Μέχρι πρότινος, οι επαγγελματικές προοπτικές ενός αποφοίτου οικονομικών επιστημών ήταν κατά κύριο λόγο καθορισμένες. Η εξειδίκευση σε χρηματοοικονομική ανάλυση, λογιστική, επενδύσεις και διαχείριση κινδύνων αποτελούσε τη βάση για μια σταδιοδρομία σε τράπεζες, ασφαλιστικές εταιρείες, επενδυτικούς ομίλους ή μεγάλες επιχειρήσεις. Ωστόσο, η σύγχρονη πραγματικότητα διαγράφει μια ριζικά διαφορετική εικόνα, με πρωτοφανείς ρυθμούς αλλαγής. Η τεχνητή νοημοσύνη, η ανάλυση μεγάλων δεδομένων (big data), η μηχανική μάθηση, οι ψηφιακές πληρωμές, η τεχνολογία blockchain και η αυτοματοποίηση διαδικασιών αναδιαμορφώνουν εκ βάθρων τον τρόπο λειτουργίας των αγορών και των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων. Πολλές εργασίες, που στο παρελθόν απαιτούσαν σημαντικό ανθρώπινο χρόνο, πλέον εκτελούνται αστραπιαία από προηγμένα συστήματα. Η ουσιαστική αλλαγή, όμως, δεν περιορίζεται στην τεχνολογική πρόοδο. Εστιάζει, κατά κύριο λόγο, στη μετατόπιση της αξίας από την απλή εκτέλεση προς την κριτική σκέψη και την ικανότητα λήψης αποφάσεων. Όπως καταδεικνύουν πολυάριθμες έρευνες, καθώς οι αλγόριθμοι αναλαμβάνουν αυξανόμενο όγκο εργασιών, οι οργανισμοί αναζητούν πλέον επαγγελματίες ικανούς να ορίζουν τα προβλήματα, να αξιολογούν κριτικά τα δεδομένα, να ερμηνεύουν τα αποτελέσματα και να χαράσσουν στρατηγικές πορείες σε συνθήκες αβεβαιότητας. Η ικανότητα κρίσης, η σύνθεση σύνθετων πληροφοριών και η λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων αναδεικνύονται σταδιακά ως το κυρίαρχο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα του ανθρώπινου δυναμικού.
Αυτή η μετατόπιση, όπως επισημαίνεται σε εταιρικές αναλύσεις, αποτυπώνεται ήδη στην αγορά εργασίας. Τράπεζες, επενδυτικοί φορείς, εταιρείες τεχνολογίας, συμβουλευτικές επιχειρήσεις και δημόσιοι οργανισμοί επενδύουν συστηματικά στον ψηφιακό τους μετασχηματισμό, δημιουργώντας παράλληλα αυξημένη ζήτηση για επαγγελματίες που διαθέτουν ένα συνδυασμό οικονομικών γνώσεων, δεξιοτήτων στην ανάλυση δεδομένων, κατανόηση της τεχνητής νοημοσύνης, γνώση κυβερνοασφάλειας και τήρησης κανονισμών.
Η Αξία του Ανθρώπου στην Εποχή των Αλγορίθμων
Για δεκαετίες, οι οικονομολόγοι κρίνονταν κυρίως για τις τεχνικές τους δεξιότητες. Στη σημερινή εποχή, όπου η Τεχνητή Νοημοσύνη μπορεί να εκτελεί αναλύσεις, να επεξεργάζεται τεράστιους όγκους δεδομένων και να παράγει προβλέψεις σε ελάχιστο χρόνο, ποια είναι η ουσιαστική αξία που προσφέρει ο άνθρωπος στο χρηματοοικονομικό μέλλον; Όπως τονίζει στο ΑΠΕ/ΜΠΕ ο καθηγητής Αριστείδης Σάμιτας, Αντιπρύτανης Οικονομικών και Ανάπτυξης του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), ο οικονομολόγος του μέλλοντος δεν θα ανταγωνίζεται την Τεχνητή Νοημοσύνη. Θα ανταγωνίζεται αυτούς που γνωρίζουν πώς να την αξιοποιούν με τον βέλτιστο τρόπο. Η χρηματοοικονομική γνώση παραμένει θεμελιώδης, αλλά πλέον δεν είναι επαρκής από μόνη της. Ενώ οι αλγόριθμοι μπορούν να επεξεργάζονται τεράστιες ποσότητες δεδομένων, να παράγουν προβλέψεις και να αυτοματοποιούν διαδικασίες που προηγουμένως αποτελούσαν αποκλειστικό πεδίο του ανθρώπου, δεν μπορούν να αντικαταστήσουν την κριτική σκέψη, τη στρατηγική αντίληψη, την κατανόηση του ευρύτερου οικονομικού πλαισίου και την ικανότητα λήψης αποφάσεων σε περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει μια προφανής λύση.
Η αξία, όπως υπογραμμίζει ο κ. Σάμιτας, ο οποίος είναι επίσης διευθυντής του μεταπτυχιακού προγράμματος Fintech του ΕΚΠΑ, μετατοπίζεται από την απλή εκτέλεση στην ερμηνεία και από την παροχή πληροφορίας στην εξαγωγή συμπερασμάτων και την λήψη αποφάσεων. Ο επαγγελματίας που θα ξεχωρίσει τα επόμενα χρόνια θα είναι εκείνος που μπορεί να διατυπώνει τα σωστά ερωτήματα, να εκτιμά την αξιοπιστία των δεδομένων, να εντοπίζει τους πιθανούς κινδύνους και να μετατρέπει την πληροφορία σε απτή επιχειρηματική και οικονομική αξία. Ουσιαστικά, βιώνουμε τη μετάβαση από τον παραδοσιακό οικονομολόγο στον «ψηφιακό οικονομολόγο», μια νέα γενιά επαγγελματιών που συνδυάζει στέρεες οικονομικές γνώσεις, τεχνολογική αντίληψη και αναλυτική οξυδέρκεια. Αυτή είναι η σημαντική μετάβαση που διαδραματίζεται σήμερα στην παγκόσμια οικονομική σκηνή.
Η αναδυόμενη αυτή ανάγκη έχει οδηγήσει κορυφαία πανεπιστημιακά ιδρύματα παγκοσμίως στην ανάπτυξη νέων ακαδημαϊκών προγραμμάτων που γεφυρώνουν την οικονομική επιστήμη με τις σύγχρονες τεχνολογίες. Σε αυτό το πλαίσιο, το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα «Χρηματοοικονομική Τεχνολογία (FinTech)» του ΕΚΠΑ δημιουργήθηκε με τον στρατηγικό στόχο να καλύψει το υφιστάμενο κενό μεταξύ των απαιτήσεων της αγοράς και των δεξιοτήτων των νέων επαγγελματιών. Το πρόγραμμα εστιάζει σε κρίσιμους τομείς όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η μηχανική μάθηση, η ανάλυση μεγάλων δεδομένων, οι τεχνολογίες blockchain, η κυβερνοασφάλεια, η χρηματοοικονομική οικονομετρία και η διαχείριση επενδύσεων και κινδύνων. Σκοπός του δεν είναι να μετατρέψει τον οικονομολόγο σε προγραμματιστή, αλλά να διαμορφώσει στελέχη ικανά να συνεισφέρουν αποτελεσματικά στη συγχώνευση των επιστημονικών πεδίων των οικονομικών, της τεχνολογίας και της διοίκησης.
Οι Δεξιότητες που Ζητά η Νέα Αγορά
Οι απαιτήσεις των επιχειρήσεων εξελίσσονται με ιλιγγιώδεις ρυθμούς. Η ανάλυση δεδομένων, η αυτοματοποίηση διαδικασιών, η κανονιστική συμμόρφωση και η διασφάλιση των ψηφιακών συναλλαγών δημιουργούν νέες επαγγελματικές εξειδικεύσεις και ανανεωμένες απαιτήσεις. Σύμφωνα με συγκλίνουσες εκτιμήσεις, επαγγελματίες όπως αναλυτές δεδομένων (data analysts), ειδικοί μηχανικής μάθησης, αξιωματικοί κυβερνοασφάλειας, επαγγελματίες RegTech, αναλυτές επιχειρηματικής ευφυΐας (business intelligence) και σύμβουλοι ψηφιακού μετασχηματισμού εμφανίζονται όλο και συχνότερα στις ανακοινώσεις θέσεων εργασίας. Κοινό χαρακτηριστικό όλων αυτών των ρόλων είναι η ανάγκη για ένα συνδυασμό βαθιάς οικονομικής κατανόησης και ισχυρής τεχνολογικής επάρκειας.
Οι Ευκαιρίες της Επόμενης Δεκαετίας
Παράλληλα, πολλοί νέοι εκφράζουν ανησυχία ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη ενδέχεται να περιορίσει τις επαγγελματικές τους προοπτικές. Ποιες, λοιπόν, δεξιότητες και ποια γνωστικά αντικείμενα θα διαμορφώσουν τη ζήτηση στην αγορά εργασίας την επερχόμενη δεκαετία; Ο καθηγητής Αριστείδης Σάμιτας επισημαίνει ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη δεν καταργεί τις επαγγελματικές ευκαιρίες, αλλά τις μεταμορφώνει. Κάθε σημαντική τεχνολογική επανάσταση στην ιστορία έχει οδηγήσει στη δημιουργία νέων αναγκών, νέων επαγγελμάτων και νέων μορφών εξειδίκευσης. Το ίδιο συμβαίνει και σήμερα. Η αυξημένη ζήτηση δεν θα αφορά αποκλειστικά οικονομολόγους ή αποκλειστικά τεχνολόγους. Θα αφορά ανθρώπους που μπορούν να γεφυρώνουν αυτούς τους δύο φαινομενικά διακριτούς κόσμους. Η μεγαλύτερη έλλειψη ταλέντου της επόμενης δεκαετίας δεν θα είναι οι προγραμματιστές ή οι οικονομολόγοι, αλλά οι επαγγελματίες που μπορούν να «μιλούν» και τις δύο γλώσσες.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του, αναμένεται ιδιαίτερα αυξημένη ζήτηση σε τομείς όπως η εφαρμογή της τεχνητής νοημοσύνης στις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες, η ανάλυση δεδομένων, η κυβερνοασφάλεια, το FinTech, οι ψηφιακές πληρωμές, η κανονιστική τεχνολογία (RegTech), η διαχείριση ψηφιακών κινδύνων και η ανάπτυξη καινοτόμων χρηματοοικονομικών προϊόντων.
Οι νέοι δεν πρέπει να ανησυχούν αν η Τεχνητή Νοημοσύνη θα τους «πάρει» τη θέση εργασίας. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι αν ο ρόλος τους είναι τέτοιος που η κρίση, η δημιουργικότητα και η ικανότητα λήψης αποφάσεων προσθέτουν πραγματική αξία. Εκεί έγκειται το συγκριτικό πλεονέκτημα του ανθρώπου και εκεί θα αναδυθούν οι σημαντικότερες επαγγελματικές ευκαιρίες της επόμενης δεκαετίας, υπογραμμίζει στο ΑΠΕ/ΜΠΕ ο κ. Σάμιτας.
Συνοψίζοντας, η οικονομία των δεδομένων επεκτείνεται με ταχεία βήματα και η τεχνολογία μετασχηματίζει κάθε πτυχή της επιχειρηματικής δραστηριότητας. Μέσα σε αυτό το δυναμικό περιβάλλον, η οικονομική γνώση παραμένει απαραίτητη, αλλά όχι πλέον αποκλειστικά επαρκής. Οι επαγγελματίες που θα πρωταγωνιστήσουν στα επόμενα χρόνια θα είναι εκείνοι που θα είναι σε θέση να συνδυάζουν την οικονομική σκέψη, την τεχνολογική κατανόηση και την ικανότητα λήψης στρατηγικών αποφάσεων. Το μέλλον ανήκει σε όσους μπορούν να μετασχηματίζουν τα δεδομένα σε ουσιαστική γνώση και τη γνώση σε αποτελεσματική στρατηγική δράση. Αυτή είναι, ενδεχομένως, η πιο σημαντική αλλαγή που συντελείται σήμερα στον κόσμο των οικονομικών και των επιχειρήσεων.