Η Ουκρανία βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις σοβαρότερες εσωτερικές πολιτικές κρίσεις από την έναρξη της ρωσικής εισβολής. Η αμφιλεγόμενη απόφαση του Προέδρου Βολοντίμιρ Ζελένσκι να αποπέμψει τον δημοφιλή Υπουργό Άμυνας, Μιχαήλ Φεντόροφ, πυροδότησε πρωτοφανείς διαδηλώσεις και αποκάλυψε βαθιά ρήγματα στην ουκρανική ηγεσία. Η παρούσα ανάλυση, βασισμένη σε δημοσίευμα του BBC, διερευνά τους πολιτικούς ελιγμούς του Ζελένσκι, τους υπολογισμούς του απέναντι σε πιθανούς πολιτικούς αντιπάλους και τα σενάρια διαδοχής που αρχίζουν να διαμορφώνονται στο Κίεβο.
Οι πιο δύσκολες στιγμές για τον Ζελένσκι – Η ανάλυση του BBC
Εκ πρώτης όψεως, η πρόσφατη πολιτική κρίση στην Ουκρανία μπορεί να φαίνεται ότι έχει εκτονωθεί, με έναν αναπληρωτή υπουργό Άμυνας να αναλαμβάνει καθήκοντα και έναν νέο αρχιστράτηγο επικεφαλής των ενόπλων δυνάμεων. Ωστόσο, οι πολιτικές επιπτώσεις της απόφασης του Βολοντίμιρ Ζελένσκι, στις 15 Ιουλίου, να μην επαναδιορίσει τον Μιχαήλ Φεντόροφ στο πλαίσιο του κυβερνητικού ανασχηματισμού, εξακολουθούν να προκαλούν ισχυρές αναταράξεις στο Κίεβο και εκτός αυτού, ακόμη και εν μέσω αεροπορικών επιθέσεων.
Οι υποστηρικτές του Φεντόροφ, κυρίως νέοι, πραγματοποιούν καθημερινά διαδηλώσεις, ζητώντας την επιστροφή του δημοφιλούς νεαρού μεταρρυθμιστή, στον οποίο αποδίδεται η προώθηση της τεχνολογικής καινοτομίας στην Ουκρανία.
Φεντόροφ: Από Υπουργός σε πιθανό πολιτικό αντίπαλο
Ο Φεντόροφ δήλωσε ότι απέρριψε άλλες κυβερνητικές θέσεις, τονίζοντας ότι η ουσιαστική επιρροή στον πόλεμο προέρχεται από τη θέση του υπουργού Άμυνας, του αρχιστράτηγου ή του προέδρου. «Αν δεν έχεις υπό την ευθύνη σου ένα υπουργείο, δεν διαθέτεις προϋπολογισμό», εξήγησε η πρώην αναπληρώτρια υπουργός Άμυνας Αλίνα Φρόλοβα, «και στην πραγματικότητα δεν έχεις την εξουσία να παρέμβεις ουσιαστικά».
Η ευθεία αναφορά του Φεντόροφ στην προεδρία ερμηνεύτηκε ως το πρώτο δημόσιο σημάδι ότι θεωρεί πλέον τον εαυτό του ευθέως αντίπαλο του Ζελένσκι. Ένας πρώην αξιωματούχος του υπουργείου Άμυνας τόνισε ότι ο Φεντόροφ μετατράπηκε σε πραγματικό υποψήφιο για την προεδρία τη στιγμή της απόλυσής του. Ωστόσο, η πολιτική έκθεση σε αυτή τη φάση, με τη χώρα σε κατάσταση πολέμου και χωρίς προγραμματισμένες εκλογές, εγείρει ερωτήματα για τη σοφία της κίνησης. Ένας βουλευτής της αντιπολίτευσης, διατηρώντας την ανωνυμία του, χαρακτήρισε τη συμπεριφορά του «παιδίστικη» και την επιδίωξη της πολιτικής του καριέρας «ανόητη υπό τις παρούσες συνθήκες».
Η επιλογή Ντραπάτι και οι πολιτικοί υπολογισμοί της ηγεσίας
Οι υποστηρικτές του προέδρου υποστηρίζουν ότι ο Ζελένσκι κατέβαλε μεγάλες προσπάθειες για την επίλυση της κρίσης, ειδικά στην αντικατάσταση του αρχιστράτηγου Ολεξάντρ Σίρσκι. Τελικά, επελέγη ο υποστράτηγος Μιχαήλ Ντραπάτι, 43 ετών, ένας σεβαστός πρώην διοικητής των χερσαίων δυνάμεων. «Συμβουλεύτηκε σχεδόν κάθε σημαντική προσωπικότητα του ουκρανικού στρατού», δήλωσε ο Γιούρι Σακ στο BBC, υπογραμμίζοντας ότι ο διορισμός του Στρατηγού Ντραπάτι είναι «πολύ καλά τεκμηριωμένος» και αναμένεται να αναβαθμίσει την άμυνα της χώρας.
Ωστόσο, ενώ ο διορισμός του Ντραπάτι έγινε δεκτός με ενθουσιασμό, αποτελεί μόνο μια μερική λύση για τον πρόεδρο, ο οποίος προσπαθεί να αποκαταστήσει τη ζημιά από την απομάκρυνση του Φεντόροφ.
Οι προσδοκίες της νεολαίας και οι ισορροπίες εξουσίας
Ειρωνικά, για έναν πρόεδρο που η νεότητά του τον οδήγησε στην εξουσία, ο Ζελένσκι φαίνεται να έχει εκτιμήσει λανθασμένα τη διάθεση των νέων Ουκρανών, οι οποίοι επιθυμούν οι ηγέτες τους να εκπροσωπούν τις αξίες και τις προσδοκίες τους. «Οι άνθρωποι θέλουν να δουν ήρωες», δήλωσε ο Ολεξάντρ Μερέζκο, βουλευτής του κόμματος «Υπηρέτης του Λαού», εξηγώντας ότι η νεολαία αναζητά μαχητές κατά της διαφθοράς, σύγχρονους και νέους ηγέτες.
Ο Μερέζκο συμφωνεί ότι οι φιλοδοξίες του Φεντόροφ και η λαϊκή του φήμη ενδέχεται να οδήγησαν στην πτώση του, ιδιαίτερα απέναντι σε έναν πρόεδρο που τείνει να παραγκωνίζει πιθανούς ανταγωνιστές, παραθέτοντας το απόφθεγμα «Μην επισκιάζεις τον αφέντη σου». Οι περισσότεροι αναλυτές πιστεύουν ότι ο ανασχηματισμός είχε ως κύριο σκοπό τον περιορισμό της επιρροής του Φεντόροφ, όμως η στρατηγική του Ζελένσκι έφερε τα αντίθετα αποτελέσματα, με τη δημοτικότητα του Φεντόροφ να εκτοξεύεται.
Τεχνολογία, στρατιωτικές πραγματικότητες και η επόμενη μέρα
Παρόλο που λίγοι αμφισβητούν την αφοσίωση και τον δυναμισμό του Φεντόροφ, ορισμένοι εκφράζουν αμφιβολίες για το αν η φήμη του είναι πλήρως δικαιολογημένη, επισημαίνοντας ότι κληρονόμησε μια κατάσταση όπου η Ουκρανία είχε ήδη αναπτύξει δυνατότητες κρούσης μεσαίου και μακρού βεληνεκούς, τομέας στον οποίο ο υπουργός Άμυνας έχει ελάχιστη καθημερινή εμπλοκή. «Η ενέργεια και η σαφήνεια που έφερε στη θέση του ήταν εντυπωσιακές», δήλωσε ένας πρώην Ευρωπαίος αξιωματούχος της άμυνας, «αλλά αυτό που θα συνεχιστεί ανεξάρτητα από όλα είναι η κουλτούρα της καινοτομίας. Πρόκειται για 2.000 εταιρείες, όχι για ένα μεμονωμένο άτομο».
Ένας βουλευτής της αντιπολίτευσης, που ζήτησε να μην κατονομαστεί, εξέφρασε την άποψη ότι το 99% των νέων που διαδηλώνουν δεν γνωρίζει πώς λειτουργεί το Υπουργείο Άμυνας και πιστεύουν λανθασμένα ότι ο Φεντόροφ είναι καλός επειδή προωθεί τα drones, ενώ ο Σίρσκι ήταν κακός επειδή επιστράτευε ανθρώπους. Αυτή η υπεραπλούστευση, αν και ίσως κατανοητή σε μια χώρα εξαντλημένη από τον πόλεμο, είναι «εντελώς λανθασμένη».
Όλοι συμφωνούν ότι η Ουκρανία πρέπει να ξεπεράσει αυτό το πολιτικά τοξικό επεισόδιο πριν το φθινόπωρο και την πιθανή νέα ρωσική επίθεση στο ενεργειακό της δίκτυο. «Πρέπει να προετοιμαστούμε για το πώς θα περάσουμε τον χειμώνα», δήλωσε ο Ζελένσκι.
Οι πολιτικοί και οι ειδικοί που μίλησαν στο BBC εκτιμούν ότι, ενώ η πολιτική ζημιά υπονομεύει την εξουσία και τη φήμη του Προέδρου Ζελένσκι, είναι απίθανο η Ουκρανία να υποστεί σημαντικές οπισθοδρομήσεις στο πεδίο της μάχης. Η εκστρατεία «κυρώσεων μακράς εμβέλειας» εναντίον της Ρωσίας βρίσκεται σε πλήρη εξέλιξη, προκαλώντας ζημιά στη ρωσική οικονομία. Οι εκτεταμένες γραμμές του μετώπου παραμένουν σε μεγάλο βαθμό στάσιμες, προστατευμένες από μια «ζώνη θανάτου» drones.
Ως νεαρή δημοκρατία, οι θεσμοί της Ουκρανίας έχουν υποβληθεί σε τεράστια πίεση, αλλά παραμένουν ανθεκτικοί και ευρηματικοί. «Το μυστικό της επιτυχίας της Ουκρανίας είναι ότι είμαστε πολύ πιο ισχυροί οριζόντια παρά κάθετα», ανέφερε ο βουλευτής της αντιπολίτευσης Αντρίι Οσαντσούκ, εκφράζοντας την ελπίδα για ελάχιστη ζημιά.