Η πορεία του ΠΑΣΟΚ διαγράφεται μέσα από ορόσημα, με το 1974 και το 1981 να ξεχωρίζουν. Το 1993, λιγότερο, και το 1996, καθόλου. Η περίοδος του 2009, επί ΓΑΠ, μοιάζει πλέον ξεχασμένη. Στην πραγματικότητα, η Χαριλάου Τρικούπη φαίνεται να αντλεί την έμπνευσή της αποκλειστικά από τον Ανδρέα Παπανδρέου, προσδοκώντας να τον επαναφέρει στο προσκήνιο των εκλογικών αναμετρήσεων, είτε απέναντι στον Μητσοτάκη, είτε απέναντι στον Τσίπρα.
Το newsletter του webreporter καθημερινά στο inbox σου. Κάνε εγγραφή εδώ.
Στην πολιτική, τα σύμβολα διαδραματίζουν ουσιαστικό ρόλο. Μπορούν να λειτουργήσουν ως πυξίδες για την καθοδήγηση προς το παρελθόν, ή ως πρότυπα για την κίνηση προς το μέλλον. Στο πλαίσιο αυτό, το ΠΑΣΟΚ επιδιώκει να αναζωογονήσει τη μνήμη των ένδοξων ημερών του, οργανώνοντας δύο εκδηλώσεις. Ωστόσο, η έμφαση στο παρελθόν φαίνεται να επισκιάζει τη δημιουργία ενός νέου, μπροστά από την εποχή περιεχομένου. Η πρώτη εκδήλωση εστιάζει στην ιδρυτική επέτειο, με έντονη την παρουσία του Ανδρέα Παπανδρέου και την απαγγελία εδαφίων από την “3η Σεπτέμβρη”. Η μεταφορά του εορτασμού στον τόπο καταγωγής του ιδρυτή, ωστόσο, υποδηλώνει μια “Ανδρουλακοποίηση” της επετείου, περιορίζοντας τον πανελλαδικό της χαρακτήρα και τη δυνατότητα μαζικής συμμετοχής.
Η δεύτερη εκδήλωση, προγραμματισμένη για τις 18 Οκτωβρίου στο Περιστέρι, τιμά την επέτειο της “Αλλαγής” του 1981, μια περίοδο που έδωσε στο ΠΑΣΟΚ μια διαρκή δυναμική έως σήμερα.
Η μουσική επένδυση, με στόχο να λειτουργήσει ως “κράχτης”, ανατέθηκε στον Χρήστο Νικολόπουλο. Ο Χρήστος Νικολόπουλος, ως μεγάλος λαϊκός δημιουργός, παλαιός φίλος του ΠΑΣΟΚ και του Σκανδαλίδη, και μέλος της λίστας “διεύρυνσης” του Μαρτίου, εγείρει το ερώτημα της σχέσης της μουσικής του, της γενιάς του και των εκπομπών του στην ΕΡΤ επί Μητσοτάκη, με το σύγχρονο ΠΑΣΟΚ και το “target group” του. Αν η πρόθεση είναι η νοσταλγία, γιατί να μην επιλεγεί ο σπουδαίος Ηλίας Ανδριόπουλος, με τον κομματικό ύμνο “Θα σε ξανάβρω στους μπαξέδες”;
Πίσω από την οργάνωση αυτών των εκδηλώσεων, διακρίνεται η δυσκολία του ΠΑΣΟΚ, όχι μόνο στον πολιτικό σχεδιασμό, αλλά και στις στοχεύσεις του. Καταθέτει συνεχώς προγράμματα, αλλά επιχειρώντας να τα συνδέσει ιδεολογικά και πολιτικά με την καταγωγή του, στρέφεται προς το παρελθόν αντί για το μέλλον. Ο Νίκος Ανδρουλάκης, όντας νέος, πιθανώς δεν αντιλαμβάνεται το ειρωνικό μειδίαμα του Ανδρέα Παπανδρέου στη Βουλή της Μεταπολίτευσης, όταν ο Γιάννης Ζίγδης ανέφερε το 1910 ως υπόδειγμα ανάπτυξης. Ίσως δεν έχει γίνει πλήρως κατανοητό το θεμελιώδες δίδαγμα του ιδρυτή: ο πολιτικός οφείλει να παρακολουθεί την εξέλιξη των γεγονότων, αντί να περιμένει την εξέλιξη να τον ακολουθήσει.
Ενδεικτικό παράδειγμα αποτελούν οι θέσεις του για την κοινοτική Ευρώπη. Αρχικά, αντιτάχθηκε στην ΕΟΚ ως τελωνειακή ένωση, εκτιμώντας ότι θα έβλαπτε την αγροτική Ελλάδα. Μετέπειτα, όμως, προσαρμόζοντας τη στάση του στην εξέλιξη των πραγμάτων, κατέληξε ως διακεκριμένος φιλοευρωπαίος πολιτικός.
- Υπέγραψε την Ενιαία Πράξη του 1986, η οποία απελευθέρωσε την κίνηση κεφαλαίων, προϊόντων και προσώπων, και το 1994 έθεσε ως στόχο την ένταξη στην Ευρωζώνη. Τα υπόλοιπα αποτελούν ανούσιες κομματικές αντιπαραθέσεις.
Το ζητούμενο για το ΠΑΣΟΚ του 2026 είναι να ενισχύσει την αυτοπεποίθησή του, αντί να επιστρέψει στο 1974 ή στο 1981. Η επανάληψη του παρελθόντος αποδείχθηκε καταστροφική, όπως φάνηκε το 2009 με τον Γ. Παπανδρέου, που οδήγησε το ΠΑΣΟΚ σε διάλυση και τη χώρα σε διεθνή οικονομικό έλεγχο. Από την ιδρυτική πράξη, μόνο ο Τσίπρας, με την “fake 3η Σεπτέμβρη” του Θησείου, δεν αντιλαμβάνεται ότι το οραματικό “τετράπτυχο” δεν υφίσταται πλέον.
- “Εθνική Ανεξαρτησία”: Έχει επιτευχθεί με την ευρωπαϊκή ένταξη.
- “Λαϊκή Κυριαρχία”: Διατηρείται εφόσον διεξάγονται ελεύθερες εκλογές.
- “Κοινωνική Απελευθέρωση”: Έχει πλέον θάψει στα ερείπια του Τείχους.
- “Δημοκρατική Διαδικασία”: Ας εφαρμοστεί στις εσωτερικές αποφάσεις του κόμματος.
Αν το ΠΑΣΟΚ θέλει να τιμήσει την παρακαταθήκη του Ανδρέα, αρκεί να αναγνωρίσει το χάρισμα που τον ανέδειξε σε λαϊκό ηγέτη: την ικανότητά του να βλέπει το καινούργιο που έρχεται και να κλείνει ραντεβού μαζί του, και με την Ιστορία. Στο σημερινό ΠΑΣΟΚ, όπου οι μισοί βλέπουν ως “καινούργιο” τον επόμενο Μητσοτάκη και οι άλλοι μισοί τον προηγούμενο Τσίπρα, ακόμα κι αν η Ιστορία θελήσει να τους συναντήσει, δεν θα βρει κανέναν εκεί να την περιμένει, όπως θα έλεγε ο Αμερικανός συνθέτης Χάρολντ Ρομ.