Εισαγωγή:
Το Ισραήλ φέρεται να βομβαρδίζει περιοχές στο δυτικό Ιράν, με σκοπό να υποστηρίξει ιρανικές κουρδικές πολιτοφυλακές. Αυτές οι ομάδες ελπίζουν να εκμεταλλευτούν την ευρύτερη σύγκρουση μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ εναντίον της Τεχεράνης, επιδιώκοντας την κατάληψη πόλεων κοντά στα σύνορα. Η ιδέα μιας επίθεσης από ιρανικές κουρδικές δυνάμεις με βάση στο Ιράκ κέρδισε έδαφος την Παρασκευή, όταν ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε στο Reuters ότι θα ήταν «υπέροχο» αν περνούσαν τα σύνορα. Μια τέτοια εξέγερση θα μπορούσε να έχει σοβαρές συνέπειες για το Ιράν, τη στιγμή που προσπαθεί να αντιμετωπίσει την αεροπορική εκστρατεία. Σύμφωνα με το Reuters, οι πολιτοφυλακές έχουν ήδη συζητήσει με τις Ηνωμένες Πολιτείες το ενδεχόμενο και τους τρόπους επίθεσης στις ιρανικές δυνάμεις ασφαλείας.
Επαφές Ισραήλ – Κούρδων: Ένας Χρόνος Διάρκειας
Το Ισραήλ διατηρεί επαφές με ιρανικές κουρδικές αντάρτικες οργανώσεις που εδρεύουν στην ημιαυτόνομη περιοχή του ιρακινού Κουρδιστάν εδώ και περίπου έναν χρόνο, όπως επιβεβαίωναν δύο ιρανικές κουρδικές πηγές. Μια ισραηλινή πηγή έκανε λόγο για «μακροχρόνιες» επαφές. Οι δύο κουρδικές πηγές έχουν άμεση γνώση των ένοπλων αντιπολιτευόμενων ομάδων, ενώ η ισραηλινή πηγή έχει άμεση γνώση της εμπλοκής του Ισραήλ.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, ένας από τους αρχικούς στόχους των κουρδικών οργανώσεων είναι η κατάληψη ιρανικού εδάφους κατά μήκος των συνόρων. Μία από τις κουρδικές πηγές ανέφερε συγκεκριμένα τις πόλεις Οσναβίε και Πιρανσάχρ ως πιθανούς στόχους. Οι πηγές αυτές ισχυρίστηκαν ότι χιλιάδες μαχητές συγκεντρώνονται στην ιρακινή πλευρά των συνόρων, προετοιμάζοντας μία επίθεση εντός της επόμενης εβδομάδας, πληροφορία που το Reuters δεν μπόρεσε να επιβεβαιώσει ανεξάρτητα.
Ανεξάρτητες εκτιμήσεις τοποθετούν τη συνολική δύναμη των πολιτοφυλακών μεταξύ 5.000 και 8.000 μαχητών.
Πιθανές Επιπτώσεις και Στρατηγική
Οι κουρδικές οργανώσεις διαθέτουν κυρίως ελαφρύ οπλισμό. Παρόλο που δεν έχουν την στρατιωτική ισχύ για μία μεγάλης κλίμακας προσπάθεια αυτονομίας, με τη στήριξη των ΗΠΑ και του Ισραήλ, θα μπορούσαν να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα στην παραμεθόρια ζώνη. Η ισραηλινή πηγή εκτίμησε ότι το Ισραήλ δεν θεωρεί πιθανό οι κουρδικές δυνάμεις να μπορέσουν να ανατρέψουν την ιρανική κυβέρνηση. Ωστόσο, η υποστήριξή τους θα μπορούσε να αποδυναμώσει τον έλεγχο της Τεχεράνης στις απομακρυσμένες περιοχές και να αποσπάσει την προσοχή των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης.
Η Συμμαχία και οι Εξωτερικές Πιέσεις
Πέντε μακροχρόνιες ιρανικές αντιπολιτευόμενες οργανώσεις ανακοίνωσαν συμμαχία στα τέλη του προηγούμενου μήνα. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται το Κόμμα Ελεύθερης Ζωής του Κουρδιστάν (PJAK), το Δημοκρατικό Κόμμα του Ιρανικού Κουρδιστάν (PDKI) και το Κόμμα Ελευθερίας του Κουρδιστάν (PAK), οργανώσεις που έχουν συμμετάσχει σε εξεγέρσεις και διατηρούν μαχητές στο Ιράκ. Ωστόσο, παραμένει ασαφές αν θα λάβουν υποστήριξη από τους Κούρδους του Ιράκ.
Η πολιτική ηγεσία του ιρακινού Κουρδιστάν έχει δημόσια διαψεύσει την ύπαρξη σχεδίου αποστολής μαχητών ή εμπλοκής σε επιχείρηση εντός του Ιράν, παρά τις αναφορές για εξωτερικές πιέσεις. Η ισραηλινή πηγή προειδοποίησε για αντίδραση από την πλευρά των Κούρδων του Ιράκ, καθιστώντας δύσκολη την κινητοποίηση των Ιρανών Κούρδων χωρίς την πρακτική τους υποστήριξη. Η αβεβαιότητα σχετικά με τη διάρκεια του πολέμου έχει επίσης προκαλέσει δισταγμό.
Το Ιράν έχει ήδη εξαπολύσει επιθέσεις εναντίον κουρδικών ένοπλων οργανώσεων στο Ιράκ, καθώς και εναντίον αμερικανικών βάσεων στην περιοχή. Την Παρασκευή, προειδοποίησε το ιρακινό Κουρδιστάν ότι θα απαντήσει σε οποιαδήποτε ανάπτυξη εχθρικών δυνάμεων στα σύνορα.
Διαψεύσεις για Άμεση Επίθεση, Ανοιχτό το Ενδεχόμενο Συμμετοχής
Οι ίδιες οι κουρδικές οργανώσεις παρουσιάζουν μία πιο σύνθετη εικόνα. Σύμφωνα με την Washington Post, επικαλούμενη δηλώσεις αξιωματούχων κουρδικών ομάδων στο Associated Press, οι οργανώσεις που εδρεύουν στο βόρειο Ιράκ αρνούνται ότι σχεδιάζουν άμεση επίθεση στο Ιράν. Τονίζουν, ωστόσο, ότι θα συμμετάσχουν σε ενδεχόμενη χερσαία εισβολή των Ηνωμένων Πολιτειών.
«Αν υπάρξει χερσαία επιχείρηση των ΗΠΑ, τότε θα συμμετάσχουμε μαζί με τις δυνάμεις του συνασπισμού», δήλωσε ο Χαλίλ Ναντίρι από το Κόμμα Ελευθερίας του Κουρδιστάν (PAK). Ο ίδιος τόνισε ότι οι κουρδικές οργανώσεις δεν θέλουν να αποτελέσουν την αιχμή μιας επίθεσης και ότι δεν έχουν λάβει μέχρι στιγμής στρατιωτική βοήθεια από τις Ηνωμένες Πολιτείες ή το Ισραήλ. Ο Ναντίρι σημείωσε επίσης ότι ένοπλα μέλη των οργανώσεων βρίσκονται ήδη εντός του Ιράν και θα μπορούσαν να κινητοποιηθούν σε περίπτωση εξέγερσης, ακόμη και χωρίς άμεση διασυνοριακή επιχείρηση από το Ιράκ.
Παράλληλα, ο στρατιωτικός διοικητής του PAK, Ρεμπάζ Σαρίφι, δήλωσε ότι θα ήταν «πολύ θετική εξέλιξη» εάν οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοί τους παρείχαν όπλα στις κουρδικές δυνάμεις, αν και τόνισε ότι μέχρι στιγμής δεν έχει δοθεί καμία τέτοια στρατιωτική βοήθεια. Εκτίμησε ότι ο Ντόναλντ Τραμπ ενδέχεται να επιδιώξει τη συμμετοχή των δυνάμεων Πεσμεργκά του λεγόμενου «Ανατολικού Κουρδιστάν» σε περίπτωση χερσαίας επιχείρησης στο Ιράν, προσθέτοντας ότι «αν φτάσουμε σε αυτό το σημείο, θα το βλέπαμε θετικά».
Οι δηλώσεις αυτές φαίνεται να αποσκοπούν στην καθησύχαση της ηγεσίας του ιρακινού Κουρδιστάν, η οποία έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν επιθυμεί να χρησιμοποιηθεί το έδαφός της ως βάση επιθέσεων κατά του Ιράν. Ο εκπρόσωπος της Περιφερειακής Κυβέρνησης του Κουρδιστάν, Πεσάουα Χαουραμανί, δήλωσε ότι οι ισχυρισμοί περί σχεδίου εξοπλισμού και αποστολής κουρδικών δυνάμεων στο Ιράν είναι «εντελώς αβάσιμοι», τονίζοντας ότι οι αρχές της περιοχής δεν επιθυμούν περαιτέρω κλιμάκωση του πολέμου.
Την ίδια στιγμή, η ένταση στην περιοχή έχει ήδη αυξηθεί, καθώς το Ιράν και φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ έχουν πραγματοποιήσει δεκάδες επιθέσεις με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη εναντίον στόχων στο βόρειο Ιράκ, συμπεριλαμβανομένων αμερικανικών βάσεων, του προξενείου των ΗΠΑ στην Ερμπίλ, αλλά και εγκαταστάσεων των κουρδικών αντιπολιτευτικών οργανώσεων. Σύμφωνα με τον Σαρίφι, βάσεις του PAK έχουν ήδη δεχθεί πολλαπλές επιθέσεις από την έναρξη της σύγκρουσης, με έναν μαχητή να σκοτώνεται και αρκετούς ακόμη να τραυματίζονται.
Παράλληλα, η πιθανότητα στρατιωτικής εμπλοκής των κουρδικών δυνάμεων προκαλεί και εσωτερικές αντιδράσεις στην ιρανική αντιπολίτευση. Ο γιος του τελευταίου Σάχη του Ιράν, Ρεζά Παχλαβί, έχει κατηγορήσει ορισμένες κουρδικές οργανώσεις ότι επιδιώκουν τον διαμελισμό της χώρας μέσω αποσχιστικών σχεδίων. Από την πλευρά τους, εκπρόσωποι των κουρδικών οργανώσεων υποστηρίζουν ότι ο απώτερος στόχος τους είναι η αναγνώριση των πολιτικών δικαιωμάτων των Κούρδων στο Ιράν, με ορισμένους να προτείνουν ένα ομοσπονδιακό ή συνομοσπονδιακό μοντέλο που θα διατηρεί την ενότητα της χώρας αλλά θα εγγυάται μεγαλύτερη αυτονομία στις κουρδικές περιοχές.
Τα Πλήγματα και το Ενδεχόμενο Εξέγερσης
Οι πρόσφατες αεροπορικές επιθέσεις των ΗΠΑ και του Ισραήλ έχουν προκαλέσει σημαντικά πλήγματα στις ιρανικές δυνάμεις ασφαλείας, ιδιαίτερα στις κουρδικές περιοχές κοντά στα σύνορα με το Ιράκ. Κούρδοι εντός του Ιράν αναφέρουν ότι ακόμη και μικρά φυλάκια των ιρανικών δυνάμεων έχουν καταστραφεί, γεγονός που θα μπορούσε να δημιουργήσει συνθήκες για μία μελλοντική διασυνοριακή επιχείρηση. Οι κουρδικές οργανώσεις διαθέτουν εκτεταμένα δίκτυα εντός των κουρδικών περιοχών του Ιράν, ακόμη και στην Τεχεράνη, κάτι που θα μπορούσε να διευκολύνει μία πιθανή εξέγερση εάν περνούσαν τα σύνορα δυνάμεις των Πεσμεργκά από το Ιράκ.
Οι ιρανοκουρδικές ένοπλες οργανώσεις εκτιμάται ότι διαθέτουν συνολικά περίπου 5.000 έως 10.000 μαχητές, χωρίς να υπολογίζονται ενδεχόμενες ενισχύσεις από άλλες κουρδικές δυνάμεις. Επιπλέον, υπάρχουν μυστικά δίκτυα και συντονιστικά κύτταρα εντός των κουρδικών περιοχών του Ιράν, ακόμη και στην ίδια την Τεχεράνη, τα οποία θα μπορούσαν να ενεργοποιηθούν σε περίπτωση διασυνοριακής επιχείρησης. Ορισμένοι εκτιμούν ότι μία τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να πυροδοτήσει μία ευρύτερη εξέγερση, όχι μόνο στις κουρδικές περιοχές αλλά και σε άλλες περιοχές της χώρας.
Οι Βασικές Κουρδικές Οργανώσεις
- Κουρδικό Δημοκρατικό Κόμμα του Ιράν (KDPI): Ιδρύθηκε το 1945, θεωρείται η παλαιότερη κουρδική πολιτική οργάνωση στο Ιράν. Ζητά αυτονομία για το Κουρδιστάν εντός ενός δημοκρατικού και κοσμικού Ιράν. Μετά την Ιρανική Επανάσταση του 1979, οι δυνάμεις του εκδιώχθηκαν στο ιρακινό Κουρδιστάν.
- Komala: Δημιουργήθηκε μετά την επανάσταση του 1979. Αποτελεί αριστερό εθνικιστικό κίνημα και έχει στρατολογήσει μεγάλο αριθμό μαχητών, συμπεριλαμβανομένων γυναικών, συμμετέχοντας σε συγκρούσεις με τους Φρουρούς της Επανάστασης.
- Κόμμα Ελευθερίας του Κουρδιστάν (PAK): Ιδρύθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1990 στο ιρακινό Κουρδιστάν και διατηρεί στενές σχέσεις με το κυβερνών Κουρδικό Δημοκρατικό Κόμμα του Ιράκ. Οι μαχητές του PAK συμμετείχαν στις επιχειρήσεις του διεθνούς συνασπισμού κατά του Ισλαμικού Κράτους και έχουν εκπαιδευτεί από δυτικές δυνάμεις.
- PJAK (Κόμμα Ελεύθερης Ζωής του Κουρδιστάν): Ιδρύθηκε το 2004 από Ιρανούς Κούρδους και μέλη του PKK. Δραστηριοποιείται κυρίως στα ορεινά σύνορα Ιράν–Ιράκ. Μαχητές της οργάνωσης έχουν πολεμήσει εναντίον των Φρουρών της Επανάστασης, ενώ μέρος των δυνάμεών της πολέμησε κατά του Ισλαμικού Κράτους στη Συρία στο πλευρό του διεθνούς συνασπισμού.
Εκατοντάδες βετεράνοι μαχητές που είχαν πολεμήσει κατά του ISIS στη Συρία και στο Ιράκ έχουν επιστρέψει στην περιοχή, ενώ πρώην μαχητές Πεσμεργκά από την Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική φέρεται επίσης να έχουν επιστρέψει ενόψει πιθανών εξελίξεων. Ωστόσο, οποιαδήποτε επιχείρηση στο ιρανικό έδαφος θα ήταν εξαιρετικά δύσκολη χωρίς αεροπορική υποστήριξη των Ηνωμένων Πολιτειών, καθώς το Ιράν διαθέτει βαλλιστικούς πυραύλους που θα μπορούσαν να πλήξουν κουρδικές περιοχές σε περίπτωση εισβολής.