Από το «μαύρο πρόβατο» της Ευρωζώνης σε μηχανή ανάπτυξης: Η πορεία της ελληνικής οικονομίας
Η ελληνική οικονομία, μετά την περίοδο της κρίσης, παρουσίασε μια εντυπωσιακή ανάκαμψη στα χρόνια μετά την πανδημία. Μετατράπηκε από «μαύρο πρόβατο» της Ευρωζώνης σε μια δυναμική οικονομία που παράγει σημαντικά πλεονάσματα και επιδεικνύει αναπτυξιακούς ρυθμούς πολύ πάνω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Ο ρόλος του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας
Το «αναπτυξιακό θαύμα», όπως χαρακτηρίστηκε, πυροδοτήθηκε σε μεγάλο βαθμό από τους πόρους που διοχετεύτηκαν μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Σύμφωνα με εκτιμήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Ελλάδα αναμένεται να λάβει μια σημαντική ώθηση στο ΑΕΠ της, της τάξης του 4,5% βραχυπρόθεσμα (έως το τέλος του 2026), ποσοστό που ξεπερνά κατά πολύ τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης (1,4%).
Αυτές οι εισροές κεφαλαίων είχαν άμεσο αντίκτυπο, ενισχύοντας την ανάπτυξη της χώρας σε επίπεδα άνω του 2% τα τελευταία χρόνια (π.χ., +2,1% προβλέπεται για το 2025), ενώ η οικονομία της Ευρωζώνης παρουσιάζει ρυθμούς ανάπτυξης μόλις άνω του 1% (1,1%-1,2%).
Η αμφιβολία της Moody’s και οι μεσοπρόθεσμες προοπτικές
Ωστόσο, η επικείμενη λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης και η παύση της εισροής των σχετικών κονδυλίων (31 Αυγούστου 2026) ενδέχεται να σηματοδοτήσει και το τέλος αυτής της περιόδου ισχυρής ανάπτυξης. Αυτή η καίρια αμφιβολία για τις μεσοπρόθεσμες προοπτικές της ελληνικής οικονομίας τονίζεται και στην πρόσφατη έκθεση της Moody’s. Ο οίκος αξιολόγησης επιβεβαίωσε την πιστοληπτική ικανότητα της Ελλάδας στην επενδυτική βαθμίδα Baa3, διατηρώντας τις προοπτικές της σε σταθερές, αλλά υπογραμμίζει τους πιθανούς κινδύνους.
Απότομο φρενάρισμα από το 2027: Η προειδοποίηση των διεθνών φορέων
Η Moody’s, ακολουθώντας τις πρόσφατες εκτιμήσεις του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου και του ΟΟΣΑ, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για ένα πιθανό απότομο φρενάρισμα της ελληνικής οικονομίας από το 2027. Αυτό σημαίνει ότι οι ρυθμοί ανάπτυξης αναμένεται να υποχωρήσουν κάτω από το 2% και ενδεχομένως να συγκλίνουν με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, γύρω στο 1,4%-1,5%. Παρόλο που η ανάπτυξη στην Ελλάδα πιθανότατα θα παραμείνει ισχυρή, το «θαύμα» των τελευταίων ετών, λόγω της απουσίας των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης, θα αποτελέσει παρελθόν.
Δημογραφικά προβλήματα και διαρθρωτικές προκλήσεις
Στην έκθεσή της, η Moody’s αναφέρει χαρακτηριστικά: «Η οικονομική ανάπτυξη πιθανόν να επιβραδυνθεί σε σχέση με τα τρέχοντα υψηλά επίπεδά της μόλις ολοκληρωθεί η απορρόφηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης. Εν μέρει, αυτό οφείλεται στο ότι οι δυσμενείς δημογραφικές εξελίξεις θα δημιουργήσουν σημαντικά εμπόδια στην ανάπτυξη, παρόλο που η κυβέρνηση καταβάλλει προσπάθειες να αυξήσει τα ποσοστά συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό και να εφαρμόσει διαρθρωτικές μακροοικονομικές μεταρρυθμίσεις».
Το δημογραφικό ζήτημα αναδεικνύεται ως μια σημαντική πηγή ανησυχίας, τόσο για τους αναλυτές όσο και για το οικονομικό επιτελείο, επηρεάζοντας μακροπρόθεσμα τις προοπτικές της οικονομίας.
Η μάχη της απορρόφησης των πόρων και τα επόμενα βήματα
Η Ελλάδα καλείται να κερδίσει ένα δύσκολο στοίχημα τους επόμενους μήνες: την απορρόφηση και την κατάλληλη αξιοποίηση των 36 δισεκατομμυρίων ευρώ που της αναλογούν από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας. Έως σήμερα, έχουν επιτευχθεί 204 ορόσημα, δηλαδή σχεδόν τα μισά από όσα προβλέπονται στον στρατηγικό σχεδιασμό της κυβέρνησης. Έργα που θα βρεθούν χωρίς τη χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης μετά τον Αύγουστο 2026, ενδέχεται να δημιουργήσουν ένα σοβαρό δημοσιονομικό πρόβλημα, καθώς η ολοκλήρωσή τους θα εξαρτηθεί αποκλειστικά από πόρους του κρατικού προϋπολογισμού.
Ο παράγοντας του πολέμου στη Μέση Ανατολή
Ένας επιπρόσθετος παράγοντας που μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την οικονομική προοπτική της χώρας είναι ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή. Παρότι η ελληνική οικονομία θεωρείται ανθεκτική, σύμφωνα με διεθνείς αναλύσεις, δεν μπορεί να μείνει ανεπηρέαστη από τις επιπτώσεις μιας παρατεταμένης σύρραξης, ιδίως αν αυτή συνεχιστεί για μεγάλο χρονικό διάστημα.