Εν μέσω της κλιμακούμενης γεωπολιτικής έντασης στη Μέση Ανατολή, η Τραπεζική Εποπτεία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (SSM) εστιάζει στην ανθεκτικότητα του ευρωπαϊκού χρηματοπιστωτικού συστήματος απέναντι στους γεωπολιτικούς κινδύνους. Παράλληλα, θα διεξαγάγει αυστηρότερο έλεγχο στα κριτήρια χορήγησης δανείων από τα τραπεζικά ιδρύματα.
Παρότι ο τραπεζικός τομέας της Ευρωζώνης επέδειξε ανθεκτικότητα το 2025, διατηρώντας ένα στιβαρό προφίλ κινδύνου, η Ετήσια Έκθεση Εποπτικών Δραστηριοτήτων υποδεικνύει μια αυστηρή «διπλή δοκιμασία» για τα πιστωτικά ιδρύματα. Οι εποπτικές αρχές εστιάζουν πλέον στη διαχείριση των ραγδαίων γεωπολιτικών αναταραχών – μέσω προσομοιωτικών ασκήσεων – και στις δομικές αδυναμίες που εντοπίζονται στα κριτήρια χορήγησης δανείων.
Ο διπλός έλεγχος για τον γεωπολιτικό κίνδυνο
Οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι αναδεικνύονται ως η υπ’ αριθμόν ένα προτεραιότητα της ΕΚΤ για την περίοδο 2026-2028. Ένδειξη αυτής της έμφασης αποτέλεσε το πανευρωπαϊκό stress test του 2025, το οποίο βασίστηκε σε ένα ακραίο παγκόσμιο γεωπολιτικό σενάριο. Τα αποτελέσματα της άσκησης ανέδειξαν, μεν, υψηλότερες προβλέψεις για πιστωτικές ζημιές λόγω αύξησης των «κόκκινων» δανείων (NPLs), αλλά ταυτόχρονα επιβεβαίωσαν την ανθεκτικότητα των ευρωπαϊκών τραπεζών. Χάρη στα ισχυρά συσσωρευμένα κέρδη τους, οι τράπεζες κατάφεραν να απορροφήσουν τους κραδασμούς, με τη μείωση των κεφαλαίων να είναι χαμηλότερη σε σχέση με το 2023.
Ωστόσο, η ΕΚΤ δεν επαρκείται στα υφιστάμενα κεφαλαιακά «μαξιλάρια» και εισάγει μια νέα προσέγγιση για το 2026: το «αντίστροφο τεστ αντοχής» για τον γεωπολιτικό κίνδυνο. Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά stress tests, όπου η ΕΚΤ καθορίζει το σενάριο και οι τράπεζες υπολογίζουν τις ζημιές, εδώ η μεθοδολογία αντιστρέφεται.
Τα βασικά στοιχεία του νέου τεστ είναι τα εξής:
- Ο στόχος της απώλειας: Κάθε τράπεζα καλείται να εντοπίσει το συγκεκριμένο γεωπολιτικό γεγονός (ή συνδυασμό γεγονότων) που θα προκαλούσε σημαντική απομείωση των κεφαλαίων της, με πτώση του δείκτη Κύριων Βασικών Ιδίων Κεφαλαίων (CET1) κατά τουλάχιστον 300 μονάδες βάσης (3%).
- Εξειδικευμένα σενάρια: Το σενάριο του χειρότερου εφικτού σεναρίου διαφοροποιείται ανάλογα με το προφίλ κάθε τράπεζας. Μπορεί να αφορά μια εκτεταμένη κυβερνοεπίθεση, ένα ενεργειακό σοκ ή την επιβολή ακραίων διεθνών κυρώσεων που θα εμπόδιζαν τις εμπορικές συναλλαγές.
- Χαρτογράφηση Καναλιών Μετάδοσης: Οι τράπεζες οφείλουν να εξηγήσουν αναλυτικά πώς ένα τέτοιο ακραίο γεγονός θα επηρεάσει τους ισολογισμούς τους (π.χ. μέσω κατάρρευσης αγορών, αδυναμίας εταιρειών logistics, ή λειτουργικών δυσλειτουργιών) και πώς θα διαταράξει τη ρευστότητά τους.
Το νέο τεστ θα έχει άμεση επίπτωση στη Διαδικασία Εποπτικού Ελέγχου και Αξιολόγησης (SREP), ενδεχομένως επηρεάζοντας τις μελλοντικές κεφαλαιακές απαιτήσεις για τους οργανισμούς που θα κριθούν απροετοίμαστοι.
Στο «μικροσκόπιο» τα κριτήρια χορήγησης δανείων
Το δεύτερο βασικό πεδίο ελέγχου εστιάζει στον παραδοσιακό ρόλο των τραπεζών: τη δανειοδότηση της οικονομίας και τη διαχείριση του πιστωτικού κινδύνου. Στα τέλη του 2025, παρατηρήθηκε μια σαφής αυστηροποίηση των πιστωτικών κριτηρίων (underwriting standards) από τις τράπεζες, ως αντίδραση στις εμπορικές εντάσεις και τις μακροοικονομικές αβεβαιότητες.
Ωστόσο, οι επιτόπιες επιθεωρήσεις του 2025 αποκάλυψαν σημαντικά κενά στις τραπεζικές διαδικασίες:
- Αδυναμίες στη διακυβέρνηση: Εντοπίστηκαν αδύναμοι εσωτερικοί έλεγχοι και ελλιπή πλαίσια διαχείρισης στις διαδικασίες έγκρισης και χορήγησης νέων δανείων.
- Προβλήματα στον υπολογισμό των προβλέψεων: Οι τράπεζες παρουσίασαν αδυναμίες στην ακριβή ποσοτικοποίηση των αναμενόμενων πιστωτικών ζημιών, ιδιαίτερα για τα δάνεια που εξυπηρετούνται κανονικά.
- Καθυστερημένα αντανακλαστικά στον κίνδυνο: Οι επιθεωρήσεις ανέδειξαν ουσιώδεις ελλείψεις στα μοντέλα αναγνώρισης σημαντικών αυξήσεων του πιστωτικού κινδύνου. Αυτό σημαίνει ότι ορισμένες τράπεζες καθυστερούν την αναταξινόμηση δανείων σε «Στάδιο 2» όταν επιδεινώνεται η πιστοληπτική ικανότητα, οδηγώντας σε υποεκτίμηση των αναγκαίων προβλέψεων.
Η ΕΚΤ υπογραμμίζει την αλληλεξάρτηση αυτών των δύο πεδίων. Ένα γεωπολιτικό σοκ, όπως αυτό που προσομοιώνεται στο αντίστροφο τεστ, θα επηρεάσει άμεσα τα δανειακά χαρτοφυλάκια. Εάν οι διαδικασίες χορήγησης και πρόβλεψης ζημιών παρουσιάζουν ελλείψεις, όπως φάνηκε στους ελέγχους, ο αντίκτυπος ενός γεωπολιτικού σοκ θα πολλαπλασιαστεί.