Ο Στέφανος Μάνος, μια εμβληματική μορφή της δημόσιας ζωής, συνδέθηκε με εμβληματικά έργα υποδομής που αναβάθμισαν την ποιότητα ζωής των πολιτών, όπως η «Πλάκα», οι «πεζόδρομοι», η «Αττική Οδός» και ο «Ελ. Βενιζέλου». Ήταν γνωστός για την πολιτική του τόλμη και την σθεναρή αντίδρασή του σε κυβερνητικές αποφάσεις που απειλούσαν το κοινωνικό σύνολο.
Η κληρονομιά του Στέφανου Μάνου μνημονεύεται συχνά μέσα από αυτά τα επιτεύγματα. Ωστόσο, υπάρχει μια λιγότερο προβεβλημένη πτυχή της προσωπικότητάς του: το βαθύ του πάθος για την άμυνα της χώρας και η έντονη ανησυχία του για την υπερτιμολόγηση και την αποτελεσματικότητα των εξοπλισμών που επιλέγονταν κατά τις τελευταίες τρεις δεκαετίες.
Ο γράφων έχει βιώσει επανειλημμένα την αγωνία και την οργή του Στέφανου Μάνου για τις κυβερνητικές επιλογές σε μεγάλα εξοπλιστικά προγράμματα. Η ενημέρωσή του δεν περιοριζόταν στα μέσα ενημέρωσης. Είχε την ικανότητα να προσεγγίζει τεχνοκράτες στρατιωτικούς, εξειδικευμένους δημοσιογράφους, ακόμη και το Γενικό Λογιστήριο του Κράτους, ζυγίζοντας με ακρίβεια την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα έναντι της οικονομικής δυνατότητας της χώρας.
Οι «απευθείας αναθέσεις» προκαλούσαν την έντονη αντίδρασή του. Μετά από εμπεριστατωμένη έρευνα, δημοσιοποιούσε τα συμπεράσματά του μέσω άρθρων και συνεντεύξεων, καταθέτοντας την κριτική του για τους εξοπλισμούς.
Η κριτική του Στέφανου Μάνου για τους εξοπλισμούς
Ο Στέφανος Μάνος άσκησε σφοδρή κριτική στον τρόπο σχεδιασμού και αγοράς εξοπλισμών της Ελλάδας. Η κριτική του δεν υπονοούσε την αποφυγή εξοπλισμών, αλλά την αναποτελεσματική δαπάνη τεράστιων ποσών, χωρίς βεβαιότητα για την αγορά των απαραίτητων για τον σύγχρονο πόλεμο.
Ιδιαίτερα μετά την ελληνοτουρκική κρίση του 2020, ο Μάνος υιοθετούσε την εικόνα ενός «μαινόμενου ταύρου», αντιδρώντας στις ταχύρρυθμες αγορές αεροπλάνων και φρεγατών, που γίνονταν χωρίς διεθνείς διαγωνισμούς, παραβλέποντας διαδικασίες αξιολόγησης και ανάλυση κόστους-αποτελεσματικότητας.
Ο Στέφανος Μάνος έδινε ιδιαίτερη βαρύτητα στην πραγματική στρατιωτική ισχύ. «Ενώ λοιπόν είναι λογικό να θέλεις να είσαι ισχυρός, δεν είμαι καθόλου βέβαιος ότι είμαστε πράγματι ισχυροί», δήλωνε, διαχωρίζοντας τις μεγάλες αγορές από την πραγματική επιχειρησιακή ικανότητα.
Στην «Οικονομική Επιθεώρηση» (Ιανουάριος 2025), αμφισβήτησε ευθέως αν οι τεράστιες δαπάνες κατευθύνονταν σωστά και αν οι αρμόδιοι για αποφάσεις δισεκατομμυρίων ήταν οι κατάλληλοι για να αξιολογήσουν τη νέα μορφή πολέμου που αναδείχθηκε από την Ουκρανία.
Ο Μάνος πρότεινε την αποστολή ειδικού κλιμακίου στην Ουκρανία για τη μελέτη του σύγχρονου πολέμου και τη διαμόρφωση νέου αμυντικού δόγματος.
Οι ενστάσεις του για τα F-35 και τη συντήρηση των όπλων
Ο Στέφανος Μάνος ήταν ιδιαίτερα αιχμηρός σχετικά με την αγορά των F-35. Σε συνέντευξή του στην «Καθημερινή», εξέφρασε αμφιβολίες για την σκοπιμότητα της δαπάνης περίπου 4 δισ. ευρώ, τονίζοντας ότι δεν είχε αποδειχθεί επαρκής μελέτη για την προσαρμογή των Ενόπλων Δυνάμεων στις νέες συνθήκες πολέμου μετά την Ουκρανία.
Η κριτική του για τη συντήρηση των υπαρχόντων όπλων ήταν ακόμη πιο χαρακτηριστική. Υποστήριξε ότι πολλά συστήματα παρουσίαζαν χαμηλή διαθεσιμότητα λόγω έλλειψης συμβάσεων υποστήριξης, ανταλλακτικών ή τεχνικού προσωπικού. Κατηγόρησε το κράτος ότι, αντί να συντηρεί τα υπάρχοντα, προτιμούσε την αγορά νέων, συμπεριφερόμενος «σαν καλός νεόπλουτος». Κατήγγειλε την απαξίωση του αμυντικού υλικού με σκοπό την εξυπηρέτηση συγκεκριμένων συμφερόντων.
Η παρέμβασή του για τις φρεγάτες Belharra
Μετά από μακρά συζήτηση για την αγορά των φρεγατών Belharra, ο Μάνος ζήτησε πλήρη διαφάνεια για το κόστος των περίπου 3 δισ. ευρώ για δύο φρεγάτες, τις ελληνικές τροποποιήσεις και το κόστος τους. Αντιπρότεινε την άμεση αναζήτηση ετοιμοπαράδοτων φρεγατών και στη συνέχεια την κατασκευή περισσοτέρων στην Ελλάδα, αξιοποιώντας εγχώρια ναυπηγεία και τεχνογνωσία.
Χαρακτήρισε «στο καλάθι των αχρήστων» το κυβερνητικό επιχείρημα ότι η δαπάνη 3 δισ. αντί 600 εκατ. εξασφάλιζε γαλλική υποστήριξη σε περίπτωση θερμού επεισοδίου με την Τουρκία.
Το «μεγάλο μαράζι» του για την ελληνική αμυντική βιομηχανία
Ο Στέφανος Μάνος εξέφραζε έντονη δυσαρέσκεια για την περιφρόνηση της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας. «Μα πώς είναι δυνατόν να αγοράζει μαχητικά και φρεγάτες και να είναι μηδενική η συμμετοχή της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας;», διερωτήθηκε, κατηγορώντας την Ελλάδα για έλλειψη σοβαρής εγχώριας αμυντικής παραγωγής, σε αντίθεση με χώρες όπως η Τουρκία, το Ισραήλ και η Ουκρανία.
Για τις κρατικές εταιρείες ΕΑΒ και ΕΑΣ, απέδωσε την υπονόμευσή τους στην κομματική στελέχωση και την κακοδιοίκηση. Πρότεινε την ιδιωτικοποίησή τους ή το κλείσιμό τους, προκειμένου να δημιουργηθεί χώρος για νέες, καινοτόμες αμυντικές επιχειρήσεις.
Οι τέσσερις άξονες της κριτικής του
Η άποψη του Στέφανου Μάνου συνοψίζεται στην ανάγκη για ισχυρή άμυνα, όχι απαραίτητα μέσω πανάκριβων πλατφορμών, αλλά μέσω διαθεσιμότητας, ανθρώπινου δυναμικού, εγχώριας παραγωγής, σύγχρονου δόγματος και αυστηρότερης αξιολόγησης των αγορών.
Ο Μάνος δεν υποστήριζε τη μείωση της ελληνικής αποτρεπτικής ισχύος, αλλά θεωρούσε σοβαρή την τουρκική απειλή και επεσήμαινε την ανάγκη να μην «σκορπάμε αμυντικούς πόρους».
Η κριτική του τα τελευταία χρόνια εστιάζει σε τέσσερις άξονες:
- Λάθος προτεραιότητες στις αγορές.
- Ανεπαρκής συντήρηση και διαθεσιμότητα.
- Προβληματική εγχώρια αμυντική βιομηχανία.
- Ανεπαρκής προσαρμογή στα διδάγματα του πολέμου της Ουκρανίας.