Τα μέτρα που εφαρμόζονται στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια απέναντι στη μικροβιακή αντοχή φαίνεται να μην αποδίδουν ουσιαστικά, όπως καταδεικνύει το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νοσημάτων (ECDC). Η αποτελεσματικότητα των αντιβιοτικών εξακολουθεί να τίθεται υπό σοβαρή δοκιμασία, με την Ελλάδα να εμφανίζει εμφανή στασιμότητα στη μάχη για τη διατήρηση της ισχύος τους, σε αντίθεση με τη σημαντική πρόοδο που καταγράφουν οι βόρειες ευρωπαϊκές χώρες.
Η πρόσφατη δημοσίευση της «Ευρωπαϊκής Συνοπτικής Έκθεσης για την Αντιμικροβιακή Αντοχή 2023 – 2024» από το ECDC και τον EFSA, φέρνει για άλλη μια φορά τη χώρα μας αντιμέτωπη με μια δυσάρεστη αλήθεια: τα θεραπευτικά όπλα της ιατρικής απέναντι σε κοινά βακτήρια εξασθενούν με ανησυχητικό ρυθμό. Η Ελλάδα συνεχίζει να βρίσκεται στην «κόκκινη» ζώνη της Ευρώπης, με την αντοχή των μικροβίων σε βασικά αντιβιοτικά να φτάνει σε επίπεδα που καθιστούν ορισμένες θεραπείες πρακτικά αναποτελεσματικές.
Χωρίς θεραπεία για σοβαρές τροφικές δηλητηριάσεις
Ιδιαίτερα ανησυχητική είναι η «αχρήστευση» της σιπροφλοξασίνης, ενός αντιβιοτικού που για δεκαετίες αποτελούσε θεμέλιο της θεραπείας για σοβαρές τροφικές δηλητηριάσεις. Στην Ελλάδα, η κατάσταση περιγράφεται ως κρίσιμη, καθώς τα βακτήρια έχουν αναπτύξει αμυντικούς μηχανισμούς που τα καθιστούν απρόσβλητα.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, η εικόνα για τα κυριότερα παθογόνα στη χώρα μας διαμορφώνεται ως εξής:
- Campylobacter (καμπυλοβακτηρίδιο) και Σιπροφλοξασίνη: Η αντοχή του Campylobacter στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται ως «εξαιρετικά υψηλή», ξεπερνώντας συχνά το 90% στα ανθρώπινα δείγματα. Αυτό σημαίνει ότι σε σοβαρές λοιμώξεις από αυτό το παθογόνο, που μεταδίδεται κυρίως μέσω μολυσμένων τροφίμων, μη παστεριωμένου γάλακτος και μολυσμένου νερού, η σιπροφλοξασίνη έχει ελάχιστες πιθανότητες να προσφέρει βοήθεια.
- Πρωτιά στην αντοχή των Μακρολιδών: Η Ελλάδα κατέχει την πρώτη θέση στην ΕΕ ως προς το ποσοστό αντοχής του στελέχους C. coli στην ερυθρομυκίνη, με σταθερά ποσοστά κοντά στο 38,5%. Αυτό αφήνει ασθενείς που προσβάλλονται από C. coli, ιδίως με σοβαρές επιπλοκές, απροστάτευτους.
- Αυξητική τάση στη Σαλμονέλα: Για την Salmonella Enteritidis, που συνδέεται άμεσα με την κατανάλωση πουλερικών και αυγών, η χώρα μας παρουσιάζει στατιστικά σημαντική άνοδο της ανθεκτικότητας την τελευταία δεκαετία.
- Η απειλή των «υπερ-μικροβίων»: Η έκθεση τοποθετεί την Ελλάδα ανάμεσα στις οκτώ χώρες της ΕΕ που ανίχνευσαν στελέχη E. coli ανθεκτικά στις καρβαπενέμες, τα αντιβιοτικά «τελευταίας γραμμής άμυνας», σε ζώα παραγωγής τροφίμων και κρέατος.
Μικροβιακή αντοχή: Η επίσημη θέση του ECDC
Η έκθεση τονίζει με σαφήνεια το μέγεθος της απειλής, αναφέροντας χαρακτηριστικά:
«Η μικροβιακή αντοχή (AMR) σε κοινά τροφιμογενή βακτήρια όπως η Salmonella και το Campylobacter συνεχίζει να αποτελεί πρόβλημα δημόσιας υγείας σε ολόκληρη την Ευρώπη. Η αντοχή στη σιπροφλοξασίνη είναι πλέον τόσο διαδεδομένη που αυτό το αντιμικροβιακό δεν μπορεί πλέον να θεωρείται βιώσιμη επιλογή για τη θεραπεία σοβαρών λοιμώξεων από Campylobacter στον άνθρωπο. Η εμφάνιση αντοχής σε αντιβιοτικά τελευταίας γραμμής, όπως οι καρβαπενέμες, σε βακτήρια που προέρχονται από ζώα, αποτελεί κόκκινο συναγερμό που απαιτεί άμεση και συντονισμένη δράση σε όλα τα επίπεδα της αλυσίδας τροφίμων».
Η Ελλάδα παρουσιάζει «φρένο» στην πρόοδο
Ενώ η Βόρεια Ευρώπη σημειώνει σημαντικά βήματα προόδου στη μείωση της χρήσης αντιβιοτικών στα ζώα, η Ελλάδα φαίνεται να έχει φτάσει σε ένα «πλατό». Η μείωση της ανθεκτικότητας έχει σταματήσει να υποχωρεί, παραμένοντας σε επίπεδα πολύ υψηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αυτό υποδηλώνει ότι τα μέτρα που έχουν ληφθεί μέχρι σήμερα στη χώρα μας για τον έλεγχο της μικροβιακής αντοχής στην κτηνοτροφία και την ιατρική δεν επαρκούν πλέον για να αναστρέψουν την κατάσταση.
Τα νέα στοιχεία για τη μικροβιακή αντοχή εξηγούν σε μεγάλο βαθμό τα ανησυχητικά ευρήματα της μελέτης του Οκτωβρίου 2025 σχετικά με τη σοβαρότητα των λοιμώξεων στην Ελλάδα. Η υψηλή ανθεκτικότητα των μικροβίων στα αντιβιοτικά πρώτης γραμμής έχει άμεσο αντίκτυπο στο σύστημα υγείας, καθώς οι γιατροί αντιμετωπίζουν περιστατικά που δεν ανταποκρίνονται στις συνήθεις θεραπείες. Αυτή η αδυναμία αποτελεσματικής αντιμετώπισης της νόσου σε πρώιμο στάδιο συνδέεται άρρηκτα με το γεγονός ότι 8 στους 10 (80,1%) ασθενείς με σαλμονέλωση στην Ελλάδα καταλήγουν στο νοσοκομείο, ένα ποσοστό σοκαριστικό όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος παραμένει κοντά στο 40%.
Πηγή: Iatropedia.gr