Η Παγκόσμια Ημέρα Καταναλωτή μας βρίσκει σε μια εποχή ριζικών αλλαγών για το παγκόσμιο εμπόριο. Οι online αγορές κερδίζουν συνεχώς έδαφος, οι καταναλωτές συγκρίνουν προϊόντα γρήγορα και εύκολα από τις κινητές συσκευές τους, ενώ οι επιχειρήσεις καλούνται να προσαρμοστούν σε μια ολοένα και πιο ψηφιακή οικονομία. Το ηλεκτρονικό εμπόριο αναδεικνύεται σε έναν από τους πιο δυναμικούς τομείς της παγκόσμιας οικονομίας, καθώς νέες τεχνολογίες, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, τα μεγάλα δεδομένα (big data) και οι ψηφιακές πλατφόρμες, αναδιαμορφώνουν ριζικά τον τρόπο που οι πολίτες αναζητούν, συγκρίνουν και αγοράζουν προϊόντα.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, οι online πωλήσεις παρουσιάζουν σταθερή αύξηση. Σύμφωνα με στοιχεία της UNCTAD και του Statista Digital Market Outlook, οι παγκόσμιες λιανικές πωλήσεις μέσω διαδικτύου ξεπέρασαν το 2023 τα 5,8 τρισεκατομμύρια δολάρια, με προβλέψεις να δείχνουν ότι έως το 2027 θα φτάσουν περίπου τα 8 τρισεκατομμύρια δολάρια. Το ηλεκτρονικό εμπόριο αντιπροσωπεύει ήδη περίπου το 19% έως 21% του παγκόσμιου λιανεμπορίου, ένα ποσοστό που συνεχώς αυξάνεται με την εξάπλωση της χρήσης του διαδικτύου και των ψηφιακών πληρωμών.
Οι μεγαλύτερες αγορές ηλεκτρονικού εμπορίου παγκοσμίως παραμένουν η Κίνα και οι Ηνωμένες Πολιτείες. Στην Κίνα, οι online πωλήσεις υπερβαίνουν ετησίως τα 2,2 τρισεκατομμύρια δολάρια, ενώ στις ΗΠΑ ξεπερνούν το 1,1 τρισεκατομμύριο δολάρια. Η Ευρώπη ακολουθεί ως τρίτη μεγαλύτερη αγορά, με εντυπωσιακούς ρυθμούς ανάπτυξης.
Στην ευρωπαϊκή ήπειρο, το ηλεκτρονικό εμπόριο αποτελεί θεμελιώδες πυλώνα της ψηφιακής οικονομίας. Η Ecommerce Europe αναφέρει ότι η αξία της ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρονικού εμπορίου έφτασε τα 887 δισεκατομμύρια ευρώ το 2023, ενώ αναμένεται να ξεπεράσει το ένα τρισεκατομμύριο ευρώ σύντομα. Παράλληλα, στοιχεία της Eurostat καταδεικνύουν ότι περίπου το 75% των Ευρωπαίων χρηστών του διαδικτύου πραγματοποιούν online αγορές, με τις χώρες της Βόρειας Ευρώπης να παρουσιάζουν υψηλότερα ποσοστά. Το Ηνωμένο Βασίλειο, η Γερμανία, η Γαλλία και η Ολλανδία αποτελούν τις πιο ώριμες αγορές, όπου πάνω από το 85% των χρηστών του διαδικτύου πραγματοποιούν online αγορές. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν και οι διασυνοριακές αγορές εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, οι οποίες αντιστοιχούν περίπου στο ένα τρίτο των online αγορών των Ευρωπαίων καταναλωτών.
Η εικόνα στην Ελλάδα: Πωλήσεις μέσω ηλεκτρονικών καναλιών στα 36,1 δισ. ευρώ
Στην Ελλάδα, σύμφωνα με την έρευνα της ΕΛΣΤΑΤ για τη χρήση τεχνολογιών πληροφορικής, επικοινωνίας και ηλεκτρονικού εμπορίου στις επιχειρήσεις για το 2025, η ψηφιακή οικονομία εμφανίζεται να ωριμάζει, αλλά εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικά περιθώρια ανάπτυξης. Συγκεκριμένα, το 2025, λειτουργούν 47.849 επιχειρήσεις με προσωπικό άνω των δέκα ατόμων, εκ των οποίων οι 47.246 έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο για επαγγελματικούς λόγους.
Παρά την εκτεταμένη αυτή ψηφιακή πρόσβαση, μόνο 12.347 επιχειρήσεις λαμβάνουν παραγγελίες μέσω ιστοσελίδων ή ειδικών εφαρμογών. Αυτό υποδηλώνει ότι το ηλεκτρονικό εμπόριο δεν έχει ακόμη αξιοποιηθεί πλήρως από το σύνολο της επιχειρηματικής δραστηριότητας. Η αξία του ηλεκτρονικού εμπορίου παραμένει σημαντική, αλλά σχετικά περιορισμένη σε σχέση με το συνολικό μέγεθος της οικονομίας. Ο συνολικός κύκλος εργασιών των επιχειρήσεων ανέρχεται στα 380,8 δισ. ευρώ, ενώ οι πωλήσεις μέσω ηλεκτρονικών καναλιών διαμορφώνονται στα 36,1 δισ. ευρώ, ποσοστό που αντιστοιχεί περίπου στο 9,5% του συνολικού τζίρου.
Ταυτόχρονα, η πλειονότητα των επιχειρήσεων διαθέτει ταχύτητες σύνδεσης άνω των 100 Mbit/s, στοιχείο που αποτυπώνει τη σταδιακή βελτίωση των ψηφιακών υποδομών και δημιουργεί καλύτερες προϋποθέσεις για την περαιτέρω ανάπτυξη του ψηφιακού εμπορίου. Ωστόσο, η χρήση προηγμένων ψηφιακών εργαλείων παραμένει σε πρώιμο στάδιο. Μόλις 3.868 επιχειρήσεις, δηλαδή το 8,2% αυτών που έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο, χρησιμοποιούν εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης σε κάποιες λειτουργίες τους. Οι εφαρμογές αυτές αφορούν κυρίως την ασφάλεια πληροφοριακών συστημάτων, το μάρκετινγκ, τη διοίκηση επιχειρησιακών διαδικασιών και την έρευνα και ανάπτυξη.
Αυτά τα δεδομένα καταδεικνύουν ότι, παρά τα βήματα προόδου, η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης και των ψηφιακών τεχνολογιών από τις ελληνικές επιχειρήσεις βρίσκεται ακόμη σε αρχικά στάδια, αφήνοντας σημαντικά περιθώρια για μελλοντικές επενδύσεις και ψηφιακό μετασχηματισμό.
Τεχνολογία και Εμπόριο: Μια Αλληλεξάρτηση
Η τεχνολογία διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη μετάβαση. Η τεχνητή νοημοσύνη αξιοποιείται πλέον ευρέως από τις μεγάλες πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου για την ανάλυση της συμπεριφοράς των χρηστών και την εξατομίκευση των προτάσεων προϊόντων. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της McKinsey, η χρήση τεχνητής νοημοσύνης μπορεί να αυξήσει τις πωλήσεις ενός ηλεκτρονικού καταστήματος έως και 15% μέσω προσωποποιημένων προτάσεων.
Παράλληλα, τα big data επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να αναλύουν τεράστιους όγκους πληροφοριών σχετικά με τις αγοραστικές συνήθειες των καταναλωτών. Με αυτόν τον τρόπο, μπορούν να προβλέπουν τη ζήτηση, να διαχειρίζονται αποτελεσματικότερα τα αποθέματα και να σχεδιάζουν πιο επιτυχημένες διαφημιστικές καμπάνιες.
Μια ακόμη σημαντική τάση είναι το omnichannel εμπόριο, δηλαδή ο συνδυασμός φυσικών καταστημάτων και ψηφιακών καναλιών πώλησης. Οι καταναλωτές σήμερα συχνά ενημερώνονται για ένα προϊόν online, το εξετάζουν σε ένα φυσικό κατάστημα και ολοκληρώνουν την αγορά από το κινητό τους τηλέφωνο.
Επιπλέον, αυξάνεται η σημασία του social commerce, δηλαδή των πωλήσεων προϊόντων μέσω πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης. Σύμφωνα με διεθνείς εκτιμήσεις, οι πωλήσεις μέσω social media αναμένεται να ξεπεράσουν παγκοσμίως το 1,2 τρισεκατομμύριο δολάρια έως το 2025.
Ταυτόχρονα, η ανάπτυξη του ηλεκτρονικού εμπορίου συνοδεύεται από νέες ρυθμίσεις για την προστασία των καταναλωτών. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, έχουν τεθεί σε ισχύ σημαντικοί κανονισμοί, όπως ο Digital Services Act, ο Digital Markets Act και ο GDPR, οι οποίοι ορίζουν κανόνες για τη λειτουργία των ψηφιακών πλατφορμών, τη διαφάνεια των συναλλαγών και την προστασία των προσωπικών δεδομένων.
Ηλεκτρονικό Εμπόριο και Ψηφιακός Μετασχηματισμός: Μια Ουσιαστική Αλλαγή
Ο ψηφιακός μετασχηματισμός που συνδέεται άμεσα με το ηλεκτρονικό εμπόριο στις επιχειρήσεις δεν είναι πλέον μια απομονωμένη ενέργεια ή ένα απλό τεχνολογικό έργο. Αποτελεί μια ολιστική αλλαγή φιλοσοφίας, λειτουργίας και στρατηγικής που επηρεάζει όλα τα επίπεδα μιας επιχείρησης. Όπως έχει επισημάνει η Εύη Μπουκώρου-Γεωργούδα, διευθύνουσα σύμβουλος της ελληνικής πολυεθνικής εταιρείας Generation Y, ο ψηφιακός μετασχηματισμός είναι μια σύνθετη διαδικασία που περιλαμβάνει στρατηγική, καθορισμό στόχων, αξιοποίηση δεδομένων και αλλαγή στον τρόπο λειτουργίας μιας επιχείρησης. Χωρίς σαφή κατεύθυνση και χωρίς την ενσωμάτωση της τεχνολογίας στις διαδικασίες και την κουλτούρα, καμία τεχνολογική λύση δεν μπορεί να αποδώσει ουσιαστικά. Η τεχνολογία από μόνη της δεν μεταμορφώνει τις επιχειρήσεις. Ο ψηφιακός μετασχηματισμός απαιτεί τη συμμετοχή ολόκληρου του οργανισμού και την υιοθέτηση νέων τρόπων εργασίας, όπως αναφέρει η κ. Μπουκώρου-Γεωργούδα.
Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό στην ελληνική αγορά, όπου πολλές επιχειρήσεις είναι οικογενειακές και βρίσκονται σε φάση διαδοχής. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το digital λειτουργεί ως γέφυρα για τη μετάβαση στην επόμενη μέρα και όχι απλώς ως εργαλείο βελτίωσης της εικόνας μιας εταιρείας.
Σήμερα, ο ψηφιακός μετασχηματισμός αποτελεί βασικό παράγοντα επιβίωσης. Παράλληλα, πάνω σε αυτόν χτίζεται και το ανταγωνιστικό πλεονέκτημα μιας επιχείρησης. Τα δεδομένα το επιβεβαιώνουν: το 2025, σχεδόν μία στις δέκα παραγγελίες στη ελληνική λιανική πραγματοποιήθηκε online, ενώ τα δύο τρίτα των καταναλωτών χρησιμοποιούν το διαδίκτυο για τις αγορές τους. Οι συνθήκες που έχουν διαμορφωθεί καθιστούν το digital αναπόσπαστο κομμάτι της στρατηγικής και των εσόδων μιας επιχείρησης.