Ένα από τα σοβαρότερα προβλήματα δημόσιας υγείας στην Ελλάδα, η μικροβιακή αντοχή, συνεχίζει να ταλανίζει τη χώρα, η οποία καταγράφει από τα υψηλότερα ποσοστά θνητότητας και κατανάλωσης αντιβιοτικών στην Ευρώπη. Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε η Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων (ΕΕΛ) την Παρασκευή 20.03.2026, η Ελλάδα διατηρεί την αρνητική πρωτοπορία στην «σιωπηλή πανδημία», όπως έχει χαρακτηρίσει τη μικροβιακή αντοχή ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ).
Η απειλή, που αντιμετωπίζει τα συστήματα υγείας διεθνώς, παρουσιάζει στην Ελλάδα την πιο ανησυχητική εικόνα. Τα στοιχεία του 2020, όπως παρουσιάστηκαν από την ΕΕΛ, κατατάσσουν την Ελλάδα στην υψηλότερη θέση θνητότητας στην Ευρωπαϊκή Ένωση από λοιμώξεις προκαλούμενες από ανθεκτικά μικρόβια, με 20 θανάτους ανά 100.000 κατοίκους, έναντι 6 που είναι ο ευρωπαϊκός μέσος όρος.
Ο καθηγητής Νικόλαος Β. Σύψας, κατά την ομιλία του σε συνέντευξη τύπου, τόνισε τον κίνδυνο: «Η Ελλάδα σε Ευρωπαϊκό επίπεδο έχει την υψηλότερη συχνότητα βακτηρίων που ανήκουν στην κατηγορία των «παθογόνων προτεραιότητας» του ΠΟΥ — μικρόβια που είναι εξαιρετικά ανθεκτικά και συχνά δεν υπάρχουν αποτελεσματικά φάρμακα για τη θεραπεία τους: τέτοια μικρόβια είναι η Klebsiella pneumoniae, το Acinetobacter baumannii, η Pseudomonas aeruginosa και οι ανθεκτικοί εντερόκοκκοι και σταφυλόκοκκοι, για να αναφέρουμε μερικά. Τα περισσότερα από αυτά είναι ανθεκτικά στα αντιβιοτικά τελευταίας γραμμής.»
Υπερκατανάλωση αντιβιοτικών στην κοινότητα
Τα στοιχεία σχετικά με την αλόγιστη και ανεξέλεγκτη χρήση αντιβιοτικών παραμένουν εξαιρετικά ανησυχητικά:
- Το 75% των Ελλήνων έλαβε τουλάχιστον μία δόση αντιβιοτικού το 2025, έναντι 48% το 2015.
- Η κατανάλωση ανέρχεται σε 29,9 ημερήσιες δόσεις (DDDs) ανά 1.000 κατοίκους, ποσοστό περίπου 50% υψηλότερο από τον μέσο όρο της Ε.Ε.
- Το 22% των πολιτών δηλώνει ότι διατηρεί αντιβιοτικά στο σπίτι «για ώρα ανάγκης».
- Ένας στους δέκα λαμβάνει αντιβιοτικά χωρίς ιατρική συμβουλή.
- Το 16% προμηθεύτηκε αντιβιοτικά χωρίς συνταγή.
Όπως επισήμανε η λοιμωξιολόγος Μαρία Χίνη, «Η μικροβιακή αντοχή αποτελεί μια από τις πιο σημαντικές απειλές για τη δημόσια υγεία παγκοσμίως», εξηγώντας περαιτέρω: «Πολυανθεκτικά παθογόνα, όπως Staphylococcus aureus (MRSA), εντεροβακτηριακά που παράγουν ευρέος φάσματος β-λακταμάσες (ESBL) και ανθεκτικός πνευμονιόκοκκος, ανιχνεύονται με συνεχώς αυξανόμενο ρυθμό από λοιμώξεις προερχόμενες από την κοινότητα.»
Παράλληλα, αυξημένη παραμένει και η κατανάλωση κτηνιατρικών αντιβιοτικών, με δείκτη 89 mg/PCU. Αυτό, σύμφωνα με τους ειδικούς, συμβάλλει στην ενίσχυση της μικροβιακής αντοχής μέσω της αλληλεπίδρασης ανθρώπου, ζώων και περιβάλλοντος.
Ο παθολόγος – λοιμωξιολόγος, Αριστοτέλης Τσιάκαλος, υπογραμμίζει: «Η Ελλάδα βρίσκεται για τουλάχιστον μια εικοσαετία στην κορυφή της λίστας κατανάλωσης των αντιβιοτικών, τόσο εντός νοσοκομειακού περιβάλλοντος, όσο και στην κοινότητα.» Προειδοποιεί δε: «Η απώλεια της θεραπευτικής ισχύος των αντιβιοτικών καθιστά ακόμα και κοινές λοιμώξεις δυνητικά θανατηφόρες για τον πληθυσμό της.»
Μικροβιακή αντοχή: Δραματική εικόνα στα νοσοκομεία
Η κατάσταση στα νοσοκομεία είναι ιδιαίτερα επιβαρυμένη. Το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ECDC), μετά από επίσκεψη στην Ελλάδα τον Απρίλιο του 2024, χαρακτήρισε τα ελληνικά νοσοκομεία ως «μη ασφαλές μέρος για ασθενείς», διατυπώνοντας συνολικά 66 συστάσεις.
Τα στοιχεία από το πρώτο εξάμηνο του 2025 καταγράφουν υψηλά ποσοστά αντοχής στις Μονάδες Εντατικής Θεραπείας (ΜΕΘ):
- Acinetobacter (αντοχή σε μεροπενέμη): 93%
- Klebsiella: 64%
- VRE (ανθεκτικοί εντερόκοκκοι): 49%
- Pseudomonas: 49%
- MRSA (χρυσίζων σταφυλόκοκκος ανθεκτικός στη μεθικιλλίνη): 43%
Την ίδια ώρα, αυξανόμενη ανησυχία προκαλεί και η εμφάνιση του μύκητα Candida auris, ο οποίος έχει την ικανότητα να επιβιώνει για μεγάλα χρονικά διαστήματα στο νοσοκομειακό περιβάλλον, διευκολύνοντας τη διασπορά του.
Λοιμωξιολόγοι: Ετοιμάζουν πρόταση προς το Υπουργείο Υγείας
Η Ελληνική Εταιρεία Λοιμώξεων ανακοίνωσε ότι ετοιμάζει πρόταση νόμου προς το Υπουργείο Υγείας, επισημαίνοντας ότι το υφιστάμενο πλαίσιο θεωρείται παρωχημένο. Μεταξύ των βασικών προτάσεων περιλαμβάνονται:
- Θέσπιση οργανικών θέσεων λοιμωξιολόγου σε νοσοκομεία άνω των 200 κλινών.
- Παροχή κινήτρων για την προσέλκυση νέων ιατρών στην ειδικότητα.
- Αναδιοργάνωση των Επιτροπών Λοιμώξεων και Ορθολογικής Χρήσης Αντιβιοτικών.
- Βελτίωση της πρόσβασης σε απαραίτητα αντιμικροβιακά φάρμακα.
Η επιστημονική κοινότητα τονίζει ότι η αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής απαιτεί συντονισμένες παρεμβάσεις σε επίπεδο πρόληψης, επιτήρησης και ορθολογικής χρήσης των αντιβιοτικών, προκειμένου να περιοριστεί μια απειλή που ήδη επιβαρύνει σημαντικά τη δημόσια υγεία.