Στο πλαίσιο της σημερινής «συζήτησης προσανατολισμού» του Κολεγίου των Επιτρόπων, η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, κήρυξε συναγερμό σχετικά με τις επιπτώσεις της ενεργειακής κρίσης στη Μέση Ανατολή στην ευρωπαϊκή οικονομία, τονίζοντας την ανάγκη για ασφάλεια, ενεργειακή σταθερότητα και το μέλλον της ΕΕ.
Μέση Ανατολή, Ιράν, Λίβανος: «Η ασφάλεια είναι αδιαίρετη»
Η κ. φον ντερ Λάιεν σκιαγράφησε μια ασταθή κατάσταση στην περιοχή, όπου μια ανακοινωθείσα κατάπαυση του πυρός συνοδεύεται από «βραχυκυκλωμένες» διαπραγματεύσεις. Ευχαρίστησε το Πακιστάν για τον ρόλο του στις ειρηνευτικές προσπάθειες, αλλά τόνισε ότι το μέλλον παραμένει αβέβαιο.
Ειδική αναφορά έκανε στον ρόλο του Ιράν και τη σημασία της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ. «Οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να αντιμετωπίζει τις ανησυχίες για το πυρηνικό και βαλλιστικό πρόγραμμα του Ιράν, καθώς και τις ενέργειές του που εμποδίζουν τη ναυσιπλοΐα στα Στενά του Ορμούζ», δήλωσε, χαρακτηρίζοντας το συνεχιζόμενο κλείσιμο των Στενών «εξαιρετικά επιζήμιο» και την αποκατάσταση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας «ύψιστης σημασίας» για την ΕΕ.
Όσον αφορά τον Λίβανο, η Πρόεδρος προειδοποίησε ότι οι συνεχείς επιθέσεις «απειλούν να εκτροχιάσουν ολόκληρη τη διαδικασία». Ανέφερε ότι η ΕΕ κινητοποιεί αποθέματα βοήθειας για τον λιβανικό λαό, αλλά υπογράμμισε: «Κανένα ποσό βοήθειας δεν μπορεί να αντικαταστήσει την ασφάλεια μιας μόνιμης ειρήνης».
«Ένα βασικό μάθημα των τελευταίων εβδομάδων είναι ότι η ασφάλεια είναι αδιαίρετη. Δεν μπορείς να έχεις σταθερότητα στη Μέση Ανατολή ή στον Κόλπο όσο ο Λίβανος φλέγεται», είπε, καλώντας όλες τις πλευρές να σεβαστούν την κυριαρχία του Λιβάνου και να προχωρήσουν σε πλήρη παύση των εχθροπραξιών.
22 δισ. σε 44 ημέρες το επιπλέον κόστος για την ενέργεια
Στον τομέα της ενέργειας, η κ. φον ντερ Λάιεν παρουσίασε ένα ανησυχητικό στατιστικό στοιχείο: «Από την αρχή της σύγκρουσης, πριν από 44 ημέρες, ο λογαριασμός μας για εισαγωγές ορυκτών καυσίμων έχει αυξηθεί κατά πάνω από 22 δισεκατομμύρια ευρώ – σαράντα τέσσερις ημέρες, 22 δισεκατομμύρια, χωρίς ούτε ένα επιπλέον μόριο ενέργειας».
Αυτό, όπως τόνισε, καταδεικνύει «τον τεράστιο αντίκτυπο που έχει αυτή η κρίση στην οικονομία μας». Εκτίμησε ότι, ακόμη και αν οι εχθροπραξίες σταματούσαν άμεσα, η διατάραξη των προμηθειών από τον Κόλπο «θα συνεχιστεί για κάποιο διάστημα».
Συνέδεσε την τρέχουσα κατάσταση με την εμπειρία του 2022, χαρακτηρίζοντάς την «τη δεύτερη κρίση ορυκτών καυσίμων σε λίγα μόλις χρόνια» και επισημαίνοντας: «βλέπουμε ξανά πως ό,τι συμβαίνει στη Μέση Ανατολή δεν είναι μια μακρινή κρίση – σε έναν κόσμο όπου όλα συνδέονται, τα αποτελέσματα είναι άμεσα».
Η διαπίστωσή της για το μέλλον είναι ξεκάθαρη: «Πληρώνουμε πολύ υψηλό τίμημα για την υπερεξάρτησή μας από τα ορυκτά καύσιμα, και η ζοφερή πραγματικότητα για την ήπειρό μας είναι ότι η ενέργεια από ορυκτά καύσιμα θα παραμείνει η πιο ακριβή επιλογή τα επόμενα χρόνια».
Η άμεση απάντηση της ΕΕ: συντονισμός, στοχευμένα μέτρα, λιγότερη ζήτηση
Το Κολέγιο των Επιτρόπων συζήτησε ένα πακέτο άμεσων μέτρων που θα παρουσιαστούν στους ηγέτες στο άτυπο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο στην Κύπρο, την επόμενη εβδομάδα. «Δεν ξεκινάμε από το μηδέν», δήλωσε, υπενθυμίζοντας ότι η ΕΕ Energy Platform έχει ήδη συνεισφέρει στη συγκέντρωση 90 δισ. κυβικών μέτρων αγορών φυσικού αερίου και στον συνδυασμό 77 δισ. κυβικών μέτρων μεταξύ αγοραστών και προμηθευτών.
Οι άμεσες κινήσεις που παρουσίασε περιλαμβάνουν:
- Ενισχυμένος συντονισμός μεταξύ κρατών-μελών για τις αγορές φυσικού αερίου και τον κοινό σχεδιασμό πλήρωσης αποθηκών, ώστε «να αποφεύγεται ο ανταγωνισμός στην αγορά».
- Συντονισμένες αποδεσμεύσεις αποθεμάτων πετρελαίου, ώστε «η συνολική επίδραση να είναι η μέγιστη δυνατή».
- «Δέσμευση ότι τα εθνικά μέτρα έκτακτης ανάγκης δεν θα πλήξουν την ενιαία αγορά».
Σε ό,τι αφορά τη στήριξη νοικοκυριών και κλάδων, η κ. φον ντερ Λάιεν επανέλαβε ότι τα μέτρα πρέπει να είναι «στοχευμένα, έγκαιρα και προσωρινά». «Όχι οριζόντια, αλλά εστιασμένα σε ευάλωτες ομάδες. Γρήγορα, όχι σε έναν χρόνο. Και για περιορισμένο διάστημα, με σαφή έξοδο από το καθεστώς στήριξης», σημείωσε.
Η Επιτροπή προτίθεται να παρουσιάσει στα κράτη-μέλη «τυπικές βέλτιστες πρακτικές» για σχέδια εισοδηματικής στήριξης, ενώ ήδη ξεκινά διαβούλευση για πιο ευέλικτους κανόνες κρατικών ενισχύσεων, με στόχο την έγκριση νέου προσωρινού πλαισίου έως το τέλος του μήνα.
Το τρίτο σκέλος είναι η μείωση της ζήτησης. «Η φθηνότερη ενέργεια είναι η ενέργεια που δεν χρησιμοποιείται», τόνισε, αναφερόμενη σε επενδύσεις στην ενεργειακή απόδοση, την ανακαίνιση κτιρίων και την ανανέωση βιομηχανικού εξοπλισμού. Αυτά τα μέτρα, είπε, θα αποτελέσουν βασικό πυρήνα της νέας ανακοίνωσης που θα τεθεί στους ηγέτες.
Από το σοκ των ορυκτών καυσίμων στην «ηλεκτροδοτούμενη Ευρώπη»
Πέρα από την άμεση διαχείριση της κρίσης, η Πρόεδρος περιέγραψε μια ευρύτερη στροφή στις ευρωπαϊκές ενεργειακές πολιτικές. Θύμισε ότι στο προηγούμενο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο έγινε συζήτηση για τα τέσσερα μέρη του ενεργειακού λογαριασμού – πηγή ενέργειας, χρεώσεις δικτύου, φόροι/τέλη και ETS – υπογραμμίζοντας ότι το κόστος του ενεργειακού μίγματος παραμένει «με διαφορά το μεγαλύτερο κομμάτι».
Στο ETS, η Επιτροπή έχει ήδη προτείνει αλλαγές στο Market Stability Reserve, σταματώντας την ακύρωση δικαιωμάτων και ενισχύοντας τη «δύναμή» του ώστε να διασφαλίζεται σταθερότητα και προβλεψιμότητα στις τιμές «χωρίς να χάνεται το κρίσιμο σήμα τιμής».
Προανήγγειλε διαβουλεύσεις με τα κράτη-μέλη για επικαιροποιημένα benchmarks, αξιοποιώντας όλες τις ευελιξίες της νομοθεσίας, καθώς και την πλήρη αναθεώρηση του ETS τον Ιούλιο.
Για φόρους ηλεκτρικής ενέργειας και χρεώσεις δικτύου, η Επιτροπή προχωρά νομοθετικές προτάσεις που θα παρουσιαστούν τον Μάιο.
Ωστόσο, η μεγάλη εικόνα, όπως είπε, είναι η ίδια η πηγή της ενέργειας. «Η στρατηγική μας για απανθρακοποίηση όχι μόνο επιβεβαιώθηκε τα τελευταία χρόνια, αλλά γίνεται κάθε μέρα πιο σημαντική».
«Πρέπει να αυξήσουμε την εγχώρια, προσιτή και αξιόπιστη ενέργεια – το ευρύ φάσμα των ανανεώσιμων, αλλά και την πυρηνική», επισήμανε, σημειώνοντας ότι ανανεώσιμες και πυρηνική ήδη καλύπτουν πάνω από το 70% της ηλεκτροπαραγωγής στην Ευρώπη, αλλά «πρέπει να πάμε πολύ πιο πέρα».
Η πρόεδρος της Κομισιόν κατήγγειλε ότι «τεράστιοι όγκοι καθαρής ενέργειας μένουν ανεκμετάλλευτοι ή σπαταλώνται», κάτι που απαιτεί αποθήκευση, ευελιξία και ταχύτερες συνδέσεις στο δίκτυο.
Για τον σκοπό αυτό, κάλεσε τους συννομοθέτες να επισπεύσουν την έγκριση του grids package, όχι στο τέλος του έτους όπως είχε προβλεφθεί αρχικά, αλλά «ως τις αρχές του καλοκαιριού», επικαλούμενη την έντονη αίσθηση επείγοντος.
Παράλληλα, ανακοίνωσε ότι πριν το καλοκαίρι η Επιτροπή θα παρουσιάσει μια στρατηγική για την ηλεκτροποίηση της οικονομίας – της βιομηχανίας, της θέρμανσης, της κινητικότητας – με έναν «φιλόδοξο νέο στόχο ηλεκτροποίησης, γιατί μόνο ό,τι μετριέται, γίνεται».
SMRs, επενδύσεις και η νέα ενεργειακή γεωπολιτική της ΕΕ
Αναφερόμενη ειδικά στις μη ορυκτές πηγές ενέργειας, η κ. φον ντερ Λάιεν στάθηκε ιδιαίτερα στους μικρούς αρθρωτούς αντιδραστήρες (SMRs). Χαρακτήρισε την τεχνολογία «πολλά υποσχόμενη», επισημαίνοντας ότι δεν επενδύουν μόνον οι ΗΠΑ και η Κίνα, αλλά και το Ηνωμένο Βασίλειο, η Νότια Κορέα, η Ιαπωνία και ο Καναδάς, και πως η Ευρώπη «πρέπει να παραμείνει σε εγρήγορση και να κρατήσει τον ρυθμό».
Τα πλεονεκτήματα, όπως τα περιέγραψε, είναι η χαμηλότερη πολυπλοκότητα, άρα και κόστος, και οι δυνατότητες βιομηχανικής κλίμακας μέσω τυποποιημένης παραγωγής.
Το μεγαλύτερο όμως πλεονέκτημα, κατά την ίδια, είναι ότι «οι SMRs μπορούν να παρέχουν το απαραίτητο φορτίο βάσης σε τέλειο συνδυασμό με τις ανανεώσιμες».
«Αυτός είναι ο δρόμος για το μέλλον – οι SMRs μαζί με τις ανανεώσιμες», είπε χαρακτηριστικά.
Στο κρίσιμο ζήτημα της χρηματοδότησης της μετάβασης, η Πρόεδρος κάλεσε τα κράτη-μέλη να αξιοποιήσουν πλήρως τους διαθέσιμους κοινοτικούς πόρους. «Τα χρήματα υπάρχουν για δίκτυα, αποθήκευση, μπαταρίες. Παρακαλώ χρησιμοποιήστε αυτά τα κονδύλια τώρα, γιατί τα χρειαζόμαστε για να βελτιώσουμε το ενεργειακό μας σύστημα», ανέφερε, φέρνοντας ως παράδειγμα τα ταμεία συνοχής.
Τόνισε όμως ότι «τα δημόσια χρήματα δεν αρκούν», προαναγγέλλοντας επενδυτική διάσκεψη για την κινητοποίηση ιδιωτικού κεφαλαίου σε κρίσιμες ενεργειακές υποδομές.
Αναφορικά με πιο γενικευμένες δημοσιονομικές παρεμβάσεις, όπως η ενεργοποίηση της γενικής ρήτρας διαφυγής, ήταν σαφής: «Καθώς μιλάμε τώρα, οι προϋποθέσεις για την ενεργοποίηση τέτοιων μέτρων δεν πληρούνται». Και υπογράμμισε ότι τα ευρύτερα οικονομικά μέτρα «πρέπει να είναι ελάχιστα» ώστε να αποφεύγεται «αδικαιολόγητη επιδείνωση των δημόσιων ελλειμμάτων».