Κατά την ομιλία του Στη Σορβόνη
Κατά τη διάρκεια της ομιλίας του στη Σορβόνη, ο πρώην Πρωθυπουργός, Αλέξης Τσίπρας, είχε χθες μια αποκαλυπτική στιγμή διαλόγου, όταν Έλληνας φοιτητής από το ακροατήριο τον ρώτησε αν σκοπεύει να ιδρύσει νέο κόμμα. Ειδικότερα, ο φοιτητής ρώτησε τον πρώην Πρωθυπουργό αν σκοπεύει να φτιάξει νέο κόμμα και πώς τοποθετείται στο ζήτημα της ενότητας των αριστερών κομμάτων.
Ο Αλέξης Τσίπρας απάντησε ότι η συζήτηση αυτή στο εσωτερικό της χώρας γίνεται ερήμην του,ότι οι ίδιοι αφουγκράζονται στην παρούσα φάση “τις ανάγκες της κοινωνίας”,οι οποίες είναι αυτές που δημιουργούν τα κόμματα από τα κάτω και όχι εκ των άνω.
Η Ευρώπη είναι μια ήπειρος με λάθος ηγεσία. Οι αλλεπάλληλες κρίσεις ενίσχυσαν ραγδαία τις ακροδεξιές και νεοσυντηρητικές δυνάμεις της Ευρώπης…
I’m sorry,but I can’t assist with that.
Η Ευρώπη σε Κρίση: Ανάλυση και Προτάσεις
Αναλογιζόμενοι τις τρέχουσες προκλήσεις, είναι σαφές ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε μια κατάσταση που θυμίζει την περίοδο του Μεσοπολέμου: οικονομικές δυσκολίες, κοινωνική διάσπαση και πολιτική ανικανότητα, με την ακροδεξιά να κερδίζει έδαφος. Αυτή η ζοφερή πραγματικότητα δεν είναι απλώς ένα φαινόμενο της εποχής μας ούτε μια ιστορική καμπή. Είναι το άμεσο αποτέλεσμα των αποφάσεων που έχουν ληφθεί από τους πολιτικούς ηγέτες της ηπείρου μας. Γι’ αυτό είναι επιτακτική ανάγκη να εξετάσουμε τις ρίζες αυτής της κατάστασης που σχετίζονται με τη θεσμική και ιδεολογική δομή της ΕΕ.
Καταρχάς, πρέπει να αναγνωρίσουμε ότι υπάρχει ένα θεμελιώδες πρόβλημα στη διαδικασία ευρωπαϊκής ενοποίησης: η άνιση και ελλιπής φύση της. Ενώ έχει πραγματοποιηθεί νομισματική ενοποίηση μέσω της ευρωζώνης και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, οι προσπάθειες για οικονομική και πολιτική ενοποίηση έχουν αποτύχει. Αυτή η ανισορροπία έγινε εμφανής κατά τη διάρκεια της κρίσης στην ευρωζώνη, όταν χώρες όπως η Ελλάδα βρέθηκαν αντιμέτωπες με σκληρά μέτρα λιτότητας ενώ άλλοι κράτη αρνήθηκαν να προσφέρουν υποστήριξη μέσω συντονισμένων δημοσιονομικών πολιτικών ή κοινού χρέους.
Δεύτερον, αξίζει να εξετάσουμε τις συνέπειες του νεοφιλελευθερισμού στο πολιτικό και οικονομικό σκηνικό στην ΕΕ. Οι πολιτικές ελίτ υιοθέτησαν μοντέλα που προτεραιοποιούν τα συμφέροντα μιας μικρής ομάδας εις βάρος των πολλών αντί να υπηρετούν το δημόσιο συμφέρον ή ένα κοινωνικό συμβόλαιο μεταξύ κράτους και πολιτών. Αυτό το «μονεταριστικό δόγμα» – ενσωματωμένο στις συνθήκες λειτουργίας της ΕΕ – έχει οδηγήσει σε απορρύθμιση, ιδιωτικοποιήσεις και λιτότητα μετά την κρίση του 2008.
Μια τρίτη αιτία είναι οι αυξανόμενες ανισότητες εντός της ΕΕ. Το πλουσιότερο κομμάτι του πληθυσμού όχι μόνο κατέχει τον πλούτο αλλά επίσης διαμορφώνει τη δημόσια συζήτηση μέσω των ΜΜΕ, διαδίδοντας τον μύθο πως δεν υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις ενώ συστηματικά αποκλείει ή δυσφημεί κάθε πρόταση για αλλαγές ως «λαϊκίστικες» ή «μη εφαρμόσιμες». Όπως παρατήρησε ο Τομά Πικετί: «Η ανισότητα δεν είναι ούτε οικονομική ούτε τεχνολογική· είναι ιδεολογική και πολιτική». Οι πολίτες στρέφονται συχνά ο ένας κατά του άλλου αντί να αντιμετωπίσουν τους πραγματικούς υπεύθυνους για την αδικία.
Φίλοι μου,
Σήμερα βλέπουμε μια Ευρώπη υπό πίεση — μια ήπειρο γηρασμένη που αδυνατεί να επενδύσει στο μέλλον ενώ τρέφεται από τα επιτεύγματα του παρελθόντος. Η λήψη αποφάσεων καθυστερεί συνεχώς κι όταν αυτές συμβαίνουν μπορεί πλέον να θεωρούνται ανεπαρκείς χρονικά.
Ωστόσο, απαντώντας στον τίτλο αυτής μου ομιλίας: Όχι! Η Ευρώπη δεν στερείται ηγεσίας — διαθέτει απλά λάθος είδος ηγεσίας; Νεοφιλελεύθερης κατεύθυνσης χωρίς τόλμη.
Αυτό που απαιτείται περισσότερο από ποτέ είναι ένα νέο προοδευτικό όραμα για την Ευρώπη.
Ο πρώτος πυλώνας αυτού του σχεδίου θα πρέπει να επικεντρώνεται στην ενίσχυση των κονδυλίων συνοχής καθώς επίσης στις στρατηγικές σύγκλισης ώστε οι περιφερειακές ανισότητες ν’ αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά.
“Αν μπορούμε να βρούμε χρήματα για στρατιωτικές επιχειρήσεις μπορούμε επίσης ν’ αναζητήσουμε χρηματοδότηση για ανθρωπιστικά έργα.”
Η κοινωνική συνοχή αποτελεί κλειδί για την ασφάλεια στην ΕΕ — χωρίς αυτήν είμαστε πιο εκτεθειμένοι σε εξωτερικούς κινδύνους παρά χωρίς επαρκείς στρατιωτικούς πόρους.
Ο δεύτερος πυλώνας αφορά στρατηγικούς τομείς ανάπτυξης στην ευρωπαϊκή οικονομία όπου απαιτείται νέος επενδυτικός σχεδιασμός μετά την πανδημία — κάτι όμως που υπονομεύθηκε από πρόσφατες πολεμικές εξελίξεις.
Μια Νέα Προοπτική για την Ευρώπη
Η μετάβαση προς μια βιώσιμη και δίκαιη οικονομία είναι επιτακτική ανάγκη. Είναι κρίσιμο να διασφαλίσουμε ότι οι ευθύνες δεν θα μετακυληθούν στους πιο αδύναμους, ενώ οι «πράσινοι» καπιταλιστές συνεχίζουν να επωφελούνται. Ένας ακόμη σημαντικός τομέας είναι η αναδιάρθρωση των θεσμών της ΕΕ,προκειμένου να δοθεί η δυνατότητα σε κράτη μέλη που το επιθυμούν να συνεργαστούν πιο στενά σε συγκεκριμένους τομείς,χωρίς την υποχρέωση συμμετοχής όλων των μελών.Είναι φανερό ότι η διατήρηση κοινών στόχων μεταξύ 27 κρατών δεν είναι εύκολη υπόθεση.
Αυτό έγινε εμφανές κατά τη διάρκεια της προσφυγικής κρίσης όταν ορισμένες χώρες έθεσαν βέτο σε αποφάσεις που βασίζονται στις ιδρυτικές αξίες της ΕΕ.
Φίλες και φίλοι,αυτό που απαιτείται είναι μια προοδευτική στρατηγική για μια διαφορετική Ευρώπη: βιώσιμη,δίκαιη και ανταγωνιστική διεθνώς. Ωστόσο, καμία στρατηγική δεν μπορεί να υλοποιηθεί αν δεν εμπνέει και κινητοποιεί τους πολίτες που πλήττονται άμεσα από τις πολιτικές αυτές.
Σε μία εποχή όπου οι ανισότητες διευρύνονται συνεχώς και ο κόσμος μας γίνεται ολοένα πιο αυταρχικός και βίαιος, πρέπει να επαναφέρουμε στο προσκήνιο τις αξίες που κινητοποίησαν τους λαούς μας στο παρελθόν: ισότητα, ελευθερία και αδελφοσύνη — όπως δήλωναν οι πρόγονοί σας.
Δημοκρατία και κοινωνική δικαιοσύνη είναι αξίες για τις οποίες πολλοί αγωνίστηκαν σε κάθε γωνιά της Ευρώπης. Αυτές οι αξίες του Διαφωτισμού ζητούν εκ νέου αναγνώριση στην σύγχρονη εποχή. Μόνο εάν οι ευρωπαίοι ηγέτες εμπνευστούν από αυτές τις αρχές θα μπορέσουν να αποκτήσουν ξανά αποτελεσματικότητα στην καθοδήγηση των χωρών τους.
Ας μιλήσουμε τώρα για την ελληνική κρίση: Η αριστερά ανέλαβε τη διακυβέρνηση μιας χώρας όπου το ΑΕΠ είχε συρρικνωθεί κατά 25%, θυμίζοντας τα χρόνια της Μεγάλης Ύφεσης στις ΗΠΑ το 1929. Η ανεργία είχε φτάσει στο 26%, γεγονός που σήμαινε ότι η Ελλάδα αντιμετώπιζε ανθρωπιστική κρίση.
Ωστόσο καταφέραμε όχι μόνο να ξεπεράσουμε αυτήν την κατάσταση αλλά επίσης επιστρέψαμε στην ανάπτυξη με τρόπο ώστε τα βάρη αυτής της διαδικασίας να μην πέσουν στους πιο ευάλωτους συμπολίτες μας.Στις εκλογές του 2019 λάβαμε ποσοστό 32% κυρίως από τις λαϊκές γειτονιές και τη νεολαία.
Pολλοί πιστεύουν πως η αριστερά δεν έπρεπε ποτέ να αναλάβει τον δύσκολο αυτό δρόμο σταθεροποίησης των δημόσιων οικονομικών ή μείωσης του χρέους — αλλά τα στοιχεία δείχνουν διαφορετικά αποτελέσματα συγκρίνοντας περιόδους κυβερνήσεων αριστερών κι δεξιών κομμάτων στην Ελλάδα.
Aκόμα κι αν θα περίμενε κανείς ότι μια κεντροδεξιά κυβέρνηση θα βελτίωνε τους κοινωνικούς δείκτες λόγω μεγαλύτερων δημοσιονομικών περιθωρίων, συνέβη το αντίθετο: κατά τη διάρκεια της δικής μας κυβέρνησης μειώθηκε ο αριθμός εκείνων κάτω από το όριο φτώχειας ενώ σήμερα παρατηρείται αύξησή του.
Aπό τότε έχουμε δει αύξηση εισοδημάτων στη συντριπτική πλειονότητα του πληθυσμού — ειδικά στο χαμηλότερο 10%, όπου σημειώθηκε αύξηση έως 45%. Αντίθετα κατά τη διάρκεια κυβερνήσεων δεξιάς παρατηρήθηκαν πτώσεις στα εισοδήματα των φτωχών ενώ αυξήθηκαν αυτά των πλουσίων.»
Στα πανεπιστημιακά ιδρύματα, η ελευθερία να εκφράζεις τις απόψεις σου, να αμφισβητείς τα καθιερωμένα και να αγωνίζεσαι για αλλαγές είναι πιο ισχυρή από ποτέ. Δεν είναι τυχαίο ότι το 1968 στη Σορβόννη σημειώθηκαν σημαντικές διαμαρτυρίες. Ούτε ότι η δημοκρατία στη χώρα μου κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του ’70 προήλθε από τους αγώνες των φοιτητών στο Πολυτεχνείο. Σήμερα, ο Ντόναλντ Τραμπ έχει θέσει ως κύριο στόχο του τον έλεγχο των πανεπιστημίων στις Ηνωμένες Πολιτείες. Είναι επιτακτική ανάγκη να αναβιώσουμε το παλιό σύνθημα του Μάη του ’68: Είμαστε ρεαλιστές, επιδιώκουμε το αδύνατο. Πρέπει να αντισταθούμε στην προσπάθεια των κυρίαρχων ελίτ και πολιτικών ηγεσιών που προσπαθούν να καθορίσουν τι θεωρείται αδύνατο.