Η Ελλάδα, μαζί με τέσσερις άλλες ευρωπαϊκές χώρες, βρίσκεται στο τελικό στάδιο σχεδιασμού για τη δημιουργία «Κέντρων Επιστροφής» (Return Hubs) μεταναστών σε τρίτες χώρες. Η πρωτοβουλία, στην οποία συμμετέχει η Ελλάδα ως μέλος του «Core Group» των πέντε χωρών, έχει ήδη καθορίσει τα επόμενα βήματα για την υλοποίησή της. Τα Return Hubs είναι δομές που θα λειτουργούν εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, με σκοπό τη μεταφορά και φιλοξενία μεταναστών που δεν έχουν δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ και για τους οποίους έχει εκδοθεί απόφαση επιστροφής. Η λειτουργία τους θα βασίζεται σε συμφωνίες με τρίτες χώρες.
Η ευρωπαϊκή σύνοδος «2nd Munich Migration Meeting», που θα λάβει χώρα στο Μόναχο στις 26 Σεπτεμβρίου, αναμένεται να φιλοξενήσει 17 Ευρωπαίους υπουργούς. Στο περιθώριο αυτής της συνόδου, οι πέντε χώρες του «Core Group» – Ελλάδα, Δανία, Γερμανία, Αυστρία και Ολλανδία – θα συναντηθούν για να συντονίσουν τις επόμενες ενέργειες για τη δημιουργία των Return Hubs.
Ένα ακόμη σημαντικό ραντεβού έχει προγραμματιστεί για την 1η Οκτωβρίου, κατά τη διάρκεια του Συμβουλίου Εσωτερικών Υποθέσεων της ΕΕ. Εκεί, οι χώρες του «Core Group» θα συναντηθούν με εκπροσώπους διεθνών οργανισμών, προκειμένου να προωθήσουν περαιτέρω τον σχεδιασμό και τη διαδικασία υλοποίησης των Κέντρων Επιστροφής.
Οι εξελίξεις αυτές έρχονται μετά από συνάντηση των υπουργών Μετανάστευσης και Ασύλου της Ελλάδας, της Δανίας, της Γερμανίας, της Αυστρίας και της Ολλανδίας, η οποία πραγματοποιήθηκε στην Κοπεγχάγη στις αρχές του μήνα. Οι πέντε χώρες συμφώνησαν σε έναν οδικό χάρτη που περιλαμβάνει τις νομικές απαιτήσεις και τα εθνικά χρονοδιαγράμματα για την εφαρμογή του μοντέλου, ενώ έχουν ήδη ξεκινήσει τεχνικές επαφές και διαβουλεύσεις με πιθανές τρίτες χώρες.
Το κρισιμότερο ζητούμενο παραμένει η επίτευξη συμφωνίας με χώρα ή χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης που θα μπορούσαν να φιλοξενήσουν ένα τέτοιο Κέντρο. Μέχρι στιγμής, δεν έχει ανακοινωθεί επίσημα κάποια συγκεκριμένη χώρα ως τελικός εταίρος, ούτε έχει υπογραφεί σχετική συμφωνία.
Η συμφωνία στην Κοπεγχάγη
Κατά τη συνάντηση των υπουργών, επιβεβαιώθηκε η συμφωνία επί των βασικών αρχών ενός Πλαισίου Αρχών για τη μελλοντική συνεργασία με τρίτες χώρες.
Σύμφωνα με τον Έλληνα υπουργό Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνο Πλεύρη, συμφωνήθηκε ένας «συγκεκριμένος Οδικός Χάρτης Νομικών Απαιτήσεων και Εθνικών Χρονοδιαγραμμάτων», με στόχο τη μετατροπή της πολιτικής συμφωνίας σε πρακτικό σχεδιασμό. «Για να μετατρέψουμε αυτή την πολιτική βούληση σε απτή πραγματικότητα, συμφωνήσαμε σήμερα σε έναν συγκεκριμένο Οδικό Χάρτη Νομικών Απαιτήσεων και Εθνικών Χρονοδιαγραμμάτων», δήλωσε.
Ο κ. Πλεύρης γνωστοποίησε ότι οι τεχνικές συναντήσεις και οι διαβουλεύσεις με υποψήφιες τρίτες χώρες έχουν ήδη ξεκινήσει, εκφράζοντας την αισιοδοξία του για επικείμενη συμφωνία. «Είμαστε ιδιαίτερα αισιόδοξοι ότι πολύ σύντομα θα είμαστε σε θέση να καταλήξουμε σε μια αμοιβαία επωφελή συμφωνία, που θα θέσει σε εφαρμογή το μοντέλο», ανέφερε.
Οι χώρες που εξετάζονται για τη δημιουργία των Return Hubs
Το ζήτημα των χωρών υποδοχής παραμένει το μεγαλύτερο ανοιχτό κεφάλαιο. Πληροφορίες και ευρωπαϊκές πηγές αναφέρουν κυρίως τη Ρουάντα και την Ουγκάντα ως χώρες που βρίσκονται στο επίκεντρο των συζητήσεων. Η Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Κοινοβουλευτικής Έρευνας έχει καταγράψει τη Ρουάντα, την Ουγκάντα και το Ουζμπεκιστάν ως χώρες που έχουν αναφερθεί ως πιθανές τοποθεσίες για Return Hubs.
Η Ολλανδία είχε υπογράψει τον Σεπτέμβριο του 2025 με την Ουγκάντα, επιστολή προθέσεων για συνεργασία στον τομέα των επιστροφών. Η συγκεκριμένη σχεδιαζόμενη συνεργασία εγκαταλείφθηκε από τη νέα ολλανδική κυβέρνηση που ανέλαβε τον Φεβρουάριο του 2026, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η χώρα έπαψε να ενδιαφέρεται για το μοντέλο των Return Hubs.
Το Ουζμπεκιστάν αποτελεί διαφορετική περίπτωση. Η Αυστρία υπέγραψε τον Μάιο του 2026 συμφωνία οικονομικής συνεργασίας και μετανάστευσης με τη χώρα, όμως αυτή δεν αφορά Return Hub. Την ίδια στιγμή, δημοσιεύματα την έχουν αναφέρει ως πιθανή επιλογή, αν και το υπουργείο Εξωτερικών του Ουζμπεκιστάν έχει δηλώσει ότι δεν διεξάγονται σχετικές διαπραγματεύσεις.
Για τη Ρουάντα, έχουν υπάρξει στο παρελθόν συζητήσεις ευρωπαϊκών χωρών για μεταφορά αιτούντων άσυλο, μεταξύ άλλων από τη Δανία. Οι σχετικές προσεγγίσεις είχαν προκαλέσει αντιδράσεις για ζητήματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η θέση της Ελλάδας
Η ελληνική κυβέρνηση αντιμετωπίζει το μοντέλο των Return Hubs ως εργαλείο για την ενίσχυση των επιστροφών ατόμων που δεν δικαιούνται διεθνή προστασία.
Ο Θάνος Πλεύρης υπογράμμισε στην Κοπεγχάγη ότι η Ελλάδα συνδέει την εφαρμογή του μοντέλου με την απόλυτη τήρηση της νομιμότητας. «Η δημιουργία των Κέντρων Επιστροφής (Return Hubs) θα στηριχθεί στην απόλυτη νομιμότητα. Το μοντέλο αυτό θα λειτουργήσει με πλήρη σεβασμό στο Ευρωπαϊκό και το Διεθνές Δίκαιο», δήλωσε.
Συνέδεσε την πρωτοβουλία με τη θέση της Ελλάδας ως χώρας στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ, υποστηρίζοντας ότι η δημιουργία τέτοιων μηχανισμών αποτελεί για την Αθήνα «επιτακτική εθνική ανάγκη». «Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε η Ελλάδα να μετατρέπεται σε μόνιμο σημείο εγκλωβισμού για όσους δεν δικαιούνται διεθνή προστασία», ανέφερε. Ο Θάνος Πλεύρης υποστήριξε ακόμη ότι ο στόχος είναι η δημιουργία ενός συστήματος επιστροφών που θα συνδυάζει νομική αυστηρότητα, στρατηγικό σχεδιασμό και συνεργασία με διεθνείς οργανισμούς.
Τι προβλέπει το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο
Η δημιουργία Return Hubs δεν αποτελεί πλέον μόνο πολιτική συζήτηση. Το νέο ευρωπαϊκό πλαίσιο για τις επιστροφές προβλέπει τη δυνατότητα δημιουργίας τέτοιων Κέντρων σε τρίτες χώρες.
Το νέο σύστημα αφορά ανθρώπους που δεν έχουν νόμιμο δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ και υπόκεινται σε απόφαση επιστροφής. Τα Κέντρα μπορούν να λειτουργούν ως προορισμός ή ως ενδιάμεσος σταθμός πριν από την επιστροφή στη χώρα καταγωγής ή σε άλλη τρίτη χώρα.
Η βασική προϋπόθεση είναι ότι η συνεργασία με την τρίτη χώρα θα πρέπει να είναι συμβατή με το ευρωπαϊκό και το διεθνές δίκαιο και να διασφαλίζει τα θεμελιώδη δικαιώματα, μεταξύ άλλων την αρχή της μη επαναπροώθησης. Την ίδια ώρα, οι αποφάσεις επιστροφής παραμένουν ατομικές και υπόκεινται σε δικαστικό έλεγχο.
Σε κάθε περίπτωση, παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα, καθώς δεν έχει οριστικοποιηθεί ακόμη η χώρα ή οι χώρες υποδοχής, ούτε οι λεπτομέρειες λειτουργίας, η δυναμικότητα και η χρηματοδότηση των Return Hubs.
Τα επόμενα ραντεβού στο Μόναχο, στις 26 Σεπτεμβρίου, και στις Βρυξέλλες, την 1η Οκτωβρίου, αναμένεται να σηματοδοτήσουν τα επόμενα βήματα, με στόχο την επίτευξη συμφωνιών.