Με ένα ολοκληρωμένο πλέγμα παρεμβάσεων, το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών θέτει σε εφαρμογή ένα νέο πλαίσιο μέτρων για την αντιμετώπιση του ιδιωτικού χρέους. Οι αλλαγές αυτές αφορούν τις δικαστικές ρυθμίσεις για τα «κόκκινα δάνεια», προσφέροντας νέες δυνατότητες μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού, εκσυγχρονίζοντας τη ρύθμιση οφειλών προς το Δημόσιο και ενισχύοντας τις δικλείδες προστασίας έναντι των κατασχέσεων. Οι παρεμβάσεις αυτές, που επηρεάζουν τον «νόμο Κατσέλη», τον εξωδικαστικό μηχανισμό, τη ρύθμιση οφειλών σε 72 δόσεις και το ακατάσχετο όριο, αναμένεται να αλλάξουν την καθημερινότητα άνω των 2 εκατομμυρίων νοικοκυριών. Πρόκειται για πολίτες που διαθέτουν ενεργές ρυθμίσεις βάσει του ν. 3869/2010, έχουν συσσωρεύσει χρέη λόγω της πανδημίας και της ενεργειακής κρίσης, ή είναι μικροοφειλέτες με χρέη έως 10.000 ευρώ προς την εφορία και τα ασφαλιστικά ταμεία.
Οι νέες λύσεις που προσφέρονται περιλαμβάνουν «κούρεμα» οφειλών, δυνατότητα αποπληρωμής έως και 240 ή 420 δόσεων, καθώς και προστασία της κύριας κατοικίας από πλειστηριασμούς μέσω του εξωδικαστικού μηχανισμού.
«Το ιδιωτικό χρέος αποτελεί ίσως το πιο σύνθετο κοινωνικό αποτύπωμα της κρίσης», δήλωσε ο Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, στο ΑΠΕ-Μπε. «Μετριέται σε ανασφάλεια, σε καθυστερημένες αποφάσεις ζωής, σε ανθρώπους που νιώθουν ότι το παρελθόν εξακολουθεί να καθορίζει το μέλλον τους».
«Στόχος μας είναι να σπάσουμε αυτόν τον φαύλο κύκλο, προσφέροντας λύσεις που δημιουργούν πραγματικές δεύτερες ευκαιρίες», πρόσθεσε ο κ. Πιερρακάκης. «Κάθε παρέμβαση που πραγματοποιούμε στο πεδίο του ιδιωτικού χρέους υπηρετεί την υποχρέωσή μας να μειώνουμε τα βάρη, να αποκαθιστούμε τις δυνατότητες και να επαναπροσδιορίζουμε τον ορίζοντα. Η πραγματική επιτυχία της οικονομικής πολιτικής αξιολογείται από τον αριθμό των πολιτών που νιώθουν ότι ανακτούν τον έλεγχο της ζωής τους. Και αυτή είναι, τελικά, η πιο ουσιαστική μορφή προόδου για την κοινωνία».
Νέες ευκαιρίες για νοικοκυριά και επιχειρήσεις
Τα νέα μέτρα, που τίθενται σε εφαρμογή με την ψήφιση του πολυνομοσχεδίου (ν.5313/26), είναι τα εξής:
1) Επανυπολογισμός τόκων στη δόση αντί στο συνολικό χρέος για δικαστικές ρυθμίσεις (ν. 3869/2010)
Κεντρικός πυλώνας του νέου πλαισίου είναι η αναθεώρηση των δικαστικών ρυθμίσεων οφειλών, όπως αυτές προβλέπονται στον ν. 3869/2010 (γνωστό και ως «νόμος Κατσέλη»). Η νέα διάταξη (άρθρο 126 του νόμου), η οποία τίθεται σε ισχύ άμεσα, έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση της τρέχουσας μηνιαίας δόσης που καταβάλλουν οι οφειλέτες. Η ρύθμιση αυτή, σχεδόν 16 χρόνια μετά την αρχική ψήφιση του νόμου, αποσαφηνίζει ρητά ότι ο τόκος των απαιτήσεων που ρυθμίζονται δικαστικά θα υπολογίζεται πλέον μόνο επί της μηνιαίας δόσης που έχει οριστεί από το δικαστήριο, αντί επί του συνολικού ανεξόφλητου υπολοίπου.
Στην πράξη, αυτό σημαίνει τα εξής:
- Οι τόκοι, οι οποίοι βάσει του ν. 3869/2010 επιβάλλονταν χωρίς να προσδιορίζεται η βάση υπολογισμού τους, σχεδόν εκμηδενίζονται. Έπειτα από την ερμηνεία του Αρείου Πάγου, η κυβέρνηση νομοθέτησε ότι καθολικά πλέον, ο τόκος θα υπολογίζεται μηνιαίως (για περίοδο 30 ημερών) επί της δόσης, αντί επί του τρέχοντος συνολικού ανεξόφλητου υπολοίπου, όπως ισχύει για τις οφειλές δανείων.
- Κάθε μηνιαία καταβολή που ορίζεται δικαστικά, θα αποπληρώνει πλέον απευθείας τμήμα του κεφαλαίου της οφειλής. Στη μηνιαία δόση θα προστίθεται ο τόκος που προκύπτει από τον νέο υπολογισμό.
Παράδειγμα:
Αν δικαστική απόφαση βάσει του ν. 3869/2010 όριζε αποπληρωμή τελικού χρέους 144.500 ευρώ σε 25 χρόνια (300 δόσεις) με επιτόκιο 3,6%:
- Παλαιός τρόπος υπολογισμού: Τόκος 3,6% επί των 144.500 ευρώ, με μηνιαία δόση 731 ευρώ. Συνολική πληρωμή 219.352 ευρώ σε 25 χρόνια, με 74.852 ευρώ για τόκους.
- Νέος τρόπος υπολογισμού: Μηνιαία δόση περίπου 482 ευρώ για 300 μήνες για την αποπληρωμή του κεφαλαίου (144.500 ευρώ). Επιπλέον, τόκος 3,6% μηνιαίως, περίπου 1 ευρώ επιπλέον ανά μήνα. Συνολική μηνιαία δόση 483 ευρώ. Συνολική πληρωμή 144.933 ευρώ στα 25 χρόνια, με μόλις 430 ευρώ για τόκους.
Ο νέος υπολογισμός θα εφαρμόζεται εφεξής. Επιπλέον, το μέτρο θα έχει αναδρομική ισχύ: υπερβάλλουσες πληρωμές τόκων τα τελευταία 5-10 χρόνια θα διαγράφουν ισόποσα μελλοντικές δόσεις για πάνω από 100.000 φυσικά πρόσωπα με ενεργές ρυθμίσεις. Τους επόμενους μήνες, οι τράπεζες ή οι servicers θα υπολογίζουν τα επιπλέον ποσά τόκων που έχουν πληρωθεί και αυτά θα αφαιρούνται από τις τελευταίες δόσεις, οδηγώντας σε ταχύτερη εξόφληση.
Για δικαστικές ρυθμίσεις που έχουν ήδη περατωθεί ή καταστεί έκπτωτες, τα επιπλέον ποσά που έχουν καταβληθεί δεν αναζητούνται.
2) «Κλείδωμα» τόκου για ρυθμίσεις άλλων νόμων
Η διάταξη του άρθρου 127 κατοχυρώνει και όσους υπήχθησαν σε διοικητικές ή εξωδικαστικές ρυθμίσεις βάσει άλλων νόμων (ν. 4605/2019, εξωδικαστικός μηχανισμός ν. 4738/2020). Η μηνιαία δόση θα λογίζεται ως τοκοχρεολυτική επί του συνολικού ποσού της ρυθμιζόμενης οφειλής, χωρίς πρόσθετη επιβάρυνση ή επανυπολογισμό πέραν όσων έχουν ήδη εγκριθεί. Η διάταξη αυτή ισχύει αναδρομικά από 1η Απριλίου 2019 και αφορά πάνω από 60.000 οφειλέτες με χρέη άνω των 19 δισ. ευρώ.
3) Έκτακτη ρύθμιση 72 δόσεων για το Δημόσιο
Θεσπίζεται νέα ρύθμιση 72 δόσεων για «παλαιές» οφειλές (προ του 2024) προς το Δημόσιο και τους φορείς κοινωνικής ασφάλισης. Η ρύθμιση, που αναμένεται να εφαρμοστεί άμεσα, αφορά οφειλέτες με χρέη από τουλάχιστον 500 ευρώ προς την εφορία. Ενεργοποιούνται δύο διακριτές ρυθμίσεις (για ΑΑΔΕ και ΚΕΑΟ/ΕΦΚΑ) που θα τρέχουν παράλληλα για έξι μήνες. Ο οφειλέτης θα μπορεί να ρυθμίσει οφειλές έως 31 Δεκεμβρίου 2023, εφόσον δεν βρίσκονταν σε ενεργή ρύθμιση στις 21 Απριλίου 2026. Η διαδικασία αιτήσεων θα είναι ηλεκτρονική, με προθεσμία υποβολής αιτήσεων έως 31 Δεκεμβρίου 2026. Απαιτείται και η τακτοποίηση οφειλών που γεννήθηκαν από 1η Ιανουαρίου 2024 και μετά.
4) Νέο ακατάσχετο όριο 1.600 ευρώ σε τραπεζικούς λογαριασμούς
Μετά από μια δεκαετία, αυξάνεται σε 1.600 ευρώ το μηνιαίο ακατάσχετο όριο για χρέη προς το Δημόσιο, από 1.250 ευρώ που ίσχυε. Αυτό «απελευθερώνει» 350 ευρώ μηνιαίως (έως 4.200 ευρώ ετησίως) από τους λογαριασμούς 1,7 εκατομμυρίου οφειλετών με κατάσχεση. Αντίστοιχα, αυξάνεται το ακατάσχετο όριο για χρέη προς ιδιώτες και τράπεζες: σε 1.600 ευρώ για ατομικούς λογαριασμούς (από 1.500) και σε 2.200 ευρώ για κοινούς λογαριασμούς (από 2.000).
5) Άρση κατάσχεσης με μερική καταβολή
Νέα διάταξη εισάγει τη δυνατότητα πλήρους άρσης κατασχέσεων σε τραπεζικούς λογαριασμούς για χρέη στην εφορία, εφόσον ο οφειλέτης εξοφλήσει τουλάχιστον το 25% του χρέους. Με την εξόφληση του 1/4 των οφειλών, ο οφειλέτης ανακτά τον έλεγχο των λογαριασμών του. Η δυνατότητα αυτή είναι μόνιμη αλλά «μιας χρήσης», χορηγείται εφάπαξ.
6) Εξωδικαστικός μηχανισμός και για μικρά χρέη
Σημαντική διεύρυνση της πρόσβασης στον εξωδικαστικό μηχανισμό με μείωση του ελάχιστου ορίου οφειλής για ένταξη από 10.000 σε 5.000 ευρώ. Για όσους επιλέγουν τη ρύθμιση, προσφέρονται έως 240 δόσεις για χρέη στο δημόσιο ή 420 για χρέη σε χρηματοδοτικούς φορείς, με ελάχιστη δόση 50 ευρώ. Για παράδειγμα, σε χρέος 7.000 ευρώ μπορούν να προκύψουν έως και 150 δόσεις. Η δυνατότητα αυτή αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή στα τέλη Ιουλίου.
7) Προστασία κατοικίας στον εξωδικαστικό
Για πρώτη φορά, θεσπίζεται δυνατότητα διαχωρισμού και προστασίας της κύριας κατοικίας στον εξωδικαστικό μηχανισμό. Ο οφειλέτης θα μπορεί να «ξεχωρίζει» την πρώτη κατοικία που επιθυμεί να διασώσει από την υπόλοιπη περιουσία. Επιλέγοντας τη ρευστοποίηση κάποιου άλλου ακινήτου, θα προκύπτει ευνοϊκότερη λύση ρύθμισης με μεγαλύτερο «κούρεμα» οφειλής και μικρότερες δόσεις. Ο εξωδικαστικός μετατρέπεται έτσι σε εργαλείο προστασίας της κύριας κατοικίας. Η δυνατότητα αυτή αναμένεται να ενεργοποιηθεί τον Σεπτέμβριο.