Η παγκόσμια οικονομία εισέρχεται σε έναν νέο κύκλο αβεβαιότητας, καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή πυροδοτεί ένα νέο, ασύμμετρο σοκ, απειλώντας να εκτροχιάσει την εύθραυστη ανάκαμψη από τις προηγούμενες κρίσεις. Μια άκρως ανησυχητική, κοινή ανάλυση οκτώ κορυφαίων στελεχών του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ) τονίζει ότι ο πλανήτης βρίσκεται αντιμέτωπος με ένα παγκόσμιο, αλλά εξαιρετικά ασύμμετρο σοκ. Το βάρος του σοκ κατανέμεται άνισα: οι χώρες εισαγωγής ενέργειας, οι φτωχότερες οικονομίες και εκείνες με περιορισμένα δημοσιονομικά αποθέματα θα υποστούν τις μεγαλύτερες επιπτώσεις.
Όπως επισημαίνεται στην ανάλυση, η οποία δημοσιεύεται λίγο πριν την επικαιροποίηση των προβλέψεων του Ταμείου για την παγκόσμια οικονομία, «όλοι οι δρόμοι οδηγούν σε υψηλότερες τιμές και βραδύτερη ανάπτυξη». Το εύρος της ζημιάς θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια και την εξάπλωση της σύγκρουσης.
Ενεργειακός Εφιάλτης: Το «Κλείσιμο» του Στενού του Ορμούζ
Η ενέργεια αναδεικνύεται ως το κύριο κανάλι μετάδοσης της κρίσης. Η de facto διακοπή της διέλευσης από το Στενό του Ορμούζ έχει προκαλέσει τη μεγαλύτερη διαταραχή στην ιστορία της παγκόσμιας αγοράς πετρελαίου, λειτουργώντας ως ένας «ξαφνικός, βαρύς φόρος» για τις χώρες που εισάγουν καύσιμα.
Η Ασία και η Ευρώπη βρίσκονται στο επίκεντρο αυτού του σοκ, καθώς εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές ενέργειας από τον Περσικό Κόλπο. Σύμφωνα με το ΔΝΤ, περίπου το 25-30% του παγκόσμιου πετρελαίου και το 20% του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) διέρχονται από το Στενό του Ορμούζ.
Ο εφιάλτης της ενεργειακής κρίσης του 2021-2022 επιστρέφει στην Ευρώπη, υπογραμμίζουν οι οικονομολόγοι του Ταμείου. Χώρες όπως η Ιταλία και το Ηνωμένο Βασίλειο είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένες λόγω της εξάρτησής τους από το φυσικό αέριο, ενώ αντίθετα, η Γαλλία και η Ισπανία προστατεύονται καλύτερα χάρη στην αξιοποίηση της πυρηνικής ενέργειας και των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ).
Το νέο σοκ δημιουργεί κερδισμένους και χαμένους ακόμη και μεταξύ των εξαγωγέων πετρελαίου και φυσικού αερίου. Ενώ οι εξαγωγείς πετρελαίου που δεν εξαρτώνται από το Ορμούζ μπορεί να δουν τα ταμεία τους να γεμίζουν, οι παραγωγοί του Κόλπου που αντιμετωπίζουν περιορισμούς στις εξαγωγές λόγω προβλημάτων διαμετακόμισης, θα δουν ελάχιστα οφέλη.
Εφοδιαστική Αλυσίδα: Απειλή για την Παγκόσμια Επισιτιστική Ασφάλεια
Ο πόλεμος επανασχεδιάζει τον χάρτη του παγκόσμιου εμπορίου. Η αλλαγή πορείας των πλοίων εκτοξεύει τα κόστη ναύλων και ασφάλισης, και αυξάνει δραματικά τους χρόνους παράδοσης. Το πιο ανησυχητικό, ωστόσο, είναι η απειλή για την παγκόσμια διατροφική αλυσίδα.
Το 1/3 των παγκόσμιων φορτίων λιπασμάτων διέρχεται από το Ορμούζ. Αυτή η διακοπή συμβαίνει ακριβώς στην αρχή της περιόδου σποράς στο Βόρειο Ημισφαίριο, απειλώντας τις σοδειές και πιέζοντας τις τιμές των τροφίμων προς τα πάνω.
Στις χώρες χαμηλού εισοδήματος, τα τρόφιμα αντιπροσωπεύουν το 36% της κατανάλωσης (έναντι μόλις 9% στις προηγμένες οικονομίες). Μια έκρηξη τιμών δεν αποτελεί απλώς οικονομικό, αλλά εξαιρετικά σοβαρό κοινωνικοπολιτικό πρόβλημα.
Διαταραχές καταγράφονται και σε άλλα κρίσιμα υλικά, όπως το ήλιο (απαραίτητο για ημιαγωγούς και ιατρικά μηχανήματα) και το θείο, η έλλειψη του οποίου μπορεί να πλήξει την παραγωγή νικελίου στην Ινδονησία (απαραίτητο για τις μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων).
Πληθωρισμός: Ο Κίνδυνος ενός Νέου Φαύλου Κύκλου
Ακριβώς τη στιγμή που πολλές κεντρικές τράπεζες άρχισαν να βλέπουν τον πληθωρισμό να πλησιάζει τους στόχους τους, το νέο ράλι στις τιμές ενέργειας και τροφίμων απειλεί να αναζωπυρώσει τις πληθωριστικές πιέσεις.
Το ΔΝΤ προειδοποιεί ότι εάν οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις πειστούν ότι ο πληθωρισμός θα παραμείνει υψηλός για μεγάλο χρονικό διάστημα, οι προσδοκίες θα ενσωματωθούν στους μισθούς και τις τιμές. Σε μια τέτοια περίπτωση, η συγκράτηση του σοκ θα απαιτήσει μια πολύ πιο απότομη και επώδυνη οικονομική επιβράδυνση, η οποία θα προκληθεί από την αύξηση των επιτοκίων από τις κεντρικές τράπεζες.
Ασφυξία στις Χρηματοπιστωτικές Αγορές
Το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα βιώνει ήδη τις πρώτες ισχυρές αναταράξεις: οι μετοχές υποχωρούν, οι αποδόσεις των ομολόγων αυξάνονται και η μεταβλητότητα χτυπά «κόκκινο». Αυτό μεταφράζεται σε αυξημένο κόστος εξυπηρέτησης χρέους για κυβερνήσεις και επιχειρήσεις.
Οι αναδυόμενες οικονομίες και τα κράτη χαμηλού εισοδήματος βρίσκονται στην χειρότερη θέση, καθώς βλέπουν τα νομίσματά τους να πιέζονται και τα ελλείμματά τους να διευρύνονται λόγω του αυξημένου κόστους εισαγωγών.
Το Ταμείο κρούει τον κώδωνα του κινδύνου, υπενθυμίζοντας ότι αυτές οι περίπλοκες αναταράξεις έρχονται σε μια περίοδο που το παγκόσμιο χρέος βρίσκεται ήδη σε επίπεδα ρεκόρ.
Οι ειδικοί του ΔΝΤ καλούν τις κυβερνήσεις να υιοθετήσουν εξαιρετικά προσεκτικές και στοχευμένες πολιτικές, προσαρμοσμένες στις ανάγκες κάθε χώρας, ιδίως για εκείνες που δεν διαθέτουν δημοσιονομικά περιθώρια. Το Ταμείο δηλώνει παρών για να στηρίξει τα πιο ευάλωτα μέλη του, προσφέροντας συμβουλές και οικονομική βοήθεια. Όπως δήλωσε χαρακτηριστικά η διευθύντρια του ΔΝΤ, Κρισταλίνα Γκεοργκίεβα: «Σε έναν αβέβαιο κόσμο, περισσότερες χώρες χρειάζονται περισσότερο την υποστήριξή μας. Είμαστε εκεί γι’ αυτές».