Με αιχμή το εκρηκτικό πρόβλημα του ιδιωτικού χρέους, που σύμφωνα με τον Νίκο Ανδρουλάκη ανέρχεται σε 238 δισ. ευρώ, το ΠΑΣΟΚ παρουσίασε ολοκληρωμένη πρόταση νόμου με παρεμβάσεις για τη ρύθμιση οφειλών προς το Δημόσιο, τα «κόκκινα» δάνεια και την προστασία της πρώτης κατοικίας. Στην παρουσίαση συμμετείχαν, μαζί με τον πρόεδρο του κόμματος, η βουλευτής Μιλένα Αποστολάκη και ο Δημήτρης Σπυράκος, υπεύθυνος του τομέα Ιδιωτικού Χρέους του ΠΑΣΟΚ και βασικός συντάκτης της πρότασης.
Στον πυρήνα του σχεδίου βρίσκονται η δυνατότητα αποπληρωμής οφειλών σε έως 120 δόσεις, η επαναφορά ουσιαστικής προστασίας της πρώτης κατοικίας, η διαγραφή μέρους των επιβαρύνσεων υπό προϋποθέσεις και η θέσπιση αυστηρότερων κανόνων για funds και εταιρείες διαχείρισης δανείων. Παράλληλα, το ΠΑΣΟΚ ζητά ισχυρότερη εποπτεία της αγοράς, ουσιαστική συμμετοχή των πιστωτών στις διαδικασίες εξωδικαστικής ρύθμισης και μέτρα για την αντιμετώπιση των υπέρογκων οφειλών που απειλούν νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
Ανδρουλάκης: «Το ιδιωτικό χρέος δεν είναι μόνο ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης»
Ο Νίκος Ανδρουλάκης υποστήριξε ότι, παρά τους σημαντικούς ευρωπαϊκούς πόρους που εισέρρευσαν στη χώρα τα τελευταία χρόνια, το ιδιωτικό χρέος δεν περιορίστηκε, αλλά αυξήθηκε σε σχέση με το 2019. Κατά τον ίδιο, η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει τα όρια της οικονομικής πολιτικής που ακολουθείται, καθώς η βελτίωση ορισμένων οικονομικών δεικτών δεν μεταφράζεται απαραίτητα σε μεγαλύτερη ασφάλεια για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.
Όπως τόνισε, το πρόβλημα δεν αφορά μόνο όσους αδυνατούν να πληρώσουν τις οφειλές τους. Επηρεάζει και τη δυνατότητα μιας μικρομεσαίας επιχείρησης να επενδύσει, ενός επαγγελματία να διατηρήσει τη δραστηριότητά του και ενός παραγωγού να συνεχίσει να εργάζεται χωρίς τον διαρκή κίνδυνο απώλειας της περιουσίας του.
«Δεν μπορεί να υπάρξει δίκαιη κοινωνία», ήταν το βασικό μήνυμα της παρέμβασής του, όταν οι δανειολήπτες δεν έχουν πραγματική πρόσβαση σε βιώσιμες ρυθμίσεις και βρίσκονται σε μειονεκτική θέση απέναντι στα funds και τους servicers. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι η συσσώρευση χρεών περιορίζει τη ρευστότητα που θα μπορούσε να κατευθυνθεί σε νέες επενδύσεις, στην ανάπτυξη επιχειρήσεων και στη δημιουργία θέσεων εργασίας. Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ συνέδεσε, επομένως, την αντιμετώπιση του ιδιωτικού χρέους με την αναπτυξιακή προοπτική της οικονομίας. Όπως ανέφερε, όταν ένας επαγγελματίας ή μια επιχείρηση παραμένει εγκλωβισμένος σε μη βιώσιμες οφειλές, δυσκολεύεται να σχεδιάσει το επόμενο βήμα του, ακόμη και αν υπάρχει δυνατότητα να αναπτύξει την παραγωγική του δραστηριότητα.
Οι αιχμές του ΠΑΣΟΚ για την κυβερνητική πολιτική
Σημαντικό μέρος της ομιλίας του Νίκου Ανδρουλάκη αφορούσε την κυβερνητική στάση απέναντι στις ρυθμίσεις των οφειλών και τη λειτουργία της αγοράς των κόκκινων δανείων. Ο ίδιος κατηγόρησε τη Νέα Δημοκρατία ότι χρειάστηκε να περάσουν επτά χρόνια για να αναγνωρίσει την ανάγκη παρέμβασης, αναφερόμενος ειδικότερα στη συζήτηση για τις 120 δόσεις. Παράλληλα, άσκησε κριτική στις πολιτικές που επέτρεψαν τη μεταφορά μεγάλου όγκου μη εξυπηρετούμενων δανείων σε funds, χωρίς, όπως υποστήριξε, να διαμορφωθεί ένα επαρκές πλαίσιο προστασίας των δανειοληπτών. Στην τοποθέτησή του επανέφερε και το ζήτημα της προστασίας της πρώτης κατοικίας, επισημαίνοντας ότι το ΠΑΣΟΚ είχε θεσπίσει σχετικό πλαίσιο κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης.
Ο Νίκος Ανδρουλάκης παρουσίασε την πρόταση ως εναλλακτική πολιτική κατεύθυνση, με στόχο να δοθεί δυνατότητα ρύθμισης σε όσους θέλουν και μπορούν να εξυπηρετήσουν τις υποχρεώσεις τους, αντί να αντιμετωπίζονται συλλήβδην ως ασυνεπείς οφειλέτες.
«Αυτοί που θέλουν να ρυθμίσουν, θα μπορούν να ρυθμίσουν», ήταν το μήνυμα που συνόψισε τη θέση του. Παράλληλα, κάλεσε τον πρωθυπουργό να φέρει την πρόταση νόμου προς συζήτηση στη Βουλή, υποστηρίζοντας ότι οι νομοθετικές πρωτοβουλίες πρέπει να κρίνονται μέσα από κοινοβουλευτικό διάλογο και αντιπαράθεση συγκεκριμένων προτάσεων.
Μιλένα Αποστολάκη: Πάνω από 113 δισ. ευρώ οι οφειλές προς την Εφορία
Στη δημοσιονομική διάσταση του προβλήματος και στις αδυναμίες των υφιστάμενων ρυθμίσεων στάθηκε η Μιλένα Αποστολάκη, βουλευτής του Βόρειου Τομέα Αθηνών και υπεύθυνη του κοινοβουλευτικού τομέα του ΠΑΣΟΚ για το ιδιωτικό χρέος και τις τράπεζες. Ανέφερε ότι οι ληξιπρόθεσμες οφειλές προς την Εφορία ξεπερνούν τα 113 δισ. ευρώ, ενώ οι οφειλέτες ανέρχονται σε περισσότερους από 3,7 εκατομμύρια πολίτες. Παράλληλα, επισήμανε ότι οι ληξιπρόθεσμες υποχρεώσεις του ίδιου του Δημοσίου υπερβαίνουν τα 3,8 δισ. ευρώ, αναδεικνύοντας, όπως είπε, μια αντίφαση ανάμεσα στις απαιτήσεις του κράτους από τους πολίτες και στις δικές του εκκρεμότητες.
Με βάση αυτά τα δεδομένα, η Μιλένα Αποστολάκη υποστήριξε ότι μια ρύθμιση 120 δόσεων δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μη ρεαλιστική επιλογή. Κατά την ίδια, το κρίσιμο ζήτημα είναι οι όροι της ρύθμισης να επιτρέπουν πραγματική αποπληρωμή και σταδιακή μείωση της οφειλής, αντί να δημιουργούν νέες δυσκολίες για όσους προσπαθούν να ανταποκριθούν.
Η βουλευτής άσκησε κριτική στην κυβερνητική πρόταση για τις 120 δόσεις, αναφερόμενη στο επιτόκιο του 5,8%, στον αποκλεισμό ορισμένων κατηγοριών οφειλών και στην απουσία ουσιαστικών κινήτρων για τη μείωση τόκων και προσαυξήσεων. Αντιπαρέβαλε σε αυτά την πρόταση του ΠΑΣΟΚ, η οποία, όπως εξήγησε, προβλέπει διαφορετική αντιμετώπιση των επιβαρύνσεων για τους οφειλέτες που τηρούν τη ρύθμιση.
Σύμφωνα με την παρουσίασή της, το σχέδιο περιλαμβάνει δυνατότητα παγώματος μέρους της οφειλής, καθώς και κίνητρα για συνεπείς οφειλέτες, με στόχο η εξυπηρέτηση των δόσεων να οδηγεί σε ουσιαστική απομείωση του χρέους.
Υποχρεωτικοί κανόνες για fund και servicer στην πρόταση του ΠΑΣΟΚ
Η Μιλένα Αποστολάκη έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στη σχέση των δανειοληπτών με τα funds και τις εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων. Υποστήριξε ότι το ισχύον πλαίσιο δεν εξασφαλίζει επαρκή προστασία στους πολίτες που επιθυμούν να ρυθμίσουν τις οφειλές τους, ακόμη και όταν προτείνουν λύσεις ανάλογες με τις πραγματικές οικονομικές τους δυνατότητες.
Όπως ανέφερε, η πρόταση του ΠΑΣΟΚ επιδιώκει να θεσπίσει κανόνες που θα δεσμεύουν τους πιστωτές και θα απαιτούν βιώσιμες ρυθμίσεις, λαμβάνοντας υπόψη την οικονομική κατάσταση του κάθε οφειλέτη. Παράλληλα, προβλέπει ουσιαστικές κυρώσεις σε περιπτώσεις παραβίασης των δικαιωμάτων των δανειοληπτών. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται η υποχρεωτική συμμετοχή των πιστωτών στον εξωδικαστικό μηχανισμό, η ενίσχυση των υποχρεώσεων ενημέρωσης και αιτιολόγησης των αποφάσεων των servicers και η δημιουργία ανεξάρτητων επιτροπών διευθέτησης οφειλών σε κάθε Περιφέρεια.
Η ίδια επέκρινε επίσης την καθυστερημένη, κατά την άποψή της, αναγνώριση από την κυβέρνηση της ανάγκης επιβολής κυρώσεων όταν ένας servicer παραβιάζει συμφωνημένη ρύθμιση την οποία ο δανειολήπτης τηρεί. Όπως υποστήριξε, η προστασία των συνεπών οφειλετών δεν μπορεί να περιορίζεται σε γενικές διακηρύξεις, αλλά πρέπει να στηρίζεται σε κανόνες που εφαρμόζονται στην πράξη.
Δημήτρης Σπυράκος: Στο επίκεντρο της πρότασης του ΠΑΣΟΚ η κύρια κατοικία και οι βιώσιμες ρυθμίσεις
Τις επιμέρους διατάξεις της πρότασης ανέλυσε ο Δημήτρης Σπυράκος, γραμματέας του Τομέα Ιδιωτικού Χρέους του ΠΑΣΟΚ και βασικός συντάκτης του νόμου 3869/2010, ο οποίος είχε θεσπίσει πλαίσιο προστασίας υπερχρεωμένων νοικοκυριών. Όπως εξήγησε, η σημερινή πρόταση είναι αποτέλεσμα επεξεργασίας που διήρκεσε περίπου πέντε χρόνια και ενσωματώνει προηγούμενες κοινοβουλευτικές παρεμβάσεις, καθώς και προτάσεις που διαμορφώθηκαν μέσα από κοινωνικό διάλογο.
Ο Δημήτρης Σπυράκος ανέδειξε ως βασική προτεραιότητα την επαναφορά της προστασίας της κύριας κατοικίας. Κατά την παρουσίασή του, η προστασία αυτή δεν πρέπει να συνδέεται αποκλειστικά με περιόδους οικονομικής κρίσης, αλλά να αποτελεί ένα σταθερό εργαλείο αντιμετώπισης της υπερχρέωσης των νοικοκυριών. Επικαλέστηκε την εμπειρία του νόμου του 2010, αναφέροντας ότι περίπου 200.000 άνθρωποι εντάχθηκαν στο τότε πλαίσιο και διέσωσαν τις κατοικίες τους. Υποστήριξε ακόμη ότι η επαναφορά της προστασίας μπορεί να λειτουργήσει ως βάση για αποτελεσματικότερες εξωδικαστικές ρυθμίσεις, καθώς ενισχύει τη διαπραγματευτική θέση του δανειολήπτη απέναντι στον πιστωτή.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η πρόταση έχει σχεδιαστεί ώστε να αποτρέπονται καταχρήσεις και να υπάρχει δυνατότητα επίλυσης της διαφοράς μέσω εξωδικαστικών διαδικασιών, όταν αυτές προσφέρουν ισοδύναμη λύση. Με αυτόν τον τρόπο, η δικαστική προστασία δεν παρουσιάζεται ως η μοναδική διέξοδος, αλλά ως ουσιαστική εγγύηση για τον οφειλέτη.
Ρύθμιση σε 120 δόσεις με επιτόκιο 3% και διαγραφή 30%
Ιδιαίτερο βάρος έχει η πρόβλεψη για τις οφειλές προς το Δημόσιο. Όπως ανέφερε ο Δημήτρης Σπυράκος, η πρόταση προβλέπει αποπληρωμή σε έως 120 δόσεις, επιτόκιο 3% και διαγραφή του 30% της οφειλής υπό την προϋπόθεση ότι ο οφειλέτης θα τηρήσει τη ρύθμιση. Η πρόβλεψη αυτή διαφοροποιείται από την κυβερνητική προσέγγιση, όπως την περιέγραψε ο εκπρόσωπος του ΠΑΣΟΚ, τόσο ως προς το επιτόκιο όσο και ως προς την παροχή κινήτρων για την ολοκλήρωση της αποπληρωμής. Στόχος, σύμφωνα με την παρουσίαση, είναι να διαμορφωθεί ένα πλαίσιο που να επιτρέπει στους οφειλέτες να εξοφλούν τις πραγματικές υποχρεώσεις τους, χωρίς οι πρόσθετες επιβαρύνσεις να καθιστούν τη ρύθμιση ανεφάρμοστη.
Το σχέδιο περιλαμβάνει επίσης διαγραφή του 90% των εξωλογιστικών τόκων μετά τη μεταφορά των δανείων σε funds, καθώς και μέτρα για την αποτροπή της υπέρμετρης διόγκωσης των οφειλών από πανωτόκια. Ο Δημήτρης Σπυράκος υποστήριξε ότι οι συγκεκριμένες επιβαρύνσεις μπορεί να φτάνουν σε επίπεδα που καθιστούν αδύνατη τη συμφωνία για αποπληρωμή, ακόμη και όταν ο οφειλέτης επιδιώκει να βρει λύση.
Μία ακόμη βασική ρύθμιση αφορά το δικαίωμα προαίρεσης του οφειλέτη, δηλαδή τη δυνατότητα να έχει προτεραιότητα στην αγορά του δανείου όταν αυτό πωλείται από την τράπεζα. Ο Δημήτρης Σπυράκος ανέφερε ότι έχουν μεταφερθεί σε funds κόκκινα δάνεια ύψους 81 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί, όπως σημείωσε, περίπου στο 33% του ΑΕΠ. Κατά την άποψή του, το μέγεθος αυτό καθιστά αναγκαία την ύπαρξη μηχανισμών που θα διευκολύνουν την αναδιάρθρωση των δανείων και την προσαρμογή τους στις πραγματικές δυνατότητες των οφειλετών.
Η πρόταση προβλέπει, παράλληλα, υποχρεωτική συμμετοχή των πιστωτών στον εξωδικαστικό μηχανισμό και αυστηρότερο πλαίσιο για τους servicers. Στην ίδια κατεύθυνση εντάσσεται η δημιουργία ανεξάρτητων επιτροπών διευθέτησης οφειλών, στις οποίες θα μπορεί να προσφεύγει ο πολίτης, καθώς και η πρόβλεψη κυρώσεων σε περιπτώσεις παραβίασης των κανόνων. Ο γραμματέας του Τομέα Ιδιωτικού Χρέους υπογράμμισε ότι η εποπτεία των εταιρειών διαχείρισης απαιτήσεων δεν θα πρέπει να περιορίζεται στον έλεγχο των τυπικών διαδικασιών, αλλά να αφορά και την ουσία των ρυθμίσεων που προτείνονται στους δανειολήπτες. Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε στην ανάγκη ισχυρότερης εποπτικής αρχής για την προστασία των οφειλετών.
Ειδικές προβλέψεις στην πρόταση ΠΑΣΟΚ για αγρότες και δάνεια σε ελβετικό φράγκο
Η πρόταση του ΠΑΣΟΚ περιλαμβάνει ειδικές διατάξεις για την προστασία της αγροτικής περιουσίας. Όπως επισημάνθηκε κατά την παρουσίαση, η απώλεια της γης μπορεί να στερήσει από έναν αγρότη όχι μόνο ένα περιουσιακό στοιχείο, αλλά και τη δυνατότητα να συνεχίσει να ασκεί το επάγγελμά του. Για τον λόγο αυτό, το σχέδιο επιδιώκει να αποτρέψει την απώλεια της παραγωγικής βάσης ανθρώπων που δεν έχουν εναλλακτική επαγγελματική διέξοδο.
Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελούν τα δάνεια σε ελβετικό φράγκο, τα οποία, σύμφωνα με τη Μιλένα Αποστολάκη, αφορούν περίπου 80.000 οικογένειες. Η πρόταση προβλέπει επιμερισμό του συναλλαγματικού κινδύνου, με τα δύο τρίτα να αναλαμβάνονται από τις τράπεζες και το ένα τρίτο από τον οφειλέτη. Το ΠΑΣΟΚ υποστηρίζει ότι η συγκεκριμένη κατανομή επιχειρεί να αποκαταστήσει μια ισορροπία ανάμεσα στις δύο πλευρές, λαμβάνοντας υπόψη τη διαφορά στη διαπραγματευτική και οικονομική τους ισχύ. Η ρύθμιση παρουσιάστηκε ως διαφορετική προσέγγιση από την κυβερνητική παρέμβαση, την οποία τα στελέχη του κόμματος χαρακτήρισαν ανεπαρκή. Παράλληλα, προβλέπεται ακατάσχετος επαγγελματικός τραπεζικός λογαριασμός, με στόχο να διασφαλίζεται η αναγκαία ρευστότητα για τη συνέχιση της επαγγελματικής δραστηριότητας.
Στην πρόταση περιλαμβάνονται επίσης παρεμβάσεις για τον περιορισμό καταχρηστικών τραπεζικών χρεώσεων και προμηθειών, τις οποίες το ΠΑΣΟΚ θεωρεί δυσανάλογη επιβάρυνση για τους καταναλωτές.
Κλείνοντας την παρουσίαση, ο Νίκος Ανδρουλάκης κάλεσε την κυβέρνηση να προχωρήσει στη συζήτηση της πρότασης στη Βουλή, υποστηρίζοντας ότι η αντιμετώπιση του ιδιωτικού χρέους απαιτεί συγκεκριμένες νομοθετικές λύσεις και όχι μόνο εξαγγελίες.