Η Κυβερνητική Επιτροπή Στεγαστικής Πολιτικής δρομολογεί 14 νέα μέτρα για την αντιμετώπιση του οξυμένου στεγαστικού προβλήματος, με συνολικό κόστος 6,5 δισ. ευρώ και χρονικό ορίζοντα έως το 2035. Η στρατηγική, όπως αποτυπώνεται στην υπ’ αριθμ. 1/2026 απόφαση, περιλαμβάνει 50 μέτρα στεγαστικής πολιτικής, εκ των οποίων 14 είναι νέες προτάσεις (10 άμεσης προτεραιότητας και 4 μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις). Παρόλα αυτά, τα μέτρα καλούνται να αντιμετωπίσουν μια δύσκολη πραγματικότητα: την έλλειψη κατοικιών, την εκτόξευση των τιμών κατά 65% από το 2021 και την αλματώδη αύξηση των ενοικίων κατά 10% ετησίως.
Η έλλειψη κατοικιών αποδίδεται σε μια σύνθετη αιτιολογία, που περιλαμβάνει εκατοντάδες χιλιάδες ακίνητα που διατίθενται για βραχυχρόνιες μισθώσεις, κατασχεμένα ακίνητα από τις τράπεζες, καθώς και ακίνητα που παραμένουν κλειστά λόγω πολυιδιοκτησίας ή ανάγκης για δαπανηρές ανακαινίσεις.
Η κυβέρνηση, ωστόσο, εκτιμά ότι οι βασικοί πυλώνες της Στρατηγικής είναι ευθυγραμμισμένοι με τις ευρωπαϊκές κατευθύνσεις, εστιάζοντας στην αύξηση της προσφοράς κατοικιών, την προσέλκυση επενδύσεων, την ενίσχυση της κοινωνικής στήριξης και τη διαμόρφωση ενός σταθερού θεσμικού και χρηματοδοτικού πλαισίου.
Οι 14 Παρεμβάσεις για την Δεκαετία έως το 2035
Αναλυτικά, τα μέτρα που θα τεθούν σε εφαρμογή είναι τα εξής:
1. Εκσυγχρονισμός του Συστήματος Οικοδομικών Αδειών: Επιδίωξη για επιτάχυνση, απλοποίηση και διαφάνεια της αδειοδότησης μέσω αναβάθμισης ψηφιακών εργαλείων (e-Άδειες, Ενιαίος Ψηφιακός Χάρτης), διαλειτουργικότητας δεδομένων, αυτοματοποιημένων ελέγχων και χρήσης τεχνητής νοημοσύνης για την επαλήθευση δικαιολογητικών. (Φορέας υλοποίησης: ΥΠΕΝ).
2. Ψηφιακή Πλατφόρμα Φοιτητικής Συγκατοίκησης με Κρατικές Εγγυήσεις: Δημιουργία πλατφόρμας όπου ιδιοκτήτες θα καταχωρούν ακίνητα για φοιτητική μίσθωση ή συγκατοίκηση, ενώ οι φοιτητές θα αντιστοιχίζονται με πιθανούς συγκατοίκους. Η λειτουργία της θα υποστηρίζεται από κρατικές εγγυήσεις προς τους ιδιοκτήτες (κάλυψη μέρους του κινδύνου μη καταβολής ενοικίου ή ζημιών), τυποποιημένες διαδικασίες μίσθωσης και κριτήρια καταλληλότητας κατοικιών. (Φορέας υλοποίησης: ΥΠΑΙΘΑ).
3. Ψηφιακή Πλατφόρμα σε Νησιωτικούς Δήμους για Στέγαση Δημοσίων Υπαλλήλων: Οργανωμένη καταγραφή και παρακολούθηση των στεγαστικών αναγκών δημοσίων υπαλλήλων σε νησιωτικούς δήμους με αυξημένη στεγαστική πίεση, με σκοπό την αντιστοίχιση διαθέσιμων κατοικιών με τις καταγεγραμμένες ανάγκες. (Φορέας υλοποίησης: ΥΠΕΣ).
4. Χρηματοδοτικά Κίνητρα σε Εταιρείες Ανάπτυξης Ακινήτων σε Επιλεγμένες Περιοχές: Παροχή χαμηλότοκων δανείων, εγγυήσεων, επιδοτήσεων επιτοκίου ή άλλων συγχρηματοδοτικών εργαλείων (κυρίως από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων) για την κατασκευή προσιτών και κοινωνικών κατοικιών σε περιοχές με αυξημένη στεγαστική πίεση. Θα υπάρχει υποχρέωση διάθεσης μέρους των νέων κατοικιών έναντι κοινωνικού ή προσιτού μισθώματος.
5. Εξειδικευμένο Πρόγραμμα Παραχώρησης Γης σε Νησιά: Αξιοποίηση δημόσιας γης σε νησιωτικές περιοχές μέσω σχημάτων παραχώρησης σε αναδόχους, με υποχρέωση ανάπτυξης κατοικιών που θα διατίθενται με προκαθορισμένους όρους προσιτότητας, ιδίως για εργαζομένους σε δημόσιες υπηρεσίες.
6. Ενιαίος Φορέας Στεγαστικής Πολιτικής: Δημιουργία κεντρικού μηχανισμού συντονισμού και εφαρμογής της εθνικής στεγαστικής πολιτικής, ο οποίος θα καλύπτει το θεσμικό κενό μετά την κατάργηση του Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας (ΟΕΚ) το 2012, με διασύνδεση με το Κτηματολόγιο. Θα ασκεί πρωτίστως συντονιστικές, υποστηρικτικές και διαχειριστικές αρμοδιότητες, ενώ η κυριότητα των ακινήτων μπορεί να παραμένει στους υφιστάμενους κυρίους. (Χρηματοδότηση: ΕΣΠΑ 2021-2027 – 3 εκατ. ευρώ).
7. Γραφεία Κοινωνικής Μίσθωσης: Οργάνωση τοπικών μηχανισμών διαμεσολάβησης μεταξύ ιδιοκτητών, δήμων και κοινωνικών υπηρεσιών, εντός των Κέντρων Κοινότητας των δήμων. Στόχος είναι η καταγραφή διαθέσιμων ακινήτων και η υποστήριξη της κοινωνικής και προσιτής μίσθωσης. (Χρηματοδότηση: ΕΣΠΑ 2021-2027 – κατ’ εκτίμηση 6,5 εκατ. ευρώ).
8. Εξειδικευμένο Ταμείο – Θεματοφύλακας: Δημιουργία ειδικού μηχανισμού για τη δημιουργία, ανάπτυξη και μακροχρόνια διαχείριση αποθέματος κοινωνικών και προσιτών κατοικιών. Θα λειτουργεί με ανατροφοδοτούμενο μηχανισμό (revolving fund), όπου τα έσοδα από μισθώσεις θα επανεπενδύονται στην επέκταση, αναβάθμιση και συντήρηση του κοινωνικού στεγαστικού αποθέματος.
9. Πολεοδομικά Κίνητρα για Ανάπτυξη Κοινωνικής Κατοικίας σε Επιλεγμένες Περιοχές: Εφαρμογή ειδικών πολεοδομικών σχεδίων και στοχευμένων κινήτρων (όπως αύξηση συντελεστή δόμησης και επιτάχυνση διαδικασιών επανάχρησης ανενεργών κτηρίων). Η προϋπόθεση είναι η διάθεση μέρους της αναπτυσσόμενης επιφάνειας ή των παραγόμενων κατοικιών για κοινωνική – προσιτή στέγαση.
10. Εξειδικευμένη Κατηγορία Golden Visa: Δυνατότητα απόκτησης χαρτοφυλακίου περισσότερων του ενός ακινήτων, αντί της αποκλειστικής επένδυσης σε ένα μεμονωμένο ακίνητο. Η προϋπόθεση είναι τα ακίνητα να διατίθενται αποκλειστικά για μακροχρόνια μίσθωση, με ρητό αποκλεισμό της βραχυχρόνιας μίσθωσης και μηχανισμό παρακολούθησης της χρήσης.
11. Ανάπτυξη Θεσμικού Πλαισίου, Μηχανισμών και Εργαλείων για την Εφαρμογή Κοινωνικής Στεγαστικής Πολιτικής και την Αντιμετώπιση της Αστεγίας: Σύσταση, στη Γενική Γραμματεία Δημογραφικής και Στεγαστικής Πολιτικής, μηχανισμού για έγκαιρο εντοπισμό, καταγραφή, διάγνωση αναγκών, άμεση παρέμβαση και διασύνδεση με υπηρεσίες για άτομα που διαβιούν σε συνθήκες έλλειψης στέγης ή επισφαλούς στέγασης. Περιλαμβάνει σχέδιο θεσμικών παρεμβάσεων, πληροφοριακό σύστημα συγκέντρωσης δεδομένων, μελέτη αξιολόγησης δομών αστέγων και δράσεις επιμόρφωσης και ευαισθητοποίησης. (Χρηματοδότηση: ΕΣΠΑ 2021-2027 – 1,81 εκατ. ευρώ).
12. Επέκταση Προγράμματος «Σπίτι Μου»: Αντί της άμεσης επιδότησης επιτοκίου από εθνικούς/κοινοτικούς πόρους, προβλέπεται η παροχή φορολογικών ελαφρύνσεων προς τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, όταν χορηγούν στεγαστικά δάνεια με μειωμένο επιτόκιο σε επιλέξιμους δικαιούχους (κατά το πρότυπο του γαλλικού Prêt à Taux Zéro). Η επέκταση μπορεί να συμπεριλάβει και επιδότηση για την αποπεράτωση πρώτης κατοικίας σε ιδιόκτητο οικόπεδο.
13. Μειωμένος Συντελεστής ΦΠΑ για την Κατασκευή Κοινωνικών και Προσιτών Κατοικιών: Φορολογικό κίνητρο σε κατασκευαστικές εταιρείες για την ανέγερση κατοικιών που θα εκμισθωθούν μακροχρόνια με προσιτό ή κοινωνικό μίσθωμα, βάσει της Οδηγίας (ΕΕ) 2022/542 για τον ΦΠΑ, η οποία επιτρέπει μειωμένο συντελεστή για «την παροχή και την κατασκευή κατοικιών στο πλαίσιο κοινωνικής πολιτικής». Προβλέπεται συνδυασμός και με άλλα φορολογικά κίνητρα (ενδεικτικά, απαλλαγή από ΕΝΦΙΑ). (Ευρωπαϊκά πρότυπα: Πορτογαλία – 6%, Γαλλία – 10%).
14. Θεσμοθέτηση Εθνικού Δείκτη Τιμών: Δημιουργία ενός ενιαίου και αξιόπιστου μηχανισμού παρακολούθησης των τιμών αγοράς και μίσθωσης κατοικιών σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο, με συνδυαστική αξιοποίηση στοιχείων μεταβιβάσεων, μισθώσεων, τραπεζικών αποτιμήσεων και φορολογικών δηλώσεων (κατά το πρότυπο του γερμανικού Mietspiegel). Ο δείκτης θα λειτουργεί πρωτίστως ως εργαλείο διαφάνειας και παρακολούθησης. Επισημαίνεται ρητά ότι, προς το παρόν, δεν εξετάζεται η εφαρμογή οποιουδήποτε συστήματος διοικητικού καθορισμού ή θέσπισης ανώτατου ορίου σε τιμές μισθωμάτων.