Ένα νέο πεδίο αντιπαράθεσης ανακύπτει στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, αυτή τη φορά με αφορμή την εφαρμογή του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου (ΕΧΠ) της Ελλάδας για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ), το οποίο τέθηκε σε ισχύ με πρόσφατη υπουργική απόφαση. Ο εκπρόσωπος του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών, Οντζού Κετσελί, εξέφρασε την αντίθεση της Τουρκίας, υποστηρίζοντας ότι το νέο ελληνικό χωροταξικό πλαίσιο, το οποίο περιλαμβάνει και θαλάσσιες περιοχές του Αιγαίου, δεν παράγει καμία νομική συνέπεια για την Άγκυρα.
«Αυτή και παρόμοιες πρωτοβουλίες δεν θα επηρεάσουν τη νομική θέση της Τουρκίας σε ζητήματα του Αιγαίου», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Κετσελί, επαναλαμβάνοντας την πάγια θέση της γειτονικής χώρας. Η Τουρκία, παράλληλα, τονίζει την ανάγκη αποφυγής μονομερών ενεργειών σε κλειστές ή ημίκλειστες θάλασσες, όπως το Αιγαίο και η Μεσόγειος, επικαλούμενη το διεθνές ναυτικό δίκαιο και προτάσσοντας την ανάγκη συνεργασίας μεταξύ των παράκτιων κρατών.
► Νέο Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ: Πού απαγορεύονται φωτοβολταϊκά και αιολικά
«Η Τουρκία, ως ένα από τα δύο παράκτια κράτη του Αιγαίου Πελάγους, είναι πάντα έτοιμη να συνεργαστεί με την Ελλάδα», ανέφερε ο εκπρόσωπος του τουρκικού υπουργείου Εξωτερικών.
Υπενθυμίζεται ότι το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο τέθηκε σε ισχύ με Υπουργική Απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κ. Σταύρου Παπασταύρου, και των Υφυπουργών, κ. Νίκου Τσάφου και κας Μαριλένας Σούκουλη. Το ΕΧΠ-ΑΠΕ καθορίζει με σαφήνεια τους όρους και τις προϋποθέσεις για τη χωροθέτηση νέων έργων ΑΠΕ και σταθμών αποθήκευσης, ενσωματώνοντας επιπλέον δικλείδες ασφαλείας για την προστασία του περιβάλλοντος, των τοπικών κοινωνιών και της πολιτιστικής κληρονομιάς. Το ΕΧΠ για τις ΑΠΕ εκπονείται παράλληλα με τα αντίστοιχα για τον Τουρισμό και τη Βιομηχανία, δημιουργώντας έτσι για πρώτη φορά ένα συνεκτικό και ολοκληρωμένο μοντέλο χωρικού σχεδιασμού στη χώρα.
Η τελική μορφή του πλαισίου προέκυψε έπειτα από εκτενή δημόσια διαβούλευση, στην οποία συμμετείχαν θεσμικοί και κοινωνικοί φορείς, εκπρόσωποι της επιστημονικής και επιχειρηματικής κοινότητας, καθώς και πολίτες. Παράλληλα, ελήφθησαν υπόψη οι σχετικές γνωμοδοτήσεις του Εθνικού Συμβουλίου Χωροταξίας και του Κεντρικού Συμβουλίου Χωροταξικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων (ΚΕΣΥΧΩΘΑ).
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις ΑΠΕ
Το Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας, όπως θεσπίστηκε τον Δεκέμβριο του 2008, αποτέλεσε τη βάση για την ανάπτυξη του τομέα. Το ανανεωμένο πλαίσιο εκσυγχρονίζει τους κανόνες χωροθέτησης, θέτοντας πιο αυστηρά και σαφή κριτήρια, περιορισμούς και κατευθύνσεις για την εγκατάσταση νέων σταθμών ΑΠΕ και μονάδων αποθήκευσης. Οι νέες ρυθμίσεις λαμβάνουν υπόψη τις τρέχουσες περιβαλλοντικές, κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες, με μακροπρόθεσμο ορίζοντα την επίτευξη των ενεργειακών στόχων της χώρας έως το 2050.
Τι ισχύει για τα φωτοβολταϊκά
Με το ΕΧΠ των ΑΠΕ θεσπίζονται ενιαίοι και αυστηροί κανόνες προστασίας για την εγκατάσταση φωτοβολταϊκών σε όλη την ελληνική επικράτεια. Για τους νέους φωτοβολταϊκούς σταθμούς, προβλέπεται αυστηρό καθεστώς αποκλεισμού σε περιοχές με ευαίσθητο περιβαλλοντικό, πολιτιστικό και χωρικό χαρακτήρα. Συγκεκριμένα, η εγκατάσταση δεν επιτρέπεται σε:
- Όλες τις προστατευόμενες περιοχές του δικτύου NATURA 2000
- Δάση και δασικές εκτάσεις
- Υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους
- Εθνικούς δρυμούς, κηρυγμένα μνημεία της φύσης και αισθητικά δάση
- Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους
- Περιοχές προστασίας της πολιτιστικής κληρονομιάς
- Περιοχές με προστατευόμενες αναβαθμίδες
- Περιοχές Άνευ Δρόμων
- Ακτές κολύμβησης
Επιπλέον, το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ θέτει οριζόντιο, για όλη την επικράτεια, όριο στην κάλυψη γης από νέες φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις, με στόχο την προστασία του τοπίου, της αγροτικής γης και την ισορροπία των τοπικών χρήσεων. Το μέγιστο ποσοστό κάλυψης από νέους φωτοβολταϊκούς σταθμούς ανά Περιφερειακή Ενότητα ορίζεται στο 1,5% της συνολικής έκτασης.
Οι βελτιώσεις μετά τη δημόσια διαβούλευση
Προστέθηκαν νέες «περιοχές αποκλεισμού», όπως:
- Ιστορικοί τόποι, αρχαία μνημεία, χαρακτηρισμένα ή αυτοδικαίως προστατευόμενα, καθώς και χαρακτηρισμένα μνημεία μεταγενέστερα του 1830.
- Περιοχές με πηγές υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης.
Ειδικά για τα πλωτά φωτοβολταϊκά, αποκλείονται:
- Τα καταδυτικά πάρκα
- Νεότερα ναυάγια
- Περιοχές αγκυροβολίας
- Τεχνητά υποβρύχια αξιοθέατα
Θεσπίστηκαν πρόσθετα κριτήρια χωροθέτησης για εγκαταστάσεις σε θαλάσσιο χώρο και λίμνες, λαμβάνοντας υπόψη τα αλιευτικά πεδία και τις απαραίτητες αποστάσεις ασφαλείας. Σε περιοχές ευάλωτες σε φυσικά φαινόμενα, προβλέπονται μέτρα για την ασφαλή εγκατάσταση και λειτουργία των έργων.
Αιολικοί σταθμοί
Το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ καθορίζει σαφείς ζώνες αποκλεισμού για τη χωροθέτηση αιολικών πάρκων, διασφαλίζοντας την τάξη, την ισορροπία και την προστασία του περιβάλλοντος, του τοπίου και των τοπικών κοινωνιών. Δεν επιτρέπεται, μεταξύ άλλων, η εγκατάσταση αιολικών σταθμών:
- Στην Αττική και τη Μητροπολιτική Περιοχή Θεσσαλονίκης
- Σε περιοχές με υψόμετρο άνω των 1.200 μέτρων
- Σε υγροτόπους Ραμσάρ και μικρούς νησιωτικούς υγροτόπους
- Σε Τοπία Ιδιαίτερου Φυσικού Κάλλους και στους πυρήνες εθνικών δρυμών
- Σε συγκεκριμένες ζώνες προστασίας της φύσης
Περιορισμοί εισάγονται επίσης:
- Για νησιά με έκταση μικρότερη των 300 τ.χλμ. (με εξαιρέσεις για κρίσιμες υποδομές ή λόγους ασφάλειας συστήματος)
- Για εκτός σχεδίου περιοχές με προβλεπόμενη ανάπτυξη χρήσεων τουρισμού και αναψυχής
- Για τμήματα ενεργών λατομικών, μεταλλευτικών και εξορυκτικών ζωνών
- Για Περιοχές Άνευ Δρόμων
- Για ακτές κολύμβησης
Στις Ζώνες Ειδικής Προστασίας του δικτύου NATURA 2000, που αφορούν την προστασία της ορνιθοπανίδας, η εγκατάσταση αιολικών σταθμών επιτρέπεται κατ’ εξαίρεση, μόνο εάν προβλέπεται ρητά στην Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη και το αιολικό δυναμικό υπερβαίνει τα 7,5 m/s.
Σημαντικές βελτιώσεις μετά τη δημόσια διαβούλευση:
- Απαγορεύεται η εγκατάσταση νέων αιολικών σταθμών στις περιοχές των κατηγοριών Α και Β του νέου ΕΧΠ Τουρισμού.
- Επεκτείνονται οι περιοχές αποκλεισμού με την προσθήκη: Ιστορικών τόπων, αρχαίων μνημείων, χαρακτηρισμένων ή αυτοδικαίως προστατευόμενων, καθώς και χαρακτηρισμένων μνημείων μεταγενέστερων του 1830, περιοχών με πηγές υδροληψίας νερού ανθρώπινης κατανάλωσης, απάτητων παραλιών.
- Θεσπίζονται ειδικότεροι κανόνες για τον νησιωτικό χώρο: Για την εγκατάσταση αιολικών σταθμών στα νησιά προβλέπεται ειδική μελέτη τοπίου κατά την περιβαλλοντική αδειοδότηση, η οποία θα εξετάζει το μέγεθος του σταθμού, τον χαρακτήρα του τοπίου και τις επιπτώσεις στις θέες. Για τις ορεινές περιοχές του νησιωτικού χώρου προβλέπεται αξιολόγηση κατά περίπτωση. Το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης εδάφους από αιολικούς σταθμούς παραμένει στο 4% της έκτασης ανά Δημοτική Ενότητα.
- Προβλέπεται ειδική δυνατότητα αξιοποίησης σημειακά υψηλού αιολικού δυναμικού σε περιοχές με χαμηλό μέσο όρο.
Στις Δημοτικές Ενότητες όπου το μέσο αιολικό δυναμικό είναι μικρότερο από 4 m/s, μπορεί κατ’ εξαίρεση να επιτραπεί η εγκατάσταση αιολικών σταθμών, εφόσον στη συγκεκριμένη θέση τεκμηριώνεται αιολικό δυναμικό άνω των 7,5 m/s. Η εφαρμογή αυτής της πρόβλεψης απαιτεί πιστοποιημένη μέτρηση αιολικού δυναμικού, η οποία υποβάλλεται στη ΡΑΑΕΥ, οι αιολικοί σταθμοί να μην υπερβαίνουν το 1% της φέρουσας ικανότητας της Δημοτικής Ενότητας, και να τηρούνται όλοι οι λοιποί οριζόντιοι περιορισμοί του πλαισίου.
Λοιπές τεχνολογίες ΑΠΕ
Το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο διαμορφώνει επίσης ένα σύγχρονο και ολοκληρωμένο πλαίσιο για άλλες τεχνολογίες ΑΠΕ, όπως το βιοαέριο, το βιομεθάνιο, η βιομάζα, η γεωθερμία και τα μικρά υδροηλεκτρικά έργα, επικαιροποιώντας τους όρους και τις κατευθύνσεις για την ανάπτυξή τους.
Με το νέο πλαίσιο, η χώρα αποκτά έναν ολοκληρωμένο σχεδιασμό που συνδυάζει την ενεργειακή ασφάλεια, τη βιώσιμη ανάπτυξη και την προστασία του φυσικού και πολιτιστικού πλούτου της Ελλάδας. Ο Υπουργός Σταύρος Παπασταύρου δήλωσε: «Η Ελλάδα έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα: τον ήλιο και τον άνεμο. Η αξιοποίησή τους για την παραγωγή ενέργειας αποτελεί στρατηγική επιλογή για τη χώρα μας. Απαιτεί, όμως, σχέδιο, κανόνες και σεβασμό στον χώρο και το περιβάλλον. Αυτή ακριβώς την ισορροπία υπηρετεί το νέο Ειδικό Χωροταξικό Πλαίσιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας. Καθορίζουμε με σαφήνεια τις περιοχές όπου μπορούν να αναπτύσσονται έργα ΑΠΕ, αλλά και εκείνες που πρέπει να προστατεύονται. Συνδυάζουμε την ανάπτυξη των ΑΠΕ με την προστασία του περιβάλλοντος και των τοπικών κοινωνιών. Σε μία απαιτητική διεθνή συγκυρία, με ιδιαίτερες προκλήσεις, από τις συγκρούσεις που οδηγούν σε αύξηση των τιμών ως τις συνέπειες της κλιματικής κρίσης, εμείς επενδύουμε στη βιώσιμη ενεργειακή μετάβαση με κανόνες. Στόχος μας είναι να παράγουμε περισσότερη ελληνική ενέργεια από τον ήλιο και τον άνεμο, ενισχύοντας την ενεργειακή μας αυτονομία και εξασφαλίζοντας πιο προσιτές τιμές για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Ταυτόχρονα, αποκλείουμε την εγκατάσταση ΑΠΕ σε εκτάσεις της Αττικής και της μητροπολιτικής περιοχής της Θεσσαλονίκης που επλήγησαν από τις πυρκαγιές, διαψεύδοντας οριστικά τους σχετικούς ισχυρισμούς. Αυτή είναι η ουσία του νέου Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου: ανάπτυξη με σχέδιο, ουσιαστική προστασία του περιβάλλοντος και σαφείς κανόνες για όλους.»
Ο Υφυπουργός Νίκος Τσάφος δήλωσε: «Οι ΑΠΕ αποτελούν ήδη αναπόσπαστο κομμάτι του ενεργειακού μας συστήματος – μειώνουν τις τιμές σε ένα δύσκολο περιβάλλον διεθνώς και μας έχουν μετατρέψει σε καθαρούς εξαγωγείς ηλεκτρικής ενέργειας. Το νέο ΕΧΠ των ΑΠΕ αποτελεί συνεπώς ένα σημαντικό ορόσημο, γιατί μας επιτρέπει να συνεχίσουμε να αξιοποιούμε τον ήλιο και τον άνεμο, αλλά με αυστηρότερους κανόνες που είναι απαραίτητοι για την προστασία του περιβάλλοντος και για την κοινωνική συναίνεση. Θεμελιώνει έτσι την ενεργειακή μετάβαση της χώρας με αυξημένη εγχώρια παραγωγή και χαμηλότερες τιμές για τους καταναλωτές.»