Με την έναρξη της Μεγάλης Σαρακοστής, οι Πρώτοι Χαιρετισμοί προς την Θεοτόκο, η οποία τελείται την πρώτη Παρασκευή μετά την Καθαρά Δευτέρα (συγκεκριμένα στις 27/2/2026), σηματοδοτούν την πνευματική πορεία προς το Άγιο Πάσχα. Οι ακολουθίες, από την έναρξη της Σαρακοστής έως το Πάσχα, πραγματοποιούνται στους περισσότερους ναούς μεταξύ 17:00 και 19:00, με την ακριβή ώρα να καθορίζεται από το πρόγραμμα κάθε ενορίας.
Πότε Ψάλλεται ο Ακάθιστος Ύμνος
Οι Χαιρετισμοί τελούνται κάθε Παρασκευή της Σαρακοστής, κατανεμημένοι σε τέσσερις διακριτές ενότητες (Α’, Β’, Γ’, Δ’ Στάση). Ολόκληρος ο Ακάθιστος Ύμνος ψάλλεται την Παρασκευή της πέμπτης εβδομάδας των Νηστειών, αποτελώντας μία από τις πιο συγκινητικές και κατανυκτικές ακολουθίες του εκκλησιαστικού έτους.
Τι Είναι ο Ακάθιστος Ύμνος
Ο Ακάθιστος Ύμνος ξεχωρίζει ως ένα κορυφαίο έργο της βυζαντινής υμνογραφίας, αποτελούμενο από 24 οίκους που ακολουθούν αλφαβητική ακροστιχίδα (από το Α έως το Ω). Οι περιττοί οίκοι καταλήγουν στο «Χαίρε, Νύμφη ανύμφευτε», ενώ οι άρτιοι στο «Αλληλούια». Το ποίημα χωρίζεται σε τέσσερις «στάσεις», οι οποίες ψάλλονται τμηματικά τις πρώτες τέσσερις Παρασκευές της Σαρακοστής.
Η ονομασία «Ακάθιστος» προέρχεται από την παράδοση σύμφωνα με την οποία οι πιστοί έψαλλαν τον ύμνο όρθιοι («άκαθοι»), ως ένδειξη βαθιάς τιμής και ευγνωμοσύνης.
Η Ιστορία πίσω από τον Ακάθιστο Ύμνο
Η επικρατέστερη εκκλησιαστική παράδοση συνδέει τη συγγραφή του Ακάθιστου Ύμνου με τα γεγονότα του 626 μ.Χ. Τότε, η Κωνσταντινούπολη βρισκόταν υπό την πολιορκία των Αβάρων, ενώ ο αυτοκράτορας Ηράκλειος απουσίαζε σε εκστρατεία. Σύμφωνα με τις πηγές της εποχής, ο Πατριάρχης Σέργιος οργάνωσε λιτανεία της εικόνας της Θεοτόκου γύρω από τα τείχη της πόλης. Μετά την αποτυχημένη πολιορκία, οι κάτοικοι απέδωσαν τη σωτηρία τους στην προστασία της Παναγίας και έψαλαν έναν ύμνο ευχαριστίας. Η σχετική παράδοση καταγράφεται σε βυζαντινά χρονικά και συναξάρια, και ο ύμνος καθιερώθηκε στη λειτουργική πράξη της Εκκλησίας κατά τους επόμενους αιώνες.
Η πατρότητα του ποιήματος παραμένει αντικείμενο συζήτησης. Κατά καιρούς, έχει αποδοθεί στον Ρωμανό τον Μελωδό ή σε άλλους υμνογράφους του 6ου–7ου αιώνα, χωρίς να υπάρχει οριστικό συμπέρασμα (όπως αναφέρεται σε σχετικές μελέτες βυζαντινής υμνογραφίας και λειτουργικής ιστορίας).
Η Θεολογική και Πνευματική Σημασία
Ο Ακάθιστος Ύμνος είναι ένας ύμνος δοξολογίας προς τη Θεοτόκο και ταυτόχρονα μια ποιητική ανάπτυξη του μυστηρίου της Ενανθρώπησης. Στη λειτουργική ζωή της Ορθόδοξης Εκκλησίας, οι Χαιρετισμοί προσφέρουν:
- Πνευματική ενίσχυση στους πιστούς κατά την περίοδο της νηστείας.
- Υπενθύμιση της θεολογικής σημασίας της Θεοτόκου.
- Συμβολή στην κατανυκτική προετοιμασία για τη Μεγάλη Εβδομάδα.
Για πολλούς πιστούς, η ακολουθία των Χαιρετισμών αποτελεί μία από τις πιο συγκινητικές και καθοριστικές στιγμές της Σαρακοστής.