Η Επίδραση των Μεταβολών στον ΦΠΑ: Ανάλυση από το ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ
Το Ινστιτούτο Μελετών ΓΣΕΒΕΕ (ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ) παρουσίασε ένα ενημερωτικό σημείωμα που διερευνά σε ποιο βαθμό οι αλλαγές στους συντελεστές ΦΠΑ μετακυλίονται στις τελικές τιμές καταναλωτή, καθώς και τις επιπτώσεις αυτών των αλλαγών στο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών. Η ανάλυση αξιοποιεί την πλούσια εμπειρική βάση που διαμορφώθηκε από τις προσωρινές μειώσεις του ΦΠΑ, οι οποίες εφαρμόστηκαν σε όλη την Ευρωπαϊκή Ένωση κατά την περίοδο 2022-2023. Αυτές οι μειώσεις αποτέλεσαν μέρος των μέτρων για την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης και των αυξανόμενων πληθωριστικών πιέσεων.
Μέσα από μια κριτική επισκόπηση 32 εμπειρικών μελετών, που καλύπτουν 69 περιπτώσεις μεταβολής του ΦΠΑ, διαπιστώθηκε μια σημαντική απόκλιση ανάμεσα στις παλαιότερες και τις πιο πρόσφατες περιόδους. Τα βασικά συμπεράσματα της έρευνας είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντα:
- Μέχρι το 2020: Ο μέσος βαθμός μετακύλισης των μειώσεων ΦΠΑ στις τιμές κυμαινόταν περίπου στο 50%.
- Περίοδος 2022-2023: Οι νεότερες μελέτες δείχνουν σχεδόν πλήρη μετακύλιση των μειώσεων του ΦΠΑ στις τιμές καταναλωτή, με ποσοστά που κυμαίνονται από 90% έως 100%.
Όσον αφορά τις αυξήσεις των συντελεστών ΦΠΑ, το σημείωμα επισημαίνει ότι η μετακύλιση παραμένει ατελής, με μέσο ποσοστό 74%. Αυτό σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις συχνά απορροφούν ένα μέρος της αύξησης του κόστους, προκειμένου να διατηρήσουν την ανταγωνιστικότητά τους στην αγορά.
Ιδιαίτερη Έμφαση στις Μικρές Επιχειρήσεις
Το ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στον ρόλο των μικρών και ατομικών επιχειρήσεων, οι οποίες αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της ελληνικής οικονομίας. Σε αυτές τις επιχειρήσεις, το κέρδος της επιχείρησης είναι άμεσα συνδεδεμένο με το εισόδημα του νοικοκυριού. Ως εκ τούτου, το όφελος από μια μείωση του ΦΠΑ που δεν μετακυλίεται άμεσα στις τιμές, δεν χάνεται. Αντιθέτως, επιστρέφει έμμεσα στα νοικοκυριά μέσω της ενίσχυσης της αυτοαπασχόλησης και της αγοράς εργασίας.
Σύμφωνα με το ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, σε οικονομίες όπου οι πολύ μικρές επιχειρήσεις έχουν ισχυρή παρουσία, όπως η ελληνική, η τελική ωφέλεια προς τα νοικοκυριά από τη μείωση του ΦΠΑ είναι συστηματικά υψηλότερη από αυτή που αποτυπώνεται μόνο στην άμεση μετακύλιση στις τιμές.
Παράγοντες που Επηρεάζουν τη Μετακύλιση
Το ενημερωτικό σημείωμα αναδεικνύει επίσης άλλους σημαντικούς παράγοντες που επηρεάζουν τον βαθμό μετακύλισης του ΦΠΑ:
- Δομή Αγοράς: Οι πιο ανταγωνιστικές αγορές παρουσιάζουν υψηλότερο βαθμό μετακύλισης σε σύγκριση με αγορές με ολιγοπωλιακά χαρακτηριστικά.
- Δημοσιότητα και Συντονισμός: Η θετική δημοσιότητα που λαμβάνει μια πολιτική μείωσης του ΦΠΑ, καθώς και ο συντονισμός δράσης μεταξύ κοινωνικών εταίρων και κυβέρνησης, συμβάλλουν στην αποτελεσματικότητα της πολιτικής.
Αναδιανεμητική Επίδραση
Συνολικά, η αναδιανεμητική επίδραση από τις μεταβολές των συντελεστών ΦΠΑ κρίνεται θετική. Ωστόσο, το οριζόντιο (και όχι στοχευμένο) χαρακτήρας των μειώσεων περιορίζει την αποτελεσματικότητά τους σε σύγκριση με πιο στοχευμένες εισοδηματικές ενισχύσεις.