Η Ελλάδα τα τελευταία χρόνια έχει καθιερωθεί ως κόμβος του παγκόσμιου κινηματογράφου, με πολυάριθμες υπερπαραγωγές να επιλέγουν τη χώρα μας για τα γυρίσματά τους, προσφέροντας έτσι μια τεράστια ώθηση στον τουρισμό. Παρόλο που μια κινηματογραφική ταινία ολοκληρώνεται, τα σκηνικά αποσυναρμολογούνται και τα συνεργεία αποχωρούν, η επίδρασή της στον τουρισμό ενός τόπου μπορεί να διαρκέσει για δεκαετίες.
Από την Αμοργό του «Απέραντου Γαλάζιου» και τη Σκόπελο του «Mamma Mia!», την Κεφαλονιά με το «Το Μαντολίνο του Λοχαγού Κορέλι» μέχρι τους Παξούς που γνώρισαν ευρύτερη αναγνώριση μέσω του «Maestro», η Ελλάδα παρουσιάζει πληθώρα παραδειγμάτων τόπων των οποίων η ταυτότητα συνδέθηκε άρρηκτα με μια κινηματογραφική ή τηλεοπτική παραγωγή.
Τώρα, η «Οδύσσεια» του Κρίστοφερ Νόλαν αναμένεται να επαναφέρει τα ελληνικά τοπία στο επίκεντρο της διεθνούς κινηματογραφικής βιομηχανίας, πυροδοτώντας παράλληλα μια ευρύτερη συζήτηση: πώς η δημοσιότητα που αποκομίζει μια μεγάλη παραγωγή μπορεί να μεταφραστεί σε αύξηση επισκεπτών, τουριστικών εσόδων και μόνιμης οικονομικής αξίας για τις περιοχές που φιλοξενούν τα γυρίσματα.
Τα δεδομένα αποδεικνύουν ότι το φαινόμενο του κινηματογραφικού τουρισμού – γνωστό διεθνώς ως film tourism, screen tourism ή set-jetting – δεν αποτελεί πλέον απλώς μια ενδιαφέρουσα τουριστική τάση.
«Ακριβώς αυτό διερευνά η νέα μελέτη του ΙΟΒΕ. Για πρώτη φορά, υιοθετούμε μια οικονομετρική προσέγγιση που συνδέει τις διεθνείς παραγωγές που πραγματοποιούνται στην Ελλάδα με την εξέλιξη του τουρισμού στις αντίστοιχες περιοχές», δήλωσε ο Λεωνίδας Χριστόπουλος, διευθύνων σύμβουλος του ΕΚΚΟΜΕΔ (Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου, Οπτικοακουστικών Μέσων και Δημιουργίας), μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων.
«Τα αποτελέσματα καταδεικνύουν ότι κάθε επιπλέον 1.000 ευρώ κρατικής ενίσχυσης (cash rebate) για τις διεθνείς παραγωγές, αντιστοιχεί σε 31 έως 43 επιπλέον αφίξεις αλλοδαπών επισκεπτών και 45 έως 105 επιπλέον διανυκτερεύσεις. Λαμβάνοντας υπόψη τη μέση τουριστική δαπάνη, η επίδραση αυτή μεταφράζεται σε περίπου 17.700 έως 24.600 ευρώ πρόσθετης τουριστικής δαπάνης», επεσήμανε.
Με άλλα λόγια, μια κινηματογραφική παραγωγή μπορεί να δημιουργεί αξία σε δύο επίπεδα: αρχικά κατά τη διάρκεια των γυρισμάτων, μέσω των δαπανών που πραγματοποιούνται στην τοπική και εθνική οικονομία, και στη συνέχεια, όταν η εικόνα του τόπου διαδίδεται διεθνώς, μετατρέπεται σε κίνητρο για νέες επισκέψεις.
Σχεδόν μισό δισεκατομμύριο ευρώ σε άμεσες δαπάνες
Το οικονομικό αποτύπωμα των διεθνών παραγωγών στην Ελλάδα είναι ήδη σημαντικό. Από το 2019, σύμφωνα με στοιχεία του Παρατηρητηρίου του ΕΚΚΟΜΕΔ, μέσω του cash rebate έχουν εγκριθεί 188 διεθνείς παραγωγές και μειοψηφικές συμπαραγωγές.
Για αυτές τις παραγωγές, το ΕΚΚΟΜΕΔ έχει καταβάλει ή πρόκειται να καταβάλει περίπου 270 εκατομμύρια ευρώ. Ωστόσο, οι ίδιες έχουν πραγματοποιήσει ή αναμένεται να πραγματοποιήσουν στην Ελλάδα άμεσες ιδιωτικές δαπάνες που αγγίζουν τα 480 εκατομμύρια ευρώ.
Το οικονομικό αποτύπωμα μιας μεγάλης παραγωγής, εξάλλου, επεκτείνεται πολύ πέρα από τον κινηματογραφικό κλάδο. Ξενοδοχεία, εστιατόρια, μεταφορές, κατασκευαστικές εταιρείες, επιχειρήσεις ενοικιάσεων και δεκάδες τοπικές επιχειρήσεις επωφελούνται από τα γυρίσματα.
Σύμφωνα με μελέτη της Olsberg SPI, το 55% έως 75% των σχετικών δαπανών μπορεί να κατευθύνεται σε κλάδους εκτός του αμιγώς οπτικοακουστικού τομέα.
«Για αυτό, το cash rebate πρέπει να αντιμετωπίζεται πρωτίστως ως επενδυτικό εργαλείο και όχι απλώς ως δημόσια επιδότηση», όπως εξηγεί ο διευθύνων σύμβουλος του ΕΚΚΟΜΕΔ.
«Σύμφωνα με την ανεξάρτητη μελέτη της Olsberg SPI, για κάθε ένα ευρώ δημόσιας ενίσχυσης του προγράμματος, δημιουργούνται 4,20 ευρώ πρόσθετης οικονομικής αξίας στην ελληνική οικονομία. Και σε αυτόν τον υπολογισμό δεν περιλαμβάνεται καν το επόμενο κεφάλαιο: η επίδραση που μπορεί να έχει μια διεθνής επιτυχία στον τουρισμό», υπογραμμίζει.
Από την εντύπωση στη μέτρηση
Μέχρι σήμερα, η σχέση μεταξύ μιας μεγάλης κινηματογραφικής επιτυχίας και της τουριστικής ανάπτυξης ενός τόπου ήταν σε μεγάλο βαθμό εμφανής εμπειρικά, αλλά δύσκολα μετρήσιμη. Ωστόσο, το ζητούμενο πλέον, σύμφωνα με τον κ. Χριστόπουλο, είναι η μετάβαση από την εντύπωση στη συστηματική μέτρηση.
Η πρόσφατη μελέτη του ΙΟΒΕ αποκαλύπτει πώς η δημοφιλία μιας παραγωγής στο διαδίκτυο μπορεί να μεταφραστεί σε πραγματική τουριστική κίνηση. Όσο περισσότεροι θεατές ψηφίζουν θετικά μια ταινία που έχει γυριστεί στην Ελλάδα, τόσο αυξάνεται το ενδιαφέρον για τις περιοχές των γυρισμάτων.
Σύμφωνα με τα στοιχεία, για κάθε 1.000 επιπλέον χρήστες που ψηφίζουν υπέρ μιας παραγωγής με ελληνικές τοποθεσίες στην παγκόσμια ιστοσελίδα κινηματογράφου IMDb, καταγράφονται 500 έως 770 περισσότερες αφίξεις ξένων επισκεπτών στην περιοχή όπου γυρίστηκε η παραγωγή.
«Αυτό είναι και το επόμενο βήμα που πρέπει να κάνουμε μέσω του Παρατηρητηρίου του ΕΚΚΟΜΕΔ: να μπορούμε να παρακολουθούμε συστηματικά το αποτύπωμα μιας σημαντικής διεθνούς παραγωγής πριν και μετά την προβολή της, συνδυάζοντας τα στοιχεία των γυρισμάτων με αφίξεις, διανυκτερεύσεις και τουριστική δαπάνη στις συγκεκριμένες περιοχές. Το ίδιο το ΙΟΒΕ χαρακτηρίζει το Παρατηρητήριο πολύ καλή βάση και προτείνει τον περαιτέρω εμπλουτισμό του με περιφερειακά δεδομένα», επισημαίνει ο κ. Χριστόπουλος.
Η «Οδύσσεια» και το στοίχημα της Πελοποννήσου
Η Πελοπόννησος ήδη προσπαθεί να αξιοποιήσει τη διεθνή δημοσιότητα που δημιούργησαν τα γυρίσματα της «Οδύσσειας».
«Η “Οδύσσεια” έφερε τα τοπία της Πελοποννήσου στο επίκεντρο της διεθνούς προβολής και απέδειξε τη δυναμική της ως τόπου κινηματογραφικών παραγωγών», αναφέρει στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ο αντιπεριφερειάρχης Τουρισμού Πελοποννήσου, Θάνος Μιχελόγγονας.
Όπως εξηγεί, η «Περιφέρεια προσπαθεί να αξιοποιήσει αυτή την προβολή μέσω του VisitPeloponnese, αναδεικνύοντας τις τοποθεσίες των γυρισμάτων και συνεργαζόμενη με σημαντικά διεθνή μέσα για την προβολή της περιοχής».
Παράλληλα, σχεδιάζεται μια θεματική διαδρομή για την «Ομηρική» Πελοπόννησο, με στόχο η κινηματογραφική δημοσιότητα να μην αποτελέσει ένα πρόσκαιρο επικοινωνιακό γεγονός, αλλά να μετατραπεί σε ολοκληρωμένη τουριστική εμπειρία.
«Φιλοδοξούμε να μετατρέψουμε την κινηματογραφική δημοσιότητα σε ολοκληρωμένη τουριστική εμπειρία και αναπτυξιακή αξία για τις τοπικές κοινωνίες», σημειώνει ο κ. Μιχελόγγονας.
Η Σκόπελος «χορεύει» ακόμη σε ρυθμούς «Mamma Mia!»
Χαρακτηριστικό παράδειγμα, που καταδεικνύει πόσο μακροχρόνια μπορεί να είναι η επίδραση μιας κινηματογραφικής παραγωγής, είναι η Σκόπελος.
Δεκαοκτώ χρόνια μετά την προβολή του «Mamma Mia!», η ταινία συνεχίζει να λειτουργεί ως μια διαρκής μορφή διεθνούς διαφήμισης για το νησί και να δημιουργεί νέες τουριστικές εμπειρίες.
Η πρόεδρος της Ένωσης Ξενοδόχων Σκοπέλου, Μαίρη Διαμάντη, επισημαίνει ότι ένα από τα στοιχεία που ενισχύουν τη δυναμική του νησιού είναι η ισχυρή διάδοση της εμπειρίας από επισκέπτη σε επισκέπτη. Η Σκόπελος, όπως λέει, διαθέτει μια σειρά από χαρακτηριστικά που ενισχύουν την απήχησή της: το φυσικό της περιβάλλον, με το πευκοδάσος να καλύπτει περίπου το 80% της επιφάνειάς της, τη γαστρονομία, την προσβασιμότητα και μια σχέση ποιότητας και τιμής που προσελκύει διαφορετικές αγορές. Ωστόσο, το «Mamma Mia!» παραμένει ένας σταθερός πόλος έλξης.
Στο νησί έχει δημιουργηθεί Open cinema (υπαίθριος κινηματογράφος), όπου επισκέπτες από χώρες, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Φινλανδία και η Ταϊλάνδη, ταξιδεύουν ακόμη και με συγκεκριμένο σκοπό να παρακολουθήσουν την ταινία στον τόπο όπου γυρίστηκε.
Όπως αναφέρει η κ. Διαμάντη, υπάρχουν επισκέπτες που συνδυάζουν την Αθήνα και την Ακρόπολη με μια σύντομη παραμονή στη Σκόπελο, ακόμη και δύο ημερών, προκειμένου να ζήσουν αυτή τη συγκεκριμένη εμπειρία.
Παράλληλα, έχουν αναπτυχθεί ιδιωτικές περιηγήσεις και διαδρομές προς τα σημεία των γυρισμάτων, με χαρακτηριστικότερο τον Άγιο Ιωάννη, όπου γυρίστηκε μία από τις πιο αναγνωρίσιμες σκηνές της ταινίας.
Η κινηματογραφική μνήμη, δηλαδή, δεν λειτουργεί πλέον μόνο ως διαφημιστικό υλικό. Γύρω της αναπτύσσονται νέα τουριστικά προϊόντα και υπηρεσίες: private tours, περισσότερες μετακινήσεις με ταξί, καλύτερες συνδέσεις, αναβαθμισμένη εσωτερική συγκοινωνία και νέες επιχειρηματικές δραστηριότητες.
Το ίδιο κλίμα επεκτείνεται ευρύτερα στις Σποράδες. Στη Σκιάθο, για παράδειγμα, η επιρροή του «Mamma Mia!» είναι ορατή και στις ημερήσιες κρουαζιέρες, όπου το ταξίδι μετατρέπεται σε μια εμπειρία εμπνευσμένη από το μουσικό φαινόμενο της ταινίας.
Η Ελλάδα έχει ήδη κερδίσει θέση στον διεθνή χάρτη
Σύμφωνα με τον διευθύνοντα σύμβουλο του ΕΚΚΟΜΕΔ, η Ελλάδα έχει πραγματοποιήσει ένα σημαντικό άλμα τα τελευταία χρόνια και έχει πλέον εξελιχθεί σε μια πραγματική αγορά διεθνών παραγωγών που δεν βασίζεται σε μεμονωμένες επιτυχίες.
Η χώρα μας διαθέτει, σύμφωνα με τον ίδιο, ένα από τα πλέον ανταγωνιστικά κίνητρα διεθνώς. Ο ανταγωνισμός, ωστόσο, είναι έντονος και το φυσικό τοπίο ή ένα υψηλό ποσοστό επιστροφής δαπανών δεν αρκούν από μόνα τους.
Απαιτείται σταθερό και προβλέψιμο χρηματοδοτικό περιβάλλον, ταχύτητα στις διαδικασίες, περισσότερες υποδομές και studios, ισχυρότερος τομέας post-production και συνεχείς επενδύσεις στο ανθρώπινο δυναμικό. Στόχος είναι αυτή η θέση να μετατραπεί σε ένα μόνιμο οικονομικό πλεονέκτημα.
«Θα έλεγα λοιπόν ότι η Ελλάδα έχει ήδη κατακτήσει μια θέση στον διεθνή χάρτη των γυρισμάτων. Η επόμενη πρόκληση είναι να μετατρέψουμε αυτή τη θέση σε ένα μόνιμο οικονομικό πλεονέκτημα για τη χώρα», τονίζει ο κ. Χριστόπουλος και υπογραμμίζει:
«Από το Απέραντο Γαλάζιο μέχρι την Οδύσσεια, η μεγάλη διαφορά είναι ότι σήμερα διαθέτουμε πλέον τα εργαλεία για να το κάνουμε οργανωμένα: επενδυτικά κίνητρα, έναν ενιαίο εθνικό φορέα, δεδομένα και μελέτες που μας επιτρέπουν να μετράμε το αποτέλεσμα. Ο στόχος πλέον δεν είναι απλώς να έρχονται περισσότερες ταινίες στην Ελλάδα, αλλά κάθε παραγωγή που έρχεται να αφήνει περισσότερη αξία στην ελληνική οικονομία και κάθε εικόνα της Ελλάδας, που ταξιδεύει στον κόσμο, να μπορεί να μετατρέπεται σε πραγματικό αναπτυξιακό και τουριστικό όφελος».