Ανατροπή στον Νόμο Κατσέλη: Άρειος Πάγος Δίνει Οριστική Λύση και Ελάφρυνση 1 Δισ. Ευρώ στους Δανειολήπτες
Μια ριζική αλλαγή στον τρόπο χειρισμού των ρυθμισμένων οφειλών βάσει του νόμου 3869/2010 (Νόμος Κατσέλη) σηματοδοτεί η πρόσφατη απόφαση του Αρείου Πάγου. Η απόφαση αυτή αναμένεται να δημιουργήσει νέα δεδομένα για χιλιάδες δανειολήπτες, αλλά και για τα επιχειρηματικά σχέδια των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων (servicers). Η καθαρογραμμένη απόφαση, η οποία αναμένεται να δημοσιευθεί σύντομα στην επίσημη ιστοσελίδα του Ανώτατου Δικαστηρίου, επιβεβαιώνει την έναρξη εφαρμογής της, η οποία εκτιμάται ότι θα προσφέρει στους οφειλέτες μια συνολική ελάφρυνση χρέους που θα αγγίξει το 1 δισεκατομμύριο ευρώ.
Σύμφωνα με πληροφορίες, η απόφαση του Αρείου Πάγου σχετικά με τον ορθό τρόπο υπολογισμού των τόκων προκαλεί σημαντικές αναταράξεις στα χαρτοφυλάκια του σχεδίου «Ηρακλής» που διαχειρίζονται οι servicers. Ωστόσο, η εκτίμηση είναι ότι το αναμενόμενο πλήγμα θα απορροφηθεί χωρίς να προκύψουν καταπτώσεις κρατικών εγγυήσεων. Συγκεκριμένα, οι απώλειες στα προσδοκώμενα έσοδα από τόκους για τα δάνεια που έχουν ρυθμιστεί με τον Νόμο Κατσέλη ανέρχονται περίπου στα 940 εκατομμύρια ευρώ.
Το ποσό αυτό αφορά δάνεια που έχουν ήδη ενταχθεί και ρυθμιστεί μέσω του Νόμου Κατσέλη και πλέον βρίσκονται εντός των διαφόρων οχημάτων τιτλοποίησης. Η αλλαγή της βάσης υπολογισμού του επιτοκίου στερεί από αυτά τα χαρτοφυλάκια σημαντικά ποσά, τα οποία αρχικά είχαν υπολογιστεί με βάση την καθιερωμένη τραπεζική πρακτική του υπολογισμού των τόκων επί του συνολικού άληκτου κεφαλαίου.
Το σκεπτικό: Πλήρης υιοθέτηση της εισήγησης Αδειλίνη
Η Ολομέλεια του Αρείου Πάγου υιοθέτησε ουσιαστικά την εμπεριστατωμένη εισήγηση της Εισαγγελέως του Αρείου Πάγου, κυρίας Γεωργίας Αδειλίνη (Συνεδρίαση 27/2/2025). Η εισήγηση αυτή έλυσε τον «γόρδιο δεσμό» ερμηνεύοντας την ασαφή διατύπωση προηγούμενων δικαστικών αποφάσεων χαμηλότερου βαθμού.
Το Ανώτατο Δικαστήριο έλαβε ξεκάθαρες αποφάσεις για τρία κρίσιμα ζητήματα:
- Η βάση υπολογισμού των τόκων: Το επιτόκιο (όπως ορίζεται στο άρθρο 9 παρ. 2 του Ν. 3869/2010 για τη διάσωση της κύριας κατοικίας) πρέπει να υπολογίζεται αποκλειστικά επί της εκάστοτε μηνιαίας δόσης και όχι επί του συνολικού άληκτου κεφαλαίου της οφειλής. Η μηνιαία δόση αποτελεί την «οροφή» και όχι τη βάση υπολογισμού.
- Το κοινωνικό πρόσημο έναντι της τραπεζικής πρακτικής: Το δικαστήριο έκρινε ότι ο υπολογισμός επί του συνόλου του κεφαλαίου θα ακύρωνε πλήρως τον σκοπό του νόμου, οδηγώντας σε νέο εγκλωβισμό του δανειολήπτη σε δυσβάσταχτες δόσεις. Η απόφαση τονίζει ότι η ρύθμιση του Ν. Κατσέλη δεν είναι ένα «νέο τραπεζικό προϊόν», αλλά μια διαπλαστική δικαστική παρέμβαση δημόσιας τάξης, με πρωταρχικό σκοπό την εξασφάλιση αξιοπρεπούς διαβίωσης και την επανένταξη του πολίτη στην οικονομία.
- Η μεθοδολογία εφαρμογής: Σε περίπτωση κυμαινόμενου επιτοκίου, ο υπολογισμός θα γίνεται διακριτά για κάθε μηνιαία δόση, βασιζόμενος στα στατιστικά δελτία της Τράπεζας της Ελλάδος. Αντίστοιχα, σε περίπτωση σταθερού επιτοκίου, ο υπολογισμός θα γίνεται εξ αρχής επί της καθορισθείσας δόσης για ολόκληρη τη διάρκεια της ρύθμισης.
Πώς θα επιστραφούν τα «αχρεωστήτως καταβληθέντα»
Η δικαστική αυτή απόφαση δημιουργεί άμεσα το πρακτικό ζήτημα της επιστροφής των χρημάτων που οι δανειολήπτες πλήρωναν επί χρόνια αδικαιολόγητα, λόγω του λανθασμένου υπολογισμού των τόκων από τους πιστωτές.
Οι οφειλέτες δεν θα λάβουν τα ποσά αυτά σε μετρητά (cash refund). Αντιθέτως, τα ποσά που πλέον χαρακτηρίζονται ως «αχρεωστήτως καταβληθέντα» θα συμψηφιστούν, μειώνοντας απευθείας το εναπομείναν υπόλοιπο του ρυθμισμένου χρέους τους. Αυτό θα οδηγήσει είτε στη μείωση του χρόνου αποπληρωμής, είτε στο τελικό οφειλόμενο ποσό.
Νομικοί σύμβουλοι συνιστούν στους δανειολήπτες να μην αναμένουν παθητικά την αναπροσαρμογή από τα συστήματα των servicers. Οι οφειλέτες καλούνται να προβούν άμεσα στους δικούς τους υπολογισμούς, με τη βοήθεια ειδικών, ώστε να προσδιορίσουν το ακριβές ύψος των υπερπληρωμένων ποσών.
Στη συνέχεια, κρίνεται άκρως σκόπιμη η αποστολή σχετικού εξωδίκου προς τον servicer. Με αυτή την ενέργεια, ο δανειολήπτης κατοχυρώνει εγγράφως την απαίτησή του για συμψηφισμό και διασφαλίζει ότι δεν θα υπάρξουν λογιστικά λάθη ή αυθαίρετοι επανυπολογισμοί από την πλευρά των εταιρειών διαχείρισης κατά την εφαρμογή της απόφασης του Αρείου Πάγου.