Δύο ερευνητικά πλοία, δύο διαφορετικά υποθαλάσσια καλώδια και μια σειρά τουρκικών NAVTEX επαναφέρουν στο προσκήνιο την αντιπαράθεση ανάμεσα σε Ελλάδα και Τουρκία για τις θαλάσσιες ζώνες στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Άγκυρα επιχειρεί να αποκτήσει λόγο στις έρευνες που πραγματοποιούνται νοτιοανατολικά της Κρήτης και προς την Κύπρο, προβάλλοντας αξιώσεις δικαιοδοσίας σε περιοχές που εμπίπτουν στην ελληνική υφαλοκρηπίδα. Το ζήτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς πλησιάζει η επανέναρξη των ερευνών για τον Great Sea Interconnector (GSI), το έργο ηλεκτρικής διασύνδεσης Κρήτης και Κύπρου που είχε βρεθεί στο επίκεντρο σοβαρής ελληνοτουρκικής έντασης το καλοκαίρι του 2024. Το γαλλικό ερευνητικό πλοίο VB ABEILLE MARENGO έφτασε την Τρίτη 27 Οκτωβρίου στο Ηράκλειο, προκειμένου να προετοιμαστεί για τις εργασίες αποτύπωσης του βυθού, ενώ αναμένεται η έκδοση νέας ελληνικής NAVTEX στις αρχές Νοεμβρίου. Το newsletter του webreporter καθημερινά στο inbox σου. Κάνε εγγραφή εδώ. Την ίδια στιγμή, βρίσκεται σε εξέλιξη η αντιπαράθεση για τις έρευνες του KOBI RUEGG, του πλοίου που έχει αναλάβει να εξετάσει τη διαδρομή του τηλεπικοινωνιακού καλωδίου East to Med Data Corridor (EMC), το οποίο σχεδιάζεται να συνδέσει τη Σαουδική Αραβία με την Ευρώπη μέσω της Κύπρου και της Ελλάδας. Τα δύο έργα έχουν διαφορετικό αντικείμενο, αλλά συναντούν την ίδια τουρκική αμφισβήτηση. Η Άγκυρα επιδιώκει να κατοχυρώσει ρόλο στις διαδικασίες που προηγούνται της εγκατάστασης υποθαλάσσιων υποδομών, επικαλούμενη τα όρια της υφαλοκρηπίδας που έχει μονομερώς γνωστοποιήσει στον ΟΗΕ. Στον τουρκικό Τύπο, οι εξελίξεις παρουσιάζονται ήδη ως δύο παράλληλες κρίσεις. Τα σχετικά δημοσιεύματα αποδίδουν την ένταση στην ελληνική επιμονή να ασκεί δικαιοδοσία στις συγκεκριμένες περιοχές και υπογραμμίζουν ότι η Τουρκία θεωρεί αναγκαία τη δική της συμμετοχή στον συντονισμό των εργασιών. Η συγκεκριμένη επιχειρηματολογία έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Αθήνα, καθώς αποτυπώνει τον τρόπο με τον οποίο η τουρκική πλευρά επιδιώκει να παρουσιάσει ως δεδομένη μια αρμοδιότητα που η Ελλάδα δεν αναγνωρίζει. Τουρκία: Οι NAVTEX για το KOBI RUEGG και η διεκδίκηση αρμοδιότητας Το πρώτο πεδίο αντιπαράθεσης αφορά το τηλεπικοινωνιακό καλώδιο EMC. Στις 20 Οκτωβρίου, ο τουρκικός σταθμός της Αττάλειας εξέδωσε τη NAVTEX 1032/26, ανακοινώνοντας ότι οι γεωφυσικές έρευνες του KOBI RUEGG είχαν συντονιστεί με τις αρμόδιες τουρκικές αρχές και είχαν λάβει την έγκρισή τους. Η τουρκική αναγγελία επικαλέστηκε τα εξωτερικά όρια της υφαλοκρηπίδας που έχει δηλώσει η Άγκυρα στα Ηνωμένα Έθνη, με έγγραφο της 18ης Μαρτίου 2020. Πρόκειται για τη γνωστή τουρκική προσέγγιση, η οποία περιορίζει την επήρεια των ελληνικών νησιών στη διαμόρφωση θαλάσσιων ζωνών. Η Αθήνα απάντησε στις 21 Οκτωβρίου με την αντι-NAVTEX 1337/26 του σταθμού Ηρακλείου, χαρακτηρίζοντας αναρμόδιο τον τουρκικό σταθμό και επισημαίνοντας ότι το μεγαλύτερο μέρος των ερευνητικών διαδρομών εμπίπτει στην ελληνική υφαλοκρηπίδα. Παράλληλα, διευκρίνισε ότι οι εργασίες βασίζονται σε ελληνική άδεια που είχε εκδοθεί στις 2 Οκτωβρίου. Ακολούθησε η ελληνική NAVTEX 1343/26, με την οποία προσδιορίστηκε το πρόγραμμα των ερευνών για τις περιόδους 23–25 και 27–30 Οκτωβρίου. Οι διαδρομές εκτείνονται νοτιοανατολικά της Κρήτης, νότια της Κάσου, της Καρπάθου και της Ρόδου και προς τη θαλάσσια περιοχή δυτικά της Κύπρου. Η Τουρκία επανήλθε στις 22 Οκτωβρίου με τη NAVTEX 1042/26, επαναλαμβάνοντας ότι οι εργασίες διεξάγονται με δική της έγκριση και αμφισβητώντας την αρμοδιότητα των ελληνικών αρχών. Η διαδοχή των αναγγελιών δεν αποτελεί απλώς μια τυπική ανταλλαγή ναυτιλιακών προειδοποιήσεων. Η Άγκυρα επιχειρεί να καταγράψει επισήμως ότι θεωρεί τον εαυτό της αρμόδιο για τις έρευνες. Το επόμενο μέτωπο είναι ο Great Sea Interconnector Η μεγαλύτερη δοκιμασία ενδέχεται να προκύψει με την επανεκκίνηση των ερευνών για το ηλεκτρικό καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου. Το VB ABEILLE MARENGO, που έχει αναλάβει τις σχετικές εργασίες για λογαριασμό της γαλλικής Nexans, απέπλευσε από τη Νάπολη στις 23 Οκτωβρίου και έφτασε στο Ηράκλειο τέσσερις ημέρες αργότερα. Οι επικείμενες έρευνες αφορούν την αποτύπωση του βυθού και την ακριβή χάραξη της διαδρομής του καλωδίου, που θα συνδέσει ηλεκτρικά την Κρήτη με την Κύπρο. Το έργο, προϋπολογισμού περίπου 1,9 δισ. ευρώ, έχει αναγνωριστεί ως ευρωπαϊκό έργο κοινού ενδιαφέροντος και διαθέτει σημαντική χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Η έναρξη των νέων εργασιών αναμένεται μετά την έκδοση της προβλεπόμενης NAVTEX, με τις πρώτες έρευνες να προγραμματίζονται νοτιοανατολικά της Καρπάθου και τη διαδρομή να συνεχίζεται προς την Κύπρο. Η περιοχή έχει βρεθεί ξανά στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης. Τον Ιούλιο του 2024, οι έρευνες του ιταλικού πλοίου IEVOLI RELUME κοντά στην Κάσο και την Κάρπαθο συνοδεύτηκαν από κινητοποίηση τουρκικών πολεμικών πλοίων και παρουσία ελληνικών ναυτικών μονάδων. Η ένταση αποκλιμακώθηκε έπειτα από διπλωματικές επαφές, χωρίς όμως να επιλυθεί η διαφορά για τη θαλάσσια δικαιοδοσία. Τα τουρκικά δημοσιεύματα επαναφέρουν το συγκεκριμένο προηγούμενο, συνδέοντάς το με την επικείμενη παρουσία του γαλλικού ερευνητικού στην ίδια ευρύτερη περιοχή. Το ενδιαφέρον στρέφεται πλέον στον τρόπο με τον οποίο θα αντιδράσει η Άγκυρα μόλις εκδοθεί η νέα ελληνική NAVTEX. Ένα ενδεχόμενο είναι η Τουρκία να ακολουθήσει την πρακτική που επέλεξε για το KOBI RUEGG, εκδίδοντας δική της αναγγελία και υποστηρίζοντας ότι οι έρευνες έχουν εγκριθεί από τις τουρκικές αρχές. Μια τέτοια κίνηση θα της επέτρεπε να επαναφέρει δημοσίως τις αξιώσεις της, χωρίς αναγκαστικά να προχωρήσει σε φυσική παρεμπόδιση του πλοίου. Δεν μπορεί, ωστόσο, να αποκλειστεί η παρουσία τουρκικών ναυτικών μονάδων, εφόσον η Άγκυρα επιλέξει να αυξήσει την πίεση. Το προηγούμενο του 2024 εξηγεί γιατί ένα τέτοιο σενάριο λαμβάνεται υπόψη, χωρίς να υπάρχουν μέχρι στιγμής στοιχεία που να επιβεβαιώνουν ότι έχει αποφασιστεί αντίστοιχη κινητοποίηση. Τι επιδιώκει πραγματικά η Τουρκία με τη γραπτή ενημέρωση Μια σημαντική ένδειξη των τουρκικών προθέσεων δόθηκε στις 21 Οκτωβρίου από τον υπουργό Εξωτερικών Χακάν Φιντάν. Ο επικεφαλής της τουρκικής διπλωματίας υποστήριξε ότι η Άγκυρα δεν αντιτίθεται στην υλοποίηση του Great Sea Interconnector, αλλά ζητά να ενημερώνεται εγγράφως για τις προγραμματισμένες έρευνες και τις ακριβείς συντεταγμένες τους. Ο Φιντάν παρουσίασε την απαίτηση ως μέτρο αποφυγής εντάσεων, υποστηρίζοντας ότι η Τουρκία δεν επιθυμεί να δημιουργηθούν νέα τετελεσμένα στις θαλάσσιες περιοχές όπου υπάρχουν διαφωνίες. Η διατύπωση αυτή διαφοροποιείται από την ανοιχτή απαίτηση αδειοδότησης που αποτυπώνεται στις τουρκικές NAVTEX. Ωστόσο, από ελληνικής πλευράς, η διάκριση μεταξύ απλής ενημέρωσης και αναγνώρισης αρμοδιότητας είναι καθοριστική. Η Αθήνα δεν μπορεί να αποδεχθεί μια διαδικασία στην οποία η πραγματοποίηση ερευνών στην ελληνική υφαλοκρηπίδα θα εξαρτάται από την τουρκική συναίνεση. Αντίθετα, η παροχή πληροφοριών για λόγους ναυσιπλοΐας ή αποφυγής επεισοδίων δεν συνιστά αυτομάτως αναγνώριση τουρκικών δικαιωμάτων. Τη θέση αυτή διατύπωσε στις 21 Οκτωβρίου ο Γιώργος Γεραπετρίτης, διευκρινίζοντας ότι η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα από την οποία ζητείται άδεια για τις σχετικές έρευνες. Ο υπουργός Εξωτερικών άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο ενημέρωσης άλλων πλευρών, αλλά με ρητή αποσαφήνιση ότι δεν πρόκειται για διαδικασία αδειοδότησης. Το κρίσιμο ζήτημα είναι πώς θα ερμηνευτεί και θα παρουσιαστεί μια ενδεχόμενη γραπτή γνωστοποίηση. Η Άγκυρα θα μπορούσε να υποστηρίξει ότι η ενημέρωσή της αποτελεί αναγνώριση της ανάγκης συντονισμού με τις τουρκικές αρχές. Η Αθήνα, αντιθέτως, επιμένει ότι η δικαιοδοσία για την αδειοδότηση παραμένει αποκλειστικά ελληνική στις περιοχές που θεωρεί ότι εμπίπτουν στα κυριαρχικά της δικαιώματα. Αυτή η διαφορά προσφέρει στην τουρκική διπλωματία τη δυνατότητα να συνδυάζει πιο διαλλακτικές δημόσιες δηλώσεις με τη διατήρηση των πάγιων θαλάσσιων διεκδικήσεών της. Ιδιαίτερη σημασία έχει και η στάση της Nexans. Με επίσημη ανακοίνωσή της στις 4 Οκτωβρίου, η γαλλική εταιρεία ξεκαθάρισε ότι δεν έχει πραγματοποιήσει ούτε σχεδιάζει να πραγματοποιήσει επαφές με τις τουρκικές αρχές για τις επικείμενες έρευνες του GSI. Ανέφερε ακόμη ότι συνεργάζεται αποκλειστικά με τον φορέα υλοποίησης και τις αρμόδιες ελληνικές και κυπριακές αρχές. Η θέση αυτή περιορίζει το περιθώριο να εμφανιστεί η ίδια η ανάδοχος εταιρεία ως αιτούσα τουρκική άδεια, χωρίς να αποκλείει την πραγματοποίηση διπλωματικών επαφών σε κυβερνητικό επίπεδο. Το τουρκολιβυκό μνημόνιο ενισχύει τη διπλωματική πίεση Η κινητικότητα γύρω από τα δύο καλώδια συμπίπτει με μια σημαντική εξέλιξη στη Λιβύη. Στις 20 Οκτωβρίου, η Βουλή των Αντιπροσώπων της ανατολικής Λιβύης ενέκρινε το τουρκολιβυκό μνημόνιο θαλάσσιας οριοθέτησης του 2019, ανατρέποντας την προηγούμενη αντίθεσή της στη συμφωνία. Η απόφαση προκάλεσε την άμεση αντίδραση της Αθήνας, η οποία επανέλαβε ότι το μνημόνιο παραβιάζει το Δίκαιο της Θάλασσας και δεν παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων. Για την Τουρκία, η λιβυκή εξέλιξη αποτελεί ένα πρόσθετο πολιτικό επιχείρημα υπέρ της δικής της αντίληψης για τη θαλάσσια οριοθέτηση στην Ανατολική Μεσόγειο. Το μνημόνιο επιχειρεί να χαράξει θαλάσσιο όριο μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης, παρακάμπτοντας την επίδραση που έχει, σύμφωνα με την ελληνική θέση και τις σχετικές αρχές του Δικαίου της Θάλασσας, η παρουσία της Κρήτης και άλλων ελληνικών νησιών. Η νέα απόφαση της λιβυκής Βουλής δεν μεταβάλλει αυτομάτως το διεθνές νομικό καθεστώς των συγκεκριμένων περιοχών. Μπορεί όμως να αξιοποιηθεί από την Άγκυρα για τη διπλωματική ενίσχυση των διεκδικήσεών της και για την αιτιολόγηση μελλοντικών κινήσεων. Δεν είναι τυχαίο ότι ο τουρκικός Τύπος συνδέει χρονικά την επικύρωση του μνημονίου με την αντιπαράθεση για τις έρευνες των υποθαλάσσιων καλωδίων. Αυτή η συσχέτιση δεν αποδεικνύει ότι οι τουρκικές NAVTEX εκδόθηκαν εξαιτίας της λιβυκής απόφασης. Δείχνει όμως ότι οι διαφορετικές εξελίξεις εντάσσονται στην ίδια τουρκική αφήγηση για τον έλεγχο των θαλάσσιων ζωνών της περιοχής. Η παράλληλη κίνηση για ενεργειακή σύνδεση με τα κατεχόμενα Ενώ η Τουρκία αμφισβητεί τις ελληνικές και κυπριακές αρμοδιότητες για τις δύο υποθαλάσσιες διασυνδέσεις, προωθεί παράλληλα ένα δικό της ενεργειακό έργο προς το κατεχόμενο τμήμα της Κύπρου. Στις 23 Οκτωβρίου, ο σταθμός της Αττάλειας εξέδωσε τη NAVTEX 1049/26 για έρευνες και υποθαλάσσιες εργασίες στη θαλάσσια περιοχή μεταξύ Αναμούρ και κατεχομένων, με χρονική διάρκεια από τις 26 Οκτωβρίου έως τις 31 Δεκεμβρίου. Σύμφωνα με τα τουρκικά δημοσιεύματα, στις εργασίες προβλέπεται να συμμετάσχουν τέσσερα πλοία: τα Denar Pathfinder, Denar Echo, Denar Explorer και Kırıcı. Οι έρευνες συνδέονται με σχεδιαζόμενο αγωγό φυσικού αερίου από το ακρωτήριο Ανεμούριο (λανθασμένως αναφέρεται παντού ως Αναμούρ, που είναι η τουρκική παράφραση της ονομασίας του) προς την περιοχή Τεκνετζίκ της βόρειας Κύπρου. Το έργο προβλέπει συνολικό μήκος περίπου 101 χιλιομέτρων, από τα οποία τα 97 θα βρίσκονται κάτω από τη θάλασσα. Η σχετική συμφωνία μεταξύ Τουρκίας και Τουρκοκυπρίων είχε υπογραφεί στις 10 Ιουλίου. Η NAVTEX αφορά προπαρασκευαστικές δραστηριότητες και δεν επιβεβαιώνει ότι έχει αρχίσει η κατασκευή του αγωγού. Η πρωτοβουλία, πάντως, αποκτά σημασία σε συνδυασμό με τις δημόσιες δηλώσεις του Φιντάν, ο οποίος έχει υποστηρίξει ότι η Κύπρος θα μπορούσε να καλύπτει ενεργειακές ανάγκες της από την Τουρκία, αντί να επενδύει σε μια μεγάλης απόστασης ηλεκτρική διασύνδεση με την Ελλάδα. Πίσω από αυτή τη θέση βρίσκεται μια διαφορετική αντίληψη για τον ενεργειακό προσανατολισμό της Κύπρου. Η Αθήνα και η Λευκωσία επιδιώκουν την ένταξη της Κυπριακής Δημοκρατίας στο ευρωπαϊκό ηλεκτρικό δίκτυο μέσω της Κρήτης, ενώ η Άγκυρα προβάλλει την προοπτική ενεργειακών διασυνδέσεων μέσω τουρκικού εδάφους. Τι μπορεί να ακολουθήσει στην Ανατολική Μεσόγειο Οι επόμενες εβδομάδες θα δείξουν με ποιον τρόπο προτίθεται η Άγκυρα να χειριστεί την επανέναρξη των ερευνών για τον Great Sea Interconnector. Οι ήδη εκδοθείσες NAVTEX για το KOBI RUEGG προσφέρουν μια πρώτη ένδειξη της τακτικής της: προβολή τουρκικής αρμοδιότητας, αμφισβήτηση των ελληνικών αναγγελιών και επίκληση των θαλάσσιων ορίων που η ίδια έχει γνωστοποιήσει στον ΟΗΕ. Αντίστοιχη αντίδραση θα μπορούσε να εκδηλωθεί και με την έκδοση της νέας ελληνικής NAVTEX για το VB ABEILLE MARENGO. Μια τουρκική αντι-NAVTEX θα διατηρούσε την αντιπαράθεση στο επίπεδο των αναγγελιών, επιτρέποντας παράλληλα στην Άγκυρα να προβάλλει τις θέσεις της. Ένα δεύτερο ενδεχόμενο είναι να υπάρξει συνεννόηση για την ανταλλαγή πληροφοριών σχετικά με τις εργασίες, χωρίς αναγνώριση τουρκικής αρμοδιότητας αδειοδότησης. Οι πρόσφατες δηλώσεις Φιντάν και Γεραπετρίτη αφήνουν περιθώριο για μια τέτοια πρακτική διευθέτηση, παρά τις ουσιαστικές διαφορές των δύο πλευρών. Το δυσκολότερο σενάριο θα ήταν η Τουρκία να επιχειρήσει φυσική παρεμπόδιση των ερευνών, επαναφέροντας συνθήκες αντίστοιχες με εκείνες της κρίσης του 2024, πράγμα που «παίζει» αρκετά σαν ενδεχόμενο στις αναφορές των τουρκικών ΜΜΕ. Για την Αθήνα, το διακύβευμα ξεπερνά την ολοκλήρωση δύο σημαντικών έργων υποδομής. Αφορά τη δυνατότητα άσκησης των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων χωρίς να δημιουργείται η εντύπωση ότι απαιτείται προηγούμενη τουρκική συναίνεση. Από αυτή την άποψη, η επόμενη φάση των ερευνών θα έχει σημασία όχι μόνο για την πρόοδο του Great Sea Interconnector, αλλά και για τον τρόπο με τον οποίο Ελλάδα και Τουρκία θα διαχειριστούν στην πράξη τις αξιώσεις τους στην Ανατολική Μεσόγειο. Το καθοριστικό ερώτημα είναι εάν η Άγκυρα θα περιοριστεί στην καταγραφή των διεκδικήσεών της ή θα επιχειρήσει να τις επιβάλει επιχειρησιακά, επηρεάζοντας την πραγματοποίηση των ερευνών.
Επικαιρότητα