ΗΈνωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (SIU), μαζί με τηνεμβάθυνση της εσωτερικής αγοράς, αναδεικνύονται ως οικορυφαίες προτεραιότητες της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Αυτή η επισήμανση προέρχεται σταθερά από τονΥπουργό Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και πρόεδρο του Eurogroup, Κυριάκο Πιερρακάκη.
Η στρατηγική για τηνενοποίηση των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών, η οποία βρίσκεται στον πυρήνα της δημιουργίας της SIU, ξεκίνησε τονΜάιο του 2015με μια ανακοίνωση τουEcofin. ΤονΝοέμβριο του ίδιου έτους, το Ecofin εξέφρασε την ικανοποίησή του για το επίσημο σχέδιο και την αρχική δέσμη μέτρων που παρουσίασε ηΕυρωπαϊκή Επιτροπή.
Πέντε χρόνια αργότερα, τονΙούλιο του 2020, ηΕπιτροπή Υψηλού Επιπέδου, υπό την προεδρία τουΤόμας Βίζερ, κατέθεσε ένανέο σχέδιο δράσηςμε στόχο την άρση των κυριότερων εμποδίων στις διασυνοριακές χρηματοοικονομικές επενδύσεις στην ΕΕ. ΤονΔεκέμβριο του ίδιου έτους, ηΣύνοδος Κορυφής της ΕΕζήτησεταχεία πρόοδοστην υλοποίηση αυτού του σχεδίου, δίνοντας έμφαση στα μέτρα που θα κινητοποιήσουνιδιωτικά κεφάλαια.
Παρά τις προσπάθειες,έξι χρόνια μετά το σχέδιο Βίζερ και έντεκα χρόνια από το αρχικό σχέδιο, η πρόοδος παραμένει περιορισμένη.
Οι μέχρι τώρα αποφάσεις επικεντρώθηκαν κυρίως στη θέσπισηνέων ενιαίων κανόνωνγια:
- Ταενημερωτικά δελτίατων επιχειρήσεων που εκδίδουν μετοχές ή ομόλογα.
- Ταεπιχειρηματικά κεφάλαια.
- Ταγραφεία συμψηφισμού.
- Τηνπρόσβαση σε συνταξιοδοτικά προϊόντα.
- Τημείωση των διοικητικών εμποδίωνγια την εισαγωγή εταιρειών στα χρηματιστήρια.
Οι ρυθμοί υλοποίησης, ωστόσο, ακολουθούν τουςσυνήθεις αργούς ρυθμούς που χαρακτηρίζουν την ΕΕ. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η εξαγγελία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τονΑπρίλιο του 2021για τη δημιουργία μιαςπλατφόρμαςπου θα συγκέντρωνε στοιχεία για όλες τις ευρωπαϊκές εταιρείες, με σκοπό να διευκολύνει τους επενδυτές στις συγκρίσεις και τις αποφάσεις τους.Δύο χρόνια αργότερα, τονΜάιο του 2023, υπήρξε προσωρινή συμφωνία στο Ecofin για το«Ευρωπαϊκό Ενιαίο Σημείο Πρόσβασης», με τονχρόνο υλοποίησής του να αναβάλλεται για το καλοκαίρι του 2027.
Επομένως,απομένουν πολλά να γίνουνγια την επίτευξη ενόςεπιθυμητού επιπέδου ενοποίησης των κεφαλαιαγορών και της SIU. Ο κύριος στόχος είναι οιυψηλές αποταμιεύσεις των Ευρωπαίωννα διοχετευθούν στηχρηματοδότηση επιχειρήσεων της ΕΕ, συμβάλλοντας έτσι στηνανάπτυξη της οικονομίας, η οποία δέχεται έντονη πίεση από τον ανταγωνισμόΗΠΑκαιΚίνας.
Η απόσταση από αυτόν τον στόχο είναισημαντική, καθώς οι Ευρωπαίοι χρηματοδοτούν σήμερα κατά κύριο λόγοαμερικανικές επιχειρήσεις. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη τηςΕυρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ), το34% των μετοχώνπου κατέχουν ευρωπαϊκά νοικοκυριά (άμεσα ή μέσω επενδυτικών ταμείων) αφοράμετοχές στις ΗΠΑ, ποσοστό σχεδόν ίσο με τις επενδύσεις τους σεεγχώριες μετοχές (35%). Αυτό οφείλεται στηνμεγαλύτερη ελκυστικότητα των αμερικανικών μετοχών, οι οποίες κατά κανόνα προσφέρουνυψηλότερες αποδόσεις.
Ωστόσο, οι υψηλότερες αποδόσεις στις ΗΠΑ εξηγούνται εν μέρει από τοτεράστιο μέγεθος των ενιαίων χρηματιστηριακών αγορών τους, σε αντίθεση με τις ευρωπαϊκές αγορές που παραμένουνκατακερματισμένες, παρά τη σταδιακή ενίσχυση τουEuronext.
Σύμφωνα με την ίδια μελέτη της ΕΚΤ, οι Ευρωπαίοι είναισυντηρητικοί αποταμιευτές, διατηρώντας περίπου τοένα τρίτο της χρηματοπιστωτικής τους περιουσίας σε μετρητά και τραπεζικές καταθέσεις, παρά ταπολύ χαμηλά επιτόκια. Οι επενδύσεις τους σεαξιόγραφααντιστοιχούν περίπου στομισό των καταθέσεων.
Στις ΗΠΑ, η αναλογία αυτή είναιαντίστροφη. Εκτιμάται ότι, εάν ίσχυε η ίδια αναλογία στην ΕΕ, θα υπήρχανεπιπλέον 8 τρισεκατομμύρια ευρώεπενδυμένα σε αξιόγραφα.
Για να ενισχυθεί η στροφή των Ευρωπαίων προς τααξιόγραφα(και κατ’ επέκταση η χρηματοδότηση των επιχειρήσεων της περιοχής), ηΕπιτροπήσυνέστησε τον περασμένοΣεπτέμβριοτη δημιουργίααποταμιευτικών και επενδυτικών λογαριασμών (SIA). Αυτοί οι λογαριασμοί θα επιτρέπουν επενδύσεις ακόμη καιπολύ μικρών ποσών, με την παροχήφορολογικών κινήτρωνγια να γίνουν πιο ελκυστικοί.
Επιπλέον, προτάθηκε ημεγαλύτερη χρήση επικουρικών συνταξιοδοτικών ταμείωνκαι ημείωση των εμποδίωνγια τις επενδύσεις τους σε μετοχές.
Η προτίμηση των Ευρωπαίων στις καταθέσεις αποδίδεται επίσης στοχαμηλό ποσοστό (περίπου 18%)που δηλώνουν ότι έχουνυψηλό επίπεδο χρηματοοικονομικών γνώσεων. Γι’ αυτό, τονίζεται από τις Βρυξέλλες η ανάγκη να ενισχυθεί ο«χρηματοοικονομικός αλφαβητισμός»του πληθυσμού.
Ωστόσο, οι πρωτοβουλίες αυτέςδεν αναμένεται να έχουν άμεσα θεαματικά αποτελέσματα, αλλά θα αποφέρουνσταδιακά.
Οκατακερματισμός των κεφαλαιαγορών της ΕΕπαραμένει έναβασικό εμπόδιοστην επίτευξη επαρκούς κλίμακας και ρευστότητας, απαραίτητων για την προσέλκυση επενδύσεων και την αύξηση των αποδόσεων των μετοχών.
Το εμπόδιο αυτόενισχύεταιαπό τον κατακερματισμό τηςεποπτείας των κεφαλαιαγορών, καθώς και από τιςδιαφορές στη φορολογική μεταχείρισητων επενδύσεων και των υποδομών των αγορών, σύμφωνα με την ΕΚΤ.
Ηενιαία εποπτεία των αγορώνβρίσκεται ήδη σε συζήτηση στο Ecofin, με βάση πρόταση που προβλέπειενισχυμένες αρμοδιότητεςγια τηνΕυρωπαϊκή Αρχή Κινητών Αξιών και Αγορών (ESMA).