Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει αρχίσει να αντανακλάται όχι μόνο στις αγορές ενέργειας, αλλά και στο καλάθι των τροφίμων μας, με τα φυστίκια τύπου Αιγίνης να καταγράφουν τιμές-ρεκόρ οκταετίας. Η πολεμική σύρραξη στο Ιράν, βασικού παραγωγού παγκοσμίως, επιδεινώνει μια ήδη πιεσμένη αγορά, δημιουργώντας νέα δεδομένα για τη βιομηχανία τροφίμων.
Το Ιράν κατέχει τη δεύτερη θέση στην παγκόσμια παραγωγή φυστικιών, συμβάλλοντας περίπου στο 20% της συνολικής παραγωγής και σχεδόν στο ένα τρίτο των παγκόσμιων εξαγωγών. Ο πόλεμος ήρθε να προστεθεί σε μια σειρά υφιστάμενων προβλημάτων: οι διεθνείς κυρώσεις, οι γεωπολιτικές εντάσεις, μια σοδειά μικρότερη του αναμενόμενου για το 2025 και οι διαταραχές στην επικοινωνία είχαν ήδη δυσχεράνει τον συντονισμό των εξαγωγών.
Η έναρξη των εχθροπραξιών στα τέλη Φεβρουαρίου επιδείνωσε περαιτέρω την κατάσταση, περιορίζοντας ακόμη περισσότερο τη διαθεσιμότητα και δυσχεραίνοντας τη μεταφορά των προϊόντων στις διεθνείς αγορές. Οι θαλάσσιες μεταφορές προς τη Μέση Ανατολή έχουν διαταραχθεί, ενώ κρίσιμοι εμπορικοί κόμβοι, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Τουρκία, επηρεάζονται από τα προβλήματα logistics.
Ως αποτέλεσμα, οι τιμές έφτασαν τα 4,57 δολάρια η λίβρα (10,07 δολάρια το κιλό) τον Μάρτιο, το υψηλότερο επίπεδο από το 2018.
«Έκρηξη» ζήτησης και το φαινόμενο των social media
Την ίδια στιγμή, η ζήτηση για φυστίκια τύπου Αιγίνης αυξάνεται ραγδαία σε παγκόσμιο επίπεδο. Καταναλωτικές τάσεις και viral προϊόντα, όπως η «σοκολάτα Ντουμπάι» που κυριάρχησαν σε πλατφόρμες όπως το TikTok και το Instagram, ενίσχυσαν σημαντικά την κατανάλωση στην Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την Ασία. Παράλληλα, μεγάλες εταιρείες τροφίμων ενσωμάτωσαν το φυστίκι σε νέα προϊόντα: η Häagen-Dazs και η Táche το αξιοποίησαν σε σειρές παγωτών και φυτικών ροφημάτων, ενώ η Starbucks προώθησε ροφήματα με γεύση φιστικιού Αιγίνης, ενισχύοντας περαιτέρω τη ζήτηση.
Οι τιμές είχαν ήδη αυξηθεί περίπου 30% από τα τέλη του 2023, πριν ακόμη ξεσπάσει ο πόλεμος, γεγονός που υπογραμμίζει τη δομική ανισορροπία μεταξύ προσφοράς και ζήτησης.
Επιπτώσεις στη βιομηχανία τροφίμων
Η διπλή πίεση – περιορισμένη προσφορά και αυξημένη ζήτηση – δημιουργεί αλυσιδωτές επιπτώσεις στη βιομηχανία τροφίμων. Οι παραγωγοί ενδέχεται να αναγκαστούν να αυξήσουν τιμές, να τροποποιήσουν συνταγές ή ακόμη και να αντικαταστήσουν το φυστίκι “Αιγίνης” με φθηνότερους ξηρούς καρπούς. Ωστόσο, η αντικατάσταση δεν είναι πάντα εύκολη, ιδιαίτερα σε προϊόντα όπου το “πιστάτσιο” αποτελεί βασικό συστατικό. Ενδεικτικά, εκτιμάται ότι τη φετινή καλοκαιρινή σεζόν μπορεί να δούμε παγωτά με λιγότερο έντονη γεύση φυστικιού ή ακόμη και περιορισμένη διαθεσιμότητα.
Στην παγκοσμιοποιημένη οικονομία και αγορά, οι γεωπολιτικές κρίσεις δεν επηρεάζουν πια μόνο τα στρατηγικά εμπορεύματα, αλλά και καθημερινά καταναλωτικά προϊόντα. Λόγω της αυξανόμενης αλληλεξάρτησης, ακόμη και ένας φαινομενικά «αθώος» ξηρός καρπός μπορεί να μετατραπεί σε δείκτη των βαθύτερων αναταράξεων στην παγκόσμια οικονομία.