Η Ελλάδα βρίσκεται σε αντίστροφη μέτρηση για την εφαρμογή του ορίου ηλικίας των 15 ετών στα social media, με την κυβέρνηση να προωθεί τη σχετική νομοθέτηση, η οποία αναμένεται να τεθεί σε ισχύ από την 1η Ιανουαρίου 2027. Παράλληλα, σε ευρωπαϊκό επίπεδο διαμορφώνεται νέο πλαίσιο για την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο, με το EU KIDS Act να προβλέπει ειδική προσέγγιση για τους νέους από 13 έως 15 ετών.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να γίνει το πρώτο βήμα για την ψήφιση του νόμου, με την ελληνική πρόταση να επικεντρώνεται στο Kids Wallet. Το εργαλείο αυτό έχει σχεδιαστεί για να επιβεβαιώνει την ηλικιακή κατηγορία του χρήστη, χωρίς να διαβιβάζει στις πλατφόρμες προσωπικά στοιχεία ή την ημερομηνία γέννησής του.
Σε συνέντευξή του στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, Δημήτρης Παπαστεργίου, περιέγραψε τη διαδρομή από τις αρχικές ελληνικές πρωτοβουλίες έως το ευρωπαϊκό πλαίσιο. Εξήγησε τους λόγους για τους οποίους η Ελλάδα επιλέγει να προχωρήσει τώρα, χωρίς να αναμένει την ολοκλήρωση της ευρωπαϊκής νομοθετικής διαδικασίας.
Ο κ. Παπαστεργίου ανέλυσε τον τρόπο επαλήθευσης ηλικίας, επισημαίνοντας ότι το Kids Wallet δεν επιστρέφει την ημερομηνία γέννησης ή άλλα στοιχεία ταυτότητας, αλλά μόνο μια ένδειξη για το αν ο χρήστης βρίσκεται πάνω ή κάτω από το εκάστοτε ηλικιακό όριο. Παράλληλα, τόνισε γιατί η ευθύνη δεν μπορεί να είναι ισομερώς κατανεμημένη μεταξύ πλατφορμών και γονέων.
Επιπλέον, μίλησε για την ανάγκη ενημέρωσης των οικογενειών, τις επιπτώσεις της εθιστικής σχεδίασης των ψηφιακών υπηρεσιών στα παιδιά, καθώς και για την ευρωπαϊκή διαδικασία επιβολής κανόνων μέσω του Digital Services Act, αναφέροντας τον ρόλο της ΕΕΤΤ.
Ο ρόλος του Kids Wallet
Σύμφωνα με τον υπουργό, το Kids Wallet αποτέλεσε την απάντηση στο ζήτημα της επιβεβαίωσης της ηλικίας των χρηστών, χωρίς την ανάγκη κοινοποίησης προσωπικών δεδομένων στις πλατφόρμες. «Το Kids Wallet, τόσο στην πρώτη του μορφή όσο και στην πιο πρόσφατη, ήταν αυτή η απάντηση», δήλωσε, σημειώνοντας ότι η Ελλάδα, σε συνεργασία με άλλα κράτη, συνέβαλε στην προώθηση της ευρωπαϊκής συζήτησης που οδήγησε στην πρόταση για το EU KIDS Act.
«Χαιρόμαστε γιατί σε όλο αυτό το διάστημα, συνεργαζόμενοι και με άλλα κράτη, καταφέραμε να ωθήσουμε και να πιέσουμε την Ευρώπη προς αυτό το κείμενο, το οποίο παρουσιάστηκε πριν από μερικές ημέρες με τις βασικές αρχές του EU KIDS Act», ανέφερε.
Για το Kids Wallet εξήγησε ότι «δεν επιστρέφει κανένα στοιχείο», αλλά μόνο μία ένδειξη σχετικά με την ηλικία του χρήστη. «Να επιστρέφει μόνο ένα flag, ένα σήμα, δηλαδή, ότι αυτός ο χρήστης είναι πάνω ή κάτω από τα 15. Δεν επιστρέφει καν την ημερομηνία γέννησης», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Τι προβλέπεται για τις ηλικίες 13 έως 15
Υποστήριξε ότι δύο σημεία της ελληνικής προσέγγισης επηρέασαν την ευρωπαϊκή συζήτηση: η ηλικία της ψηφιακής ενηλικίωσης και ο τρόπος επιβεβαίωσης της ηλικίας.
Όπως είπε, το ευρωπαϊκό πλαίσιο προβλέπει διαφορετική αντιμετώπιση για τις ηλικίες 13 έως 15, χωρίς αυτό να σημαίνει ελεύθερη πρόσβαση στα social media με τον τρόπο που λειτουργούν σήμερα.
«Η Ευρώπη δεν το θέτει διαφορετικά. Τι λέει; Ότι από τα 13 μέχρι τα 15 μπορούν τα παιδιά να έχουν μια πρώτη επαφή με κάποια μέσα κοινωνικής δικτύωσης», ανέφερε.
Ωστόσο, διευκρίνισε ότι αυτό αφορά ειδικά διαμορφωμένα περιβάλλοντα. «Δεν δέχεται ούτε η Ευρώπη σε αυτή την πολύ ευαίσθητη ηλικία των παιδιών, στο γυμνάσιο στην ουσία, να υπάρχουν social media, τα οποία θα έχουν εθιστικό περιεχόμενο, θα επιτρέπουν το συνεχές scrolling και θα λειτουργούν για άπειρες ώρες», σημείωσε.
Σύμφωνα με την περιγραφή του, για τις ηλικίες 13 έως 15 προβλέπονται, μεταξύ άλλων, περιορισμοί όπως απουσία προσωπικών λογαριασμών, κλειδώματα κατά τη διάρκεια της νύχτας, μέγιστη χρήση μίας ώρας την ημέρα και απουσία ατελείωτου scrolling.
«Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, λέει η Ευρώπη, ότι θα μπορούσαν τα παιδιά να αρχίσουν να μπαίνουν», ανέφερε.
«Επιτυχία είναι να βγούμε με έναν νόμο, ο οποίος θα περάσει το μήνυμα: “Ξέρεις παιδί μου, το να μπαίνεις στα social media σε έναν λογαριασμό που προοριζόταν για έναν ενήλικο, ενώ εσύ είσαι 13 ετών, απαγορεύεται”», είπε.
Παράλληλα, υπογράμμισε τον ρόλο των γονέων στην ενημέρωση και την επιβεβαίωση της ηλικίας. «Αν, δηλαδή, ένας γονέας, όταν μια πλατφόρμα ζητήσει επιβεβαίωση ηλικίας, βάζει το δικό του κινητό ή τη δική του ταυτότητα, τότε προφανώς έχουμε αποτύχει», ανέφερε.
Γιατί δεν περιμένει η Ελλάδα το EU KIDS Act
Σύμφωνα με τον υπουργό, το ευρωπαϊκό πλαίσιο μπορεί να χρειαστεί περίπου 20 μήνες μέχρι να ψηφιστεί. «Με δεδομένο ότι το ευρωπαϊκό πλαίσιο θα κάνει κατ’ εκτίμηση περίπου 20 μήνες για να ψηφιστεί, μεριμνούμε και για την επόμενη γενιά παιδιών του δημοτικού και του γυμνασίου, τα οποία θα είναι αβοήθητα μέσα σε ένα ψηφιακό τοπίο χωρίς ρύθμιση, χωρίς καθοδήγηση», ανέφερε.
«Αφού, λοιπόν, πλέον ξέρουμε τις βασικές αρχές, δεν έχουμε κανένα λόγο να περιμένουμε και να χάσουμε 20 μήνες», πρόσθεσε.
Για την ευθύνη των πλατφορμών, ο υπουργός υποστήριξε ότι: «Δεν πρέπει οι γονείς να τρέχουν πίσω από τις πλατφόρμες, προσπαθώντας να ασφαλίσουν τα κινητά των παιδιών τους απέναντι στις πλατφόρμες».
Και πρόσθεσε: «Οι πλατφόρμες δεν πρέπει να έχουν το βάρος της απόδειξης ότι είναι ασφαλείς για τα παιδιά. Ο σχεδιασμός τους πρέπει να είναι ασφαλής για τα παιδιά».
Για τον έλεγχο της ηλικίας, εξήγησε ότι οι πλατφόρμες θα πρέπει αρχικά να αξιοποιούν τα δικά τους συστήματα και, όπου δεν υπάρχει επαρκής βεβαιότητα, να χρησιμοποιούν το εργαλείο επιβεβαίωσης ηλικίας.
«Οι πλατφόρμες έχουν το βάρος της αναζήτησης της πραγματικής ηλικίας», σημείωσε.
Τι θα γίνεται με τις πλατφόρμες του εξωτερικού
Η εφαρμογή των κανόνων στις πλατφόρμες που δεν έχουν έδρα στην Ελλάδα θα βασίζεται στο ευρωπαϊκό Digital Services Act (DSA). Όπως εξήγησε, «η ευρωπαϊκή νομοθεσία και η ελληνική νομοθεσία πατούν στο DSA, στο Digital Services Act, το οποίο προβλέπει ήδη ποινές για διάφορες τέτοιου είδους παραβάσεις και παραβιάσεις».
Στην πράξη, σύμφωνα με την περιγραφή του, η ελληνική αρμόδια αρχή, η ΕΕΤΤ, θα μπορεί να αναφέρει ζητήματα που αφορούν την πρόσβαση ανηλίκων στις πλατφόρμες και στη συνέχεια η διαδικασία θα προχωρά μέσω της αρμόδιας αρχής της χώρας όπου βρίσκεται η έδρα της εκάστοτε εταιρείας.
Όπως ανέφερε, τα παιδιά είναι περισσότερο ευάλωτα στις σχεδιαστικές πρακτικές που ενισχύουν τη χρήση των social media. «Είναι πολύ πιο εύπλαστοι αυτοί οι μηχανισμοί στο παιδικό μυαλό. Είναι πολύ πιο επικίνδυνες αυτές οι ηλικίες, όταν ο εγκέφαλος αναπτύσσεται και όταν οι μαθησιακές δυνατότητες είναι στο πικ τους, να δημιουργηθούν προβλήματα λόγω του “κολλήματος”», είπε.
Συνέδεσε επίσης τη χρήση των social media με φαινόμενα όπως το FOMO και την απομόνωση. «Το fear of missing out (FOMO) ή το να μην θέλεις να βγεις από το δωμάτιό σου, γιατί είσαι εγκλωβισμένος σε έναν ψηφιακό κόσμο. Όλα αυτά είναι φαινόμενα, τα οποία εμφανίζονται κυρίως σε παιδιά αυτής της ηλικίας», ανέφερε.
Κλείνοντας, ο υπουργός αναφέρθηκε και στον ρόλο των ίδιων των γονέων: «Τα παιδιά μας, στην ουσία, εμάς βλέπουν και κάνουν αυτά τα οποία κάνουμε. Άρα, θα πρέπει πρώτα, νομίζω, εμείς να κοιταχτούμε στον καθρέφτη και μετά να πάμε στα παιδιά μας να πούμε οτιδήποτε», ανέφερε.
Και περιγράφοντας προσωπική εμπειρία, είπε: «Όταν τους έλεγα “μην ασχολείσαι τόσο με το κινητό”, μου έλεγαν: “Ναι, αλλά εσύ γιατί είσαι συνέχεια με το κινητό;”». «Οι γονείς θα έχουν, κατά την άποψή μου, μία και μόνη ευθύνη – ίσως και λίγο παραπάνω. Πρώτον, να κάνουν μαζί την επιβεβαίωση ηλικίας όταν έρθει εκείνη η ώρα. Και, βέβαια, κυρίως, να εξηγήσουν στα παιδιά τους ότι η πραγματική ζωή είναι πιο όμορφη και μεγαλύτερη από ό,τι χωράει ένα smartphone», κατέληξε.