Σταδιακά ενεργοποιούνται οι ευεργετικές διατάξεις του νόμου 5293/2026, με τίτλο «Παρεμβάσεις για ένα κράτος πιο φιλικό στον πολίτη». Ο νόμος, που εισηγήθηκε ο Αντιπρόεδρος της Κυβέρνησης και Υπουργός Επικρατείας κ. Κωστής Χατζηδάκης, επιλύει σημαντικά και χρόνιες προβλήματα που αντιμετώπιζαν οι ιδιοκτήτες ακινήτων, δυσχεραίνοντας την αγορά, ταλαιπωρώντας τους πολίτες και επιβαρύνοντας τη δικαιοσύνη, σύμφωνα με την ΠΟΜΙΔΑ.
Η υλοποίηση των διατάξεων, που τερματίζουν τις ατέρμονες περιουσιακές διεκδικήσεις του Δημοσίου, θωρακίζουν τα νόμιμα περιουσιακά δικαιώματα των πολιτών και διευκολύνουν τις συναλλαγές, εξελίσσεται ως εξής:
1. Από τη δημοσίευση του Ν. 5293/2026 (7.4.2026) ισχύουν νέες ρυθμίσεις που αφορούν:
- Την κατάργηση της υποχρεωτικής επισύναψης τοπογραφικού διαγράμματος στα συμβόλαια ακινήτων σε κτηματογραφημένες περιοχές (άρθρο 16).
- Τη δυνατότητα καταβολής του φόρου κληρονομίας, δωρεάς ή γονικής παροχής κατά τη μεταβίβαση του ακινήτου (άρθρο 17).
- Την υποβολή καταγγελιών κακοδιοίκησης στον Σύμβουλο Ακεραιότητας (άρθρο 9).
- Την ενιαία εξέταση των ενδικοφανών προσφυγών από κεντρικό όργανο κάθε φορέα (άρθρο 10).
2. Με την πρόσφατη εγκύκλιο του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων (υπ’ αριθμ. πρωτ. 177178/30.6.2026), η οποία αφορά τη διευκρίνιση της εφαρμογής των άρθρων 12 και 14 του ν. 5293/2026, παύει οριστικά η «βιομηχανία» άδικων και παράλογων δικαστικών περιουσιακών διεκδικήσεων του Δημοσίου κατά χιλιάδων πολιτών. Η ρύθμιση αυτή, που αποτελούσε πάγιο αίτημα της ΠΟΜΙΔΑ, θεσπίζει τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες το Δημόσιο δεν θα προβάλλει δικαιώματα και θα απέχει από την άσκηση αγωγών κατά τη διόρθωση των πρώτων εγγραφών στο Εθνικό Κτηματολόγιο.
Οι διατάξεις αυτές αφορούν χιλιάδες αστικά και αγροτικά ακίνητα σε όλη τη χώρα, με στόχο τον τερματισμό της πολυετούς ταλαιπωρίας πολιτών που εμπλέκονταν σε δικαστικούς αγώνες με το Δημόσιο.
Ο γενικός κανόνας του άρθρου 12 ορίζει ότι το Δημόσιο δεν προβάλλει δικαιώματα όταν ο πολίτης απέκτησε την κυριότητα με τίτλο από επαχθή αιτία (π.χ. αγορά) που μεταγράφηκε έως τις 5 Ιουνίου 1993, ή με άλλο παράγωγο τρόπο με τίτλο κτήσης μεταγεγραμμένο έως τις 11 Ιουνίου 1975. Η προϋπόθεση αυτή ισχύει και για τους τίτλους των δικαιοπαρόχων, προστατεύοντας πλήρως όσους κατέχουν νόμιμο τίτλο εντός αυτών των ορίων.
Ειδικά για τα αγροτικά ακίνητα που διαχειρίζεται το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, το Δημόσιο δεν θα προβάλλει δικαιώματα και θα απέχει από την άσκηση αγωγών όταν οι πολίτες τα κατέχουν δυνάμει προσωρινού παραχωρητηρίου, διαδικασίας διανομής, ή όταν η εγκατάστασή τους υποδείχθηκε από δημόσια αρχή στο πλαίσιο αγροτικών διανομών, αναδασμών και διαδικασιών αποκατάστασης προσφύγων. Η νέα νομοθεσία αποκαθιστά την αδικία όπου το Δημόσιο, αφού είχε παραχωρήσει ακίνητο, στη συνέχεια το διεκδικούσε.
Η εγκύκλιος του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων παρέχει αναλυτικές οδηγίες για την ενιαία εφαρμογή των νέων διατάξεων, προσδιορίζει τα απαιτούμενα δικαιολογητικά και διευκρινίζει τις περιπτώσεις στις οποίες το Δημόσιο οφείλει να απέχει από δικαστικές διεκδικήσεις.
Η σημαντικότερη τομή του άρθρου 12, μετά από 111 χρόνια (από το 1915), είναι ότι ο επί δεκαετίες ήσυχος και καλόπιστος νομέας ακινήτου μπορεί να αναγνωριστεί δικαστικά κύριός του έναντι του Δημοσίου, εφόσον το Δημόσιο δεν έχει ασκήσει πράξεις νομής μετά τις 23 Φεβρουαρίου 1946 και ο νομέας νέμεται καλόπιστα το ακίνητο για τουλάχιστον 40 έτη πριν τις 19 Μαρτίου 2003, συνυπολογιζόμενου του χρόνου νομής των δικαιοπαρόχων. Αυτή η ρύθμιση αποκαθιστά τη θεμελιώδη ασφάλεια δικαίου στην ιδιωτική ακίνητη περιουσία.
3. Αναμένεται σύντομα η απόφαση του Διοικητή της ΑΑΔΕ (άρθρο 18) για τη δυνατότητα οριστικής απελευθέρωσης της μεταβίβασης κατεσχημένων ακινήτων, με παρακράτηση μέρους του τιμήματος υπέρ της ΑΑΔΕ. Στόχος είναι να δοθεί η δυνατότητα στους ιδιοκτήτες με οφειλές να πωλούν τα ακίνητά τους και να μειώνουν τα χρέη τους.
4. Εντός των επομένων ημερών αναμένεται Κοινή Υπουργική Απόφαση (ΚΥΑ) (άρθρο 15) που καθιερώνει τον συμβολαιογράφο ως «υπηρεσία μιας στάσης» για τη μεταβίβαση ακινήτων. Ο συμβολαιογράφος θα αναλαμβάνει όλες τις διαδικασίες, από τη συλλογή δικαιολογητικών έως τη μεταγραφή του συμβολαίου, αξιοποιώντας τη διαλειτουργικότητα με τις δημόσιες αρχές και το Κτηματολόγιο. Θα συλλέγει διαδικτυακά δικαιολογητικά, θα υποβάλλει φορολογικές δηλώσεις, θα εισπράττει και θα αποδίδει φόρους και τέλη, ενώ, εφόσον συμφωνηθεί, θα μπορεί να εισπράττει το τίμημα σε ειδικό λογαριασμό (escrow account), να εξοφλεί οφειλές του πωλητή και να αποδίδει στον πωλητή το υπόλοιπο ποσό.
5. Ενεργοποιούνται σταδιακά και άλλες ευεργετικές ρυθμίσεις του νόμου 5293/2026, που αφορούν τη σχέση του πολίτη με τη Διοίκηση:
- Αντικατάσταση δικαιολογητικών με υπεύθυνη δήλωση (άρθρο 3), ισχύει από τη δημοσίευση του νόμου (με την υπ’ αριθμ. ΔΙΔΔΔΗ/Φ.17/8084/15.5.2026 εγκύκλιο). Ο πολίτης δεν υποχρεούται πλέον να προσκομίζει πιστοποιητικά που ήδη τηρούνται στο Δημόσιο.
- Ψηφιακή ενημέρωση για την πορεία των υποθέσεων (άρθρο 5), ενεργοποιήθηκε με την υπ’ αριθμ. 19625 ΕΞ 2026 κοινή απόφαση (Β’ 3050/29.5.2026) από 1η Ιουνίου 2026. Κάθε πολίτης λαμβάνει μοναδικό κωδικό για ηλεκτρονική παρακολούθηση της υπόθεσής του.
- Υποχρεωτική ανάρτηση εγκυκλίων οδηγιών (άρθρο 6). Οι εγκύκλιοι αναρτώνται υποχρεωτικά στην ιστοσελίδα κάθε φορέα και στη «Διαύγεια» και δεν ισχύουν πριν από την ανάρτησή τους. Όσες δεν αναρτηθούν έως 1η Οκτωβρίου 2026 παύουν να ισχύουν.
- Ψηφιακή ενημέρωση για τα ωράρια των δημοσίων υπηρεσιών (άρθρο 7). Με την υπ’ αριθμ. ΔΙΔΑΔ/Φ.69/282/οικ.8587/22.5.2026 εγκύκλιο, από 7 Ιουλίου 2026, κάθε δημόσιος φορέας οφείλει να τηρεί διαρκώς αναρτημένα στην ιστοσελίδα του τα ωράρια λειτουργίας και υποδοχής κοινού, η δε παράλειψη συνιστά πειθαρχικό παράπτωμα.
- Συμμόρφωση της Διοίκησης με τις δικαστικές αποφάσεις (άρθρο 8). Οι Μονάδες Εσωτερικού Ελέγχου κάθε φορέα διασφαλίζουν τη συμμόρφωση, παρακολουθούν την εκτέλεση των δικαστικών αποφάσεων και επισημαίνουν παραλείψεις υπαλλήλων.
Η νομοθετική πρωτοβουλία του κ. Κωστή Χατζηδάκη, με στόχο την κατοχύρωση των περιουσιών των πολιτών και τη διευκόλυνση των συναλλαγών, δικαιώνει πλήρως τον τίτλο «Παρεμβάσεις για ένα κράτος πιο φιλικό στον πολίτη» και την ασφάλεια δικαίου. Οι ρυθμίσεις αυτές, που καλύπτουν πάγια αιτήματα της ΠΟΜΙΔΑ, αποκαθιστούν για πρώτη φορά μετά από έναν αιώνα την ασφάλεια δικαίου στην ιδιωτική ακίνητη περιουσία, επιτρέποντας στον καλόπιστο νομέα να αναγνωριστεί κύριος του ακινήτου του. Η ΠΟΜΙΔΑ καταλήγει τονίζοντας ότι η αμφισβήτηση νόμιμων περιουσιών από το κράτος, που κατέχονται επί δεκαετίες, θα υπονόμευε το Εθνικό Κτηματολόγιο.