Το Κάστρο της Κω: Ένα Ιστορικό Μνημείο
Το κάστρο της Κω, ευρέως γνωστό και ως κάστρο Νεραντζιάς, αποτελεί ένα από τα πιο εμβληματικά στοιχεία της ιπποτικής οχύρωσης που κατασκεύασαν οι Ιωαννίτες Ιππότες στα τέλη του 14ου αιώνα. Βρίσκεται στρατηγικά στην είσοδο του λιμανιού του νησιού, σε μια περιοχή που κατά την αρχαιότητα ήταν ξεχωριστό νησί και συνδεόταν με την ξηρά μέσω μιας γέφυρας που διατηρείται μέχρι σήμερα (γέφυρα οδού Φοινίκων).
Κατά τη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών του 14ου και τις πρώτες δεκαετίες του 15ου αιώνα, η περιοχή γύρω από την Κω γέμισε με νεραντζιές και λεμονιές, γεγονός που οδήγησε στη δημιουργία της ονομασίας «Νεραντζιά» για το κάστρο. Το φρούριο είναι δομημένο με δύο περιβόλους για προστασία, με τον εσωτερικό να είναι παλαιότερος. Διαθέτει ένα ορθογώνιο σχήμα και περιβάλλεται από τέσσερις ψηλούς πύργους στις γωνίες του. Μια πλατιά τάφρος χωρίζει τους δύο περιβόλους και μόνο στην ανατολική πλευρά υπάρχει σύνδεση μέσω ενός λοξού κατηφορικού δρόμου.
Η Νεραντζιά μαζί με το κάστρο Αγίου Πέτρου απέναντι από την Αρχαία Αλικαρνασσό (Πετρούμι – Μποντρούμ) είχαν τον έλεγχο των θαλάσσιων διαδρομών προς τους Άγιους Τόπους κατά τη διάρκεια των Σταυροφοριών. Για την κατασκευή αυτού του φρουρίου χρησιμοποιήθηκαν πολλά αρχιτεκτονικά στοιχεία από την αρχαία πόλη της Κω καθώς και το Ασκληπιείο, τα οποία παραμένουν εντοιχισμένα σε διάφορες περιοχές του κάστρου μέχρι σήμερα.
Ακριβώς πάνω από την κεντρική πύλη μπορεί κανείς να δει μια ελληνιστική ζωφόρο διακοσμημένη με προσωπεία και γιρλάντες. Στην κορυφή των εισόδων (κεντρική πύλη και πύλη Carmadino) έχουν τοποθετηθεί εγκάρσιοι κίονες από γρανίτη πιθανόν προερχόμενοι από μια παλαιοχριστιανική βασιλική στο Λιμένα. Από ιστορικές μαρτυρίες γνωρίζουμε ότι ο εσωτερικός περίβολος πρέπει να χτίστηκε πριν τα τέλη του 14ου αιώνα λόγω αυξανόμενων επιθέσεων υπό τον σουλτάνο Βαγιαζίτ I΄.
Ωστόσο, η πιο παλιά χρονολογημένη δομή στο κάστρο είναι ένας κυκλικός πύργος αμέσως αριστερά της επικλινούς γέφυρας που συνδέει τους δύο περιβόλους κι έχει τα οικογενειακά σύμβολα των M. Mαγίστρων De Lastic (1437-1454) και De Milly (1454-1461). Ο εξωτερικός περίβολος προστέθηκε αργότερα υπό τον M.M. D’Aubusson γύρω στα 1495, συνεχίζοντας υπό τον D’Amboise έως ότου ολοκληρώθηκε από τον Del Carretto το 1514.
Μεταξύ των δύο περιβολών στη βόρεια πλευρά υπήρχε ένα κτίριο σχετικό με τους Ιππότες (αποθήκη), το οποίο αναστηλώθηκε κατά τη διάρκεια της Ιταλοκρατίας κι αυτή τη στιγμή λειτουργεί ως μουσείο αρχιτεκτονικών στοιχείων της Κω. Είναι επισκέψιμος χώρος αλλά επίσης φιλοξενεί εκθέματα βωμών, αγαλμάτων καθώς και επιγραφών.
Στον 19ο αιώνα το κάθισμα αυτό χρησιμοποιήθηκε ως στρατώνας για τις δυνάμεις κατοχής ενώ αποτέλεσε κατοικία για τον Τούρκο διοικητή. Στις 17 Μαρτίου 1816 σημειώθηκε μία έκρηξη σε πυριτιδαποθήκη προκαλώντας σοβαρές ζημιές στο φρούριο.
Η σημερινή μορφή αυτού του μνημείου αποδίδεται στην Ιταλική Αρχαιολογική Υπηρεσία η οποία κατά τη διάρκεια της κατοχής κατέστρεψε τις προσθήκες που έγιναν επί Τουρκικής κυριαρχίας ενώ προχώρησε σε εκτενή έργα αποκατάστασης ώστε να επαναφέρει το κάστρο στην πρωτότυπη μορφή του.
Kατά τη διάρκεια Γερμανικής κατοχής χρησιμοποιήθηκε ως φυλακή ενώ στρατωνίσθηκαν εκεί οι δυνάμεις ασφαλείας.
Το έτος 1948 αναγνωρίστηκε ως ιστορικά διατηρητέος χώρος.