Σήμερα στις 12 το μεσημέρι, η Ελληνική Λύση (ΕΛ.ΑΣ) παρουσιάζει ένα καινοτόμο μοντέλο διακυβέρνησης, εστιάζοντας στη μεταρρύθμιση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Ο πρόεδρος του κόμματος, Αλέξης Τσίπρας, θα αναλύσει μια νέα συμφωνία για την Αυτοδιοίκηση, η οποία στοχεύει στη δημιουργία ισχυρών τοπικών κοινωνιών, με ουσιαστική οικονομική αυτονομία και ενισχυμένη δημοκρατία.
Σύμφωνα με πληροφορίες, ο κ. Τσίπρας θα αναδείξει το διαχρονικό θεσμικό πρόβλημα της Ελλάδας, η οποία παραμένει μια από τις πλέον συγκεντρωτικές χώρες της Ευρώπης, με αρνητικές επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής των πολιτών και την εθνική ανάπτυξη.
Ο κ. Τσίπρας θα υπογραμμίσει τη σημασία της Αυτοδιοίκησης, όχι ως απλής διοικητικής βαθμίδας, αλλά ως τον άμεσο εκπρόσωπο του κράτους σε επαφή με τον πολίτη. «Είναι ο δήμος που φροντίζει το σχολείο, τη γειτονιά, το πάρκο, τις κοινωνικές δομές, την πολιτική προστασία και την ποιότητα ζωής», θα τονίσει. Θα επικρίνει την κατάσταση όπου, το 2026, η πλειοψηφία των αποφάσεων λαμβάνεται από την κεντρική διοίκηση ή ενδιάμεσους κρατικούς μηχανισμούς. Επικαλούμενος στοιχεία του ΟΟΣΑ, θα επισημάνει ότι οι υποεθνικές αρχές στην Ελλάδα διαχειρίζονται μόλις το 6,5% των δημόσιων δαπανών, σε αντίθεση με το περίπου 34% που αντιστοιχεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Παράλληλα, οι δήμοι λειτουργούν υπό συνθήκες οικονομικής ασφυξίας, με το λειτουργικό χρηματοδοτικό κενό να υπολογίζεται περίπου στα 2,5 δισ. ευρώ, σύμφωνα με στοιχεία της ΚΕΔΕ.
«Οι ελληνικοί δήμοι δαπανούν περίπου 913 ευρώ ανά κάτοικο, μια από τις χαμηλότερες επιδόσεις στην Ευρώπη, ενώ η τοπική αυτοδιοίκηση αντιστοιχεί περίπου στο 4% του ΑΕΠ, επίσης από τα χαμηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη. Ταυτόχρονα, οι ευρωπαϊκοί θεσμοί επισημαίνουν σταθερά τις περιορισμένες αρμοδιότητες, την ασαφή κατανομή ευθυνών και την αδύναμη οικονομική αυτονομία της ελληνικής αυτοδιοίκησης», θα αναδείξει ο κ. Τσίπρας.
«Η χώρα χρειάζεται μια νέα συμφωνία αποκέντρωσης, που θα μεταφέρει πραγματική δύναμη, αρμοδιότητες, πόρους και δημοκρατική ευθύνη στις τοπικές κοινωνίες. Οι Δήμοι και οι Περιφέρειες δεν μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν ως φορείς διαχείρισης περιορισμένων αρμοδιοτήτων, αλλά ως πραγματικές κυβερνήσεις τοπικού επιπέδου», αναμένεται να τονίσει ο κ. Τσίπρας.
Οι πέντε πυλώνες της πρότασης της ΕΛ.ΑΣ:
- Ανασχεδιασμός του αυτοδιοικητικού χάρτη: Καθαρή ευθύνη, λιγότερη γραφειοκρατία, ταχύτερες διαδικασίες, διοίκηση κοντά στον πολίτη.
- Αναγέννηση κοινοτήτων: Ισχυρές τοπικές κοινωνίες.
- Ουσιαστική πολυεπίπεδη διακυβέρνηση: Συνεργασία αντί συγκεντρωτισμού, αποκέντρωση και ζωντανή περιφέρεια.
- Συμμετοχική δημοκρατία: Οι πολίτες αποφασίζουν.
- Οικονομική Ενδυνάμωση: Χωρίς πόρους δεν υπάρχει Αυτοδιοίκηση.
Σύμφωνα με πληροφορίες, ο πρόεδρος της ΕΛ.ΑΣ θα επισημάνει ότι «σήμερα η ευθύνη χάνεται ανάμεσα στα υπουργεία, τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις, τις Περιφέρειες και τους Δήμους. Οι αρμοδιότητες αλληλοεπικαλύπτονται, οι εγκρίσεις πολλαπλασιάζονται, οι διαδικασίες καθυστερούν και ο πολίτης συχνά δεν γνωρίζει ποιος τελικά αποφασίζει και ποιος λογοδοτεί. Παράλληλα, η μεταφορά αρμοδιοτήτων προς την Αυτοδιοίκηση γίνεται χωρίς τους αναγκαίους οικονομικούς πόρους, το προσωπικό και τα μέσα που απαιτούνται για την άσκησή τους, μετατρέποντας την αποκέντρωση σε μεταφορά ευθύνης χωρίς δυνατότητα εφαρμογής».
Αντί για την παγιωμένη αυτή κατάσταση, η ΕΛ.ΑΣ προτείνει έναν συνολικό ανασχεδιασμό του αυτοδιοικητικού χάρτη με σαφή κατανομή αρμοδιοτήτων, «ώστε κάθε δημόσια ευθύνη να αντιστοιχεί σε έναν μόνο φορέα και κάθε φορέας να διαθέτει τους απαραίτητους πόρους, το προσωπικό, τον εξοπλισμό και την κοστολόγηση για να την ασκήσει αποτελεσματικά. Το κεντρικό κράτος αναλαμβάνει τον στρατηγικό σχεδιασμό, τη νομοθέτηση και την εγγύηση της νομιμότητας».
Ο ρόλος της Περιφέρειας
Στη νέα συμφωνία, αναβαθμίζεται ο ρόλος των Περιφερειών, οι οποίες θα αναλάβουν την οργάνωση και τον συντονισμό των πολιτικών περιφερειακής κλίμακας. «Οι Δήμοι διοικούν τον τόπο τους και λογοδοτούν απευθείας στους πολίτες. Έτσι αποκαθίσταται η αρχή ότι κάθε επίπεδο διακυβέρνησης κάνει αυτό που μπορεί να κάνει καλύτερα και πιο κοντά στον πολίτη. Στο πλαίσιο αυτό καταργούνται οι Αποκεντρωμένες Διοικήσεις, ένας ενδιάμεσος κρατικός μηχανισμός που λειτουργεί σήμερα ως γραφειοκρατικό φίλτρο και επιβραδύνει την υλοποίηση έργων και επενδύσεων. Οι αρμοδιότητές τους μεταφέρονται στις αιρετές Περιφέρειες μαζί με το προσωπικό και τους αντίστοιχους πόρους, ενώ όσες έχουν πραγματικά εθνικό ή υπερτοπικό χαρακτήρα επιστρέφουν στα αρμόδια υπουργεία», είναι η πρόταση της ΕΛ.ΑΣ.
Παράλληλα, επανεξετάζεται ο αυτοδιοικητικός χάρτης με κριτήριο όχι το μέγεθος, αλλά τη συνοχή κάθε τοπικής κοινωνίας. «Η λύση δεν είναι ούτε η διατήρηση ενός προβληματικού χάρτη ούτε μια νέα οριζόντια συγχώνευση. Είναι δήμοι που ανταποκρίνονται στην πραγματική γεωγραφική, κοινωνική και παραγωγική φυσιογνωμία κάθε περιοχής και συνεργάζονται μεταξύ τους όπου αυτό είναι αναγκαίο. Η μεταρρύθμιση αυτή θεμελιώνεται σε έναν νέο Κώδικα Αυτοδιοίκησης, ο οποίος δεν περιορίζεται στην κωδικοποίηση της ισχύουσας νομοθεσίας, αλλά επανακαθορίζει τη σχέση κράτους, αυτοδιοίκησης και πολίτη. Στόχος είναι μια δημόσια διοίκηση πιο αποτελεσματική, πιο αποκεντρωμένη, πιο δημοκρατική και με σαφή λογοδοσία απέναντι στον πολίτη».
Ο πρόεδρος της ΕΛ.ΑΣ θα τονίσει ότι η πρόταση του κόμματος προβλέπει ουσιαστικό ρόλο στις κοινότητες και τα διαμερισματικά συμβούλια στον σχεδιασμό και στις αποφάσεις που αφορούν την καθημερινότητα των πολιτών, με εκλογή των συμβουλίων των κοινοτήτων με αυτοτελή κάλπη. «Οι κοινότητες αποκτούν συγκεκριμένες αρμοδιότητες για ζητήματα καθημερινότητας, δικό τους προϋπολογισμό, σταθερή και απευθείας χρηματοδότηση, καθώς και θεσμοθετημένο συμμετοχικό προϋπολογισμό», θα σημειώσει.
Επιμονή στην Πολυεπίπεδη Διακυβέρνηση
Ο κ. Τσίπρας θα επισημάνει ότι η πολυεπίπεδη διακυβέρνηση και αποκέντρωση αποτελούν εργαλείο δημογραφικής ανασυγκρότησης, οικονομικής ανάπτυξης και κοινωνικής συνοχής, «ώστε οι νέοι να μπορούν να παραμένουν και να δημιουργούν στον τόπο τους. Η Ελλάδα αποκτά με την πρότασή μας μια νέα αρχιτεκτονική διακυβέρνησης, όπου κάθε επίπεδο αναλαμβάνει τον ρόλο που μπορεί να ασκήσει αποτελεσματικότερα. Υπάρχουν προβλήματα που ξεπερνούν τα όρια ενός δήμου – όπως οι μεταφορές, η αντιπλημμυρική προστασία, η διαχείριση των υδάτων, οι μεγάλες υποδομές ή η πολιτική προστασία – αλλά δεν χρειάζεται να επιστρέφουν στο κεντρικό κράτος.
Η λύση είναι η πολυεπίπεδη διακυβέρνηση: ισχυροί σύνδεσμοι συνεργασίας μεταξύ των δήμων, μητροπολιτικός συντονισμός στις μεγάλες πόλεις, ενισχυμένος ρόλος των Περιφερειών και μια νέα Εθνική Πολιτική Γεωγραφικής Ισότητας, ώστε η γεωγραφία να μην καθορίζει τις ευκαιρίες των πολιτών. Στόχος είναι μια διοίκηση που συνεργάζεται, αξιοποιεί οικονομίες κλίμακας και παρέχει καλύτερες υπηρεσίες χωρίς να απομακρύνει τη λήψη των αποφάσεων από τις τοπικές κοινωνίες», θα τονίσει ο πρόεδρος της ΕΛ.ΑΣ.
Ο Αλέξης Τσίπρας θα επιμείνει ότι η πρόταση του κόμματος του αφορά έναν διαφορετικό τρόπο λήψης αποφάσεων. «Στόχος μας είναι να περάσουμε από μια λογική τυπικών διαβουλεύσεων σε μια πραγματική συμμετοχική διακυβέρνηση, όπου οι πολίτες δεν περιορίζονται στον ρόλο του παρατηρητή, αλλά γίνονται συνδιαμορφωτές των τοπικών πολιτικών. Γι’ αυτό προτείνουμε ένα νέο πλαίσιο συμμετοχικής διακυβέρνησης που περιλαμβάνει δεσμευτικό συμμετοχικό προϋπολογισμό, τοπικά δημοψηφίσματα με αποφασιστικό χαρακτήρα, συνδυασμό ψηφιακής και δια ζώσης συμμετοχής, δημόσια παρακολούθηση της πορείας των έργων, υποχρεωτική αιτιολόγηση κάθε απόρριψης πρότασης πολιτών, κληρωτές συνελεύσεις πολιτών για σύνθετα ζητήματα, διαφάνεια και αξιολόγηση όλων των διαδικασιών συμμετοχής. Η δημοκρατία δεν εξαντλείται στην εκλογή των εκπροσώπων. Συνεχίζεται καθημερινά μέσα από τη δυνατότητα των πολιτών να συμμετέχουν, να ελέγχουν και να συνδιαμορφώνουν τις αποφάσεις που επηρεάζουν τη ζωή τους», θα πει ο κ. Τσίπρας.
Οικονομική Αυτοτέλεια στην Τ.Α
Για την ΕΛ.ΑΣ, η πραγματική Αυτοδιοίκηση δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς οικονομική αυτονομία. «Σήμερα οι περισσότεροι δήμοι εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από αποφάσεις και επιχορηγήσεις της κεντρικής κυβέρνησης, γεγονός που δημιουργεί καθυστερήσεις, αβεβαιότητα και αδυναμία μακροπρόθεσμου σχεδιασμού. Ο μέσος δείκτης δημοσιονομικής αυτονομίας των δήμων ανέρχεται μόλις στο 24,9%, ενώ οι μισοί περίπου δήμοι της χώρας καλύπτουν λιγότερο από το 20% των τακτικών τους εσόδων από ίδιες πηγές. Παράλληλα, καταγράφεται χρηματοδοτική απόκλιση άνω των 2,5 δισ. ευρώ για λειτουργικές και επενδυτικές ανάγκες. Η πρότασή μας κατοχυρώνει σταθερούς και προβλέψιμους πόρους για όλη τη διάρκεια της δημοτικής θητείας, ενισχύει τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους, αποδίδει στους δήμους το τέλος ανθεκτικότητας, αυξάνει τη χρηματοδότηση από το Πράσινο Ταμείο, εξασφαλίζει μόνιμο μερίδιο από τα ευρωπαϊκά κονδύλια και δημιουργεί νέο επενδυτικό πρόγραμμα «Φιλόδημος», στοιχεία που αναμένεται να αναδείξει ο κ. Τσίπρας. Βασικό στοιχείο της πρότασης της ΕΛ.ΑΣ είναι «κάθε δημοτική αρχή να γνωρίζει με ποιους πόρους θα κυβερνήσει, να σχεδιάζει με ορίζοντα πενταετίας και να λογοδοτεί στους πολίτες για τα αποτελέσματα, όχι στο υπουργείο για την επόμενη έγκριση».
Καταλήγοντας, ο κ. Τσίπρας θα θέσει το δίλημμα: «είτε ένα συγκεντρωτικό κράτος που αποφασίζει για όλα από το κέντρο, είτε μια Ελλάδα που εμπιστεύεται τις τοπικές κοινωνίες, ενισχύει τη δημοκρατική συμμετοχή, μεταφέρει αρμοδιότητες μαζί με πόρους εκεί όπου παράγονται οι ανάγκες και δημιουργεί τις προϋποθέσεις για ισόρροπη ανάπτυξη σε κάθε γωνιά της χώρας. Ένα μοντέλο αποκεντρωμένης, πολυεπίπεδης και συμμετοχικής δημοκρατίας».
Θα επιμείνει ότι «η αποκέντρωση δεν είναι μια διοικητική μεταρρύθμιση, είναι μεταρρύθμιση της καθημερινότητας, γιατί οι τοπικές κοινωνίες ξέρουν τα προβλήματα και μπορούν να δώσουν λύσεις. Είναι η απάντηση στην ερήμωση των χωριών και της υπαίθρου. Είναι η απάντηση στην ολοένα και απομάκρυνση των πολιτών από τα κοινά. Είναι προϋπόθεση για ταχύτερο και αποτελεσματικότερο κράτος, αποκεντρωμένη δημοκρατία, ισχυρότερη Αυτοδιοίκηση και μια Ελλάδα στην οποία οι άνθρωποι μπορούν να ζουν και να δημιουργούν στον τόπο τους».