Ο Σύνδεσμος Επιχειρήσεων και Βιομηχανιών (ΣΕΒ) παρουσίασε σήμερα τα σημαντικά αποτελέσματα του ελληνογαλλικού οικονομικού φόρουμ, που διεξήχθη στην Αθήνα το Σάββατο, στο πλαίσιο της επίσημης επίσκεψης του Προέδρου της Γαλλικής Δημοκρατίας, Εμμανουέλ Μακρόν.
Το Φόρουμ επιβεβαίωσε την επιτακτική ανάγκη η Ευρώπη να κινηθεί με μεγαλύτερη ταχύτητα, συντονισμό και στρατηγική στόχευση, αξιοποιώντας πλήρως τους διαθέσιμους πόρους και την τεχνογνωσία. Σε αυτό το πλαίσιο, η ενισχυμένη συνεργασία μεταξύ Ελλάδας και Γαλλίας αναδεικνύεται σε ουσιαστικό μοντέλο για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας και στρατηγικής αυτονομίας, ιδίως σε κρίσιμους τομείς όπως η άμυνα, η τεχνολογία και η ενέργεια.
Ο κ. Σπύρος Θεοδωρόπουλος, Πρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του ΣΕΒ, κατά το άνοιγμα των εργασιών, τόνισε: “Η σχέση Ελλάδας και Γαλλίας χαρακτηρίζεται από βαθιά εμπιστοσύνη, με ισχυρές ιστορικές, πολιτικές και οικονομικές ρίζες. Το Φόρουμ αυτό προσδίδει νέα ορμή στην ήδη ουσιαστική οικονομική μας συνεργασία, αναδεικνύοντας τη δυναμική της και ανοίγοντας δρόμους για αυξημένες επενδύσεις, εμπόριο, τεχνολογική συνεργασία και μεταφορά τεχνογνωσίας”. Εστιάζοντας στο ευρωπαϊκό πλαίσιο, επισήμανε την κρίσιμη καμπή στην οποία βρίσκεται η Ευρώπη, τονίζοντας την ανάγκη επαναπροσδιορισμού της θέσης της και απάντησης στο θεμελιώδες ερώτημα της διασφάλισης της οικονομικής ανθεκτικότητας, της ενεργειακής ασφάλειας και της γεωπολιτικής ισχύος, προστατεύοντας παράλληλα το κοινωνικό της μοντέλο. “Για να το επιτύχει, πρέπει να ενδυναμωθεί γεωπολιτικά και γι’ αυτό, πρέπει πρώτα να γίνει ισχυρότερη οικονομικά και παραγωγικά”, υπογράμμισε.
Ο κ. Estève Speranza, Πρόεδρος του Ελληνογαλλικού Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου (CCIFG), σημείωσε: “Το Greece-France Economic Forum, που συνδιοργανώθηκε από τον ΣΕΒ και το CCIFG, πραγματοποιήθηκε σε ένα περιβάλλον ενισχυμένης στρατηγικής συνεργασίας, το οποίο ενδυναμώνεται περαιτέρω από την επίσκεψη του Προέδρου της Γαλλικής Δημοκρατίας, Emmanuel Macron. Με τη συμμετοχή σχεδόν 300 στελεχών επιχειρήσεων και την εστίαση σε κρίσιμα θέματα όπως η καινοτομία, η άμυνα και η ενεργειακή μετάβαση, το Φόρουμ αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για την ανάπτυξη νέων συνεργασιών και επενδυτικών ευκαιριών, ενισχύοντας παράλληλα τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης”.
Στην εναρκτήρια τοποθέτησή του, ο κ. Κυριάκος Πιερρακάκης, Υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Πρόεδρος του Eurogroup, υπογράμμισε: “Η Ευρώπη βρίσκεται σήμερα μπροστά σε αποφάσεις που θα καθορίσουν τις επόμενες δεκαετίες. Χρειάζεται να επενδύσει στην άμυνα, σε μια κλίμακα που δεν έχουμε δει εδώ και πολλές γενιές. Στην ενεργειακή μετάβαση. Στην τεχνολογία. Και όμως, εξακολουθούμε να μην τολμάμε. Να λειτουργούμε με όρους κατακερματισμού. Εικοσιεπτά προϋπολογισμοί. Εικοσιεπτά συστήματα. Εικοσιεπτά στρατηγικές. Αυτό δεν είναι κυριαρχία. Είναι αδυναμία. Χρειαζόμαστε περισσότερη Ευρώπη. Περισσότερη κοινή δράση. Χρειαζόμαστε μεγαλύτερη κλίμακα. Η συνεργασία των χωρών μας είναι η απόδειξη ότι αυτό μπορεί να γίνει. Η γαλλο-ελληνική στρατηγική συμφωνία του 2021 είναι το αντίδοτο σε αυτή τη λογική κατακερματισμού”.
Ο κ. Roland Lescure, Γάλλος Υπουργός Οικονομίας, Οικονομικών & Βιομηχανικής, Ενεργειακής και Ψηφιακής Κυριαρχίας, σημείωσε: “Το συμπέρασμα είναι αδιαμφισβήτητο: η Ευρώπη διαθέτει τόσο το ανθρώπινο δυναμικό όσο και το διαθέσιμο κεφάλαιο/οικονομικούς πόρους, όμως οφείλουμε πλέον να τα μετατρέψουμε σε πραγματική ισχύ. Από κοινού με τον ομόλογό μου, δεσμευόμαστε να προωθήσουμε αυτή την αλλαγή. Πρέπει να είμαστε σε θέση να κατευθύνουμε αυτούς τους πόρους προς τις προτεραιότητές μας: την άμυνα, τον ψηφιακό μετασχηματισμό, την ενέργεια και τις υποδομές. Για τον λόγο αυτό, θεωρώ απολύτως αναγκαία την επιτάχυνση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, μετατρέποντας τα ευρωπαϊκά κεφάλαια σε στρατηγικό μοχλό για μια κυρίαρχη Ευρώπη. Με πνεύμα στενής συνεργασίας, η Γαλλία και η Ελλάδα διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην προώθηση αυτής της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης”.
Μέσα από τις τέσσερις θεματικές συζητήσεις του Forum, αναδείχθηκαν οι βασικές προτεραιότητες για την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας και στρατηγικής αυτονομίας:
Τεχνολογία και Καινοτομία:
Στην ενότητα για την τεχνολογία και την καινοτομία, υπό τον συντονισμό του κ. Μάρκου Βερέμη, Partner της Big Pi Ventures, Συνιδρυτή της Upstream, Ταμία του Δ.Σ. και Προέδρου της Επιτροπής Καινοτομίας του ΣΕΒ, η συζήτηση επικεντρώθηκε στις προϋποθέσεις για την ανάπτυξη κυρίαρχων ευρωπαϊκών τεχνολογιών και τη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ έρευνας και αγοράς.
Ο κ. Marcel Cobuz, Πρόεδρος της Εκτελεστικής Επιτροπής του Ομίλου TITAN, σημείωσε: “Η Ευρώπη έχει μια μοναδική ευκαιρία να ηγηθεί στο επόμενο κύμα βιομηχανικής καινοτομίας, ιδίως στους τομείς της απανθρακοποίησης και των προηγμένων τεχνολογιών. Ωστόσο, για να αξιοποιηθεί πλήρως αυτή η δυναμική, η Ευρώπη οφείλει να επιταχύνει την κινητοποίηση κεφαλαίων, να απλοποιήσει το κανονιστικό πλαίσιο και να αντιμετωπίσει διαρθρωτικές προκλήσεις, όπως το ενεργειακό κόστος. Με τις κατάλληλες προϋποθέσεις, η Ευρώπη δεν θα περιοριστεί απλώς στο να καλύψει το χάσμα με τους διεθνείς ανταγωνιστές της, αλλά μπορεί να πρωτοπορήσει σε τομείς όπως η βιομηχανική τεχνητή νοημοσύνη και τα βιώσιμα υλικά”.
Ο κ. Thierry Deau, Founder, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος της Meridiam, υπογράμμισε τον ρόλο των υποδομών ως βασικό παράγοντα για την ανάπτυξη των ψηφιακών τεχνολογιών. Τόνισε ότι η ψηφιακή κυριαρχία προϋποθέτει υποδομές που απαιτούν μακροπρόθεσμο κεφάλαιο. Αναφερόμενος στη θέση της Ευρώπης, επισήμανε τη δυνατότητα πρωταγωνίστησης στην κβαντική υπολογιστική, υπό την προϋπόθεση ανάληψης λελογισμένου ρίσκου, περιορισμού κανονιστικών αναποτελεσματικοτήτων και ουσιαστικής επένδυσης στην εκπαίδευση.
Ο κ. Stéphane Boujnah, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος της Euronext, δήλωσε: “Η Ευρώπη δεν υστερεί σε καινοτομία, υστερεί στους μηχανισμούς που επιτρέπουν την ταχύτητα και την κλιμάκωση. Ένα βαθύτερο και πιο αποτελεσματικό πλαίσιο χρηματοδότησης μέσω ιδίων κεφαλαίων είναι απαραίτητο, εάν θέλουμε να ανταγωνιστούμε ουσιαστικά τις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και την Κίνα. Σε στρατηγικούς τομείς, όπως η κβαντική υπολογιστική, οι πράσινες τεχνολογίες και οι τεχνολογίες άμυνας, η Ευρώπη έχει μια ευκαιρία να αναδειχθεί σε ηγέτιδα δύναμη”.
Ο κ. Γιάννης Λουμάκης, Διευθύνων Σύμβουλος της Uni Systems, υπογράμμισε: “Η συμμετοχή μας στο Φόρουμ επισφραγίζει τη σημασία που αποδίδουμε στην ελληνογαλλική συνεργασία στους τομείς της άμυνας, της τεχνολογίας, της βιομηχανίας και των επενδύσεων, η οποία μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για μια ευρύτερη ευρωπαϊκή σύγκλιση. Η συμμετοχή μας ανέδειξε την ανάπτυξη του κλάδου της τεχνολογίας στην χώρα μας και την ανάγκη να συνεχισθεί η κρατική χρηματοδότηση της συντήρησης και υποστήριξης των συστημάτων που αναπτυχθήκαν. Παράλληλα, τόνισε την ανάγκη οι εταιρείες να ενσωματώσουν άμεσα την Τεχνητή Νοημοσύνη, εφόσον επιθυμούν να παραμείνουν ανταγωνιστικές στο διεθνές περιβάλλον. Τέλος, υπογράμμισε ότι η Ευρώπη συνολικά οφείλει να επενδύσει στις τεχνολογίες αυτές για να μπορέσει να ανταγωνισθεί με επιτυχία τις ΗΠΑ και την Κίνα.”
Άμυνα:
Στην ενότητα για την άμυνα, κυριάρχησε η ανάγκη ενίσχυσης της ευρωπαϊκής αμυντικής βιομηχανικής βάσης και υπέρβασης του κατακερματισμού.
Ο κ. Ευάγγελος Μυτιληναίος, Executive Chairman της METLEN, σημείωσε ότι η σύμπραξη Ελλάδας-Γαλλίας συνιστά χαρακτηριστικό παράδειγμα σύγκλισης στρατηγικών συμφερόντων με σαφή ευρωπαϊκή διάσταση. Παράλληλα, ανέδειξε τον κρίσιμο ρόλο της ευρωπαϊκής βιομηχανίας, υπογραμμίζοντας ότι οι εταιρείες μπορούν να αξιοποιήσουν τη σημαντική τεχνογνωσία τους, δημιουργώντας όρους αμοιβαίου οφέλους και ενίσχυσης της κοινής τους αμυντικής βάσης. Υπογράμμισε ότι η Ελλάδα μπορεί να λειτουργήσει ως ισότιμος βιομηχανικός εταίρος σε προηγμένα αμυντικά προγράμματα.
Ο κ. Κρίστιαν Χατζημηνάς, ιδρυτής και Διευθύνων Σύμβουλος της THEON International, ιδρυτής του EFA Group και Πρόεδρος της Ελληνικής Ένωσης Επιχειρηματιών (Ε.ΕΝ.Ε.), ανέφερε: “η βασική πρόκληση για την Ευρωπαϊκή Ένωση στον τομέα της άμυνας δεν είναι η έλλειψη τεχνολογίας, αλλά ο κατακερματισμός. Η ευρωπαϊκή αμυντική κυριαρχία μπορεί να οικοδομηθεί μόνο μέσα από την ενοποίηση των προσπαθειών των κρατών‑μελών… Οι κοινές και επιτυχημένες συνεργασίες της THEON με τις γαλλικές εταιρείες Exosens και Safran έχουν ήδη μεταφραστεί σε εξαγωγές γαλλικών και ελληνικών αμυντικών προϊόντων αξίας εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ. Το ζητούμενο πλέον είναι οι γαλλικές εταιρείες να αντιμετωπίζουν την Ελλάδα όχι μόνο ως πελάτη, αλλά ως ισότιμο βιομηχανικό εταίρο για τις παγκόσμιες αγορές”.
Ο κ. Pierre Eric Pommelet, Πρόεδρος & Διευθύνων Σύμβουλος της Naval Group, δήλωσε: “Η Naval Group είναι υπερήφανη που συμβάλλει στην επιχειρησιακή υπεροχή του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού. Το εύρος και το βάθος της συνεργασίας μας με την ελληνική βιομηχανία ενισχύονται διαρκώς. Θα συνεχίσουμε να αναπτύσσουμε αυτές τις συνεργασίες μέσα από κοινά έργα, στο πλαίσιο της μακροπρόθεσμης δέσμευσής μας για την ενίσχυση της ναυπηγικής και αμυντικής βιομηχανίας της Ελλάδας. Μαζί, δημιουργούμε αξία και για τα δύο ναυτικά μας, συμβάλλοντας παράλληλα στην ασφάλεια και τη στρατηγική αυτονομία της Ευρώπης”.
Ο κ. Nicolas Groult, Διευθύνων Σύμβουλος της KNDS France, δήλωσε: “Στην KNDS, είμαστε προσηλωμένοι στο να συμβάλλουμε σε μια ισχυρότερη και πιο ενοποιημένη ευρωπαϊκή άμυνα. Η συνεργασία μας στο πρόγραμμα “Philoctetes” με την ελληνική αμυντική βιομηχανία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτής της προσέγγισης: συνδυάζοντας την τεχνογνωσία μας με κορυφαίους Έλληνες εταίρους, δεν ανταποκρινόμαστε μόνο στις επιχειρησιακές ανάγκες της Ελλάδας, αλλά ενισχύουμε συνολικά την ευρωπαϊκή τεχνολογική και βιομηχανική βάση στον τομέα της άμυνας”.
IMEC (Διασύνδεση Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης):
Στο πλαίσιο του Forum πραγματοποιήθηκε ειδική συζήτηση για την πρωτοβουλία IMEC για τη διασύνδεση Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης με τη συμμετοχή του κ. Αλέξη Κωνσταντόπουλου, Πρέσβη και Ειδικού Εκπροσώπου για τον IMEC του Υπουργείου Εξωτερικών της Ελλάδας και του κ. Gérard Mestrallet, Ειδικού Απεσταλμένου του Προέδρου της Γαλλικής Δημοκρατίας για τον IMEC.
Ο κ. Mestrallet σημείωσε: “Ο Υπουργός Οικονομίας της Ελλάδας υπενθύμισε ότι ο IMEC επιτελεί ένα στρατηγικό έργο στο πλαίσιο των εξελίξεων στη Μέση Ανατολή. Η κατάσταση στο Στενό του Ορμούζ ανέδειξε περαιτέρω τη σημασία του IMEC ως πρωτοβουλίας που στοχεύει στη μείωση των κινδύνων και στην ενίσχυση της ανθεκτικότητας των εφοδιαστικών αλυσίδων μεταξύ των τριών αυτών ηπείρων”.
Ενεργειακή Μετάβαση:
Στην ενότητα για την ενεργειακή μετάβαση, υπό τον συντονισμό της κας Ράνιας Αικατερινάρη, Προέδρου της Εκτελεστικής Επιτροπής & Αντιπρόεδρου Δ.Σ. του ΣΕΒ, αναδείχθηκε ο ρόλος της ενέργειας ως κρίσιμου παράγοντα για την ανταγωνιστικότητα και την ευρωπαϊκή κυριαρχία.
Ο κ. Bruno Bensasson, Διευθύνων Σύμβουλος της Akuo, ανέφερε: “Η Γαλλία και η Ελλάδα αποτελούν ισχυρούς ευρωπαϊκούς εταίρους σε όλα τα επίπεδα. Η Akuo είναι υπερήφανη που συμβάλλει σε αυτή τη διαχρονική συνεργασία στον τομέα της ενέργειας, καθώς η ενέργεια αποτελεί βασική προϋπόθεση για την οικονομική και κοινωνική ευημερία, αλλά και για την κυριαρχία”. Ανέφερε επίσης ότι η υπογραφή του Μνημονίου Συνεργασίας με τις εταιρείες Jasper Wind και AirEnergy S.A. αποτυπώνει τη βούληση της Akuo να ενισχύσει περαιτέρω την επενδυτική της παρουσία στην Ελλάδα, να συνεργαστεί στενά με αξιόπιστους τοπικούς εταίρους και να συμβάλει ουσιαστικά στην ενεργειακή μετάβαση της χώρας.
Ο κ. Julien Hueber, Διευθύνων Σύμβουλος της Nexans, σημείωσε: “Καθώς η ηλεκτρική ενέργεια καθίσταται ολοένα και πιο ανταγωνιστική και γεωπολιτικά ασφαλής σε σύγκριση με τους υδρογονάνθρακες, η Ευρώπη οφείλει να αξιοποιήσει τους δικούς της πόρους: μια θαλάσσια επικράτεια περίπου 25 εκατομμυρίων τετραγωνικών χιλιομέτρων, άφθονο αιολικό δυναμικό και ισχυρό ηλιακό δυναμικό στον Νότο. Αυτό προϋποθέτει επενδύσεις στην παραγωγή ενέργειας, από την υπεράκτια αιολική ενέργεια και την ηλιακή έως την υδροηλεκτρική και την πυρηνική, αλλά και την επιτάχυνση των διασυνδέσεων μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών, προκειμένου να ενισχυθεί η ενεργειακή ανεξαρτησία, τον εκσυγχρονισμό των υφιστάμενων δικτύων για μεγαλύτερη ανθεκτικότητα, καθώς και την προώθηση της ηλεκτροκίνησης της οικονομίας, με στόχο την ενίσχυση της βιομηχανικής ισχύος της Ευρώπης.”
Ο κ. Ανδρέας Αθανασόπουλος, Διευθύνων Σύμβουλος του Olympia Group, υπογράμμισε: “Η ενεργειακή ανθεκτικότητα δεν εξαρτάται μόνο από την τιμή της ενέργειας, αλλά και από το πόσο αποτελεσματικά τη διαχειριζόμαστε. Σήμερα, η Ευρώπη καλείται να δει την ενεργειακή μετάβαση, όχι μόνο ως περιβαλλοντικό στόχο, αλλά ως ζήτημα βιομηχανικής επιβίωσης και στρατηγικής κυριαρχίας. Με τις βιομηχανικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας να παραμένουν πολλαπλάσιες σε σχέση με ανταγωνιστικές οικονομίες, η πραγματική απάντηση δεν είναι απλώς περισσότερη παραγωγή ή περισσότερες διασυνδέσεις, αλλά περισσότερη ενεργειακή αποδοτικότητα στο σημείο κατανάλωσης. Η αποθήκευση ενέργειας μέσα σε κάθε βιομηχανία ή αποθηκευτική μονάδα και τα έξυπνα συστήματα διαχείρισης (με Edge & Agentic AI) μπορούν να μειώσουν δραματικά τη βάση κόστους των επιχειρήσεων μειώνοντας το κόστος σε περιόδους αιχμής, σταθεροποιώντας τα δίκτυα και ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής βιομηχανίας. Άρα χρειάζεται μία θεσμική αναδιάταξη και συμπλήρωση της έννοιας αποθήκευσης ενέργειας μέσα στην ίδια την επιχείρηση, αλλά και άρση των εμποδίων που σήμερα δεν επιτρέπουν σε εκατοντάδες μεγάλες και μεσαίες επιχειρήσεις στην Ελλάδα να αξιοποιήσουν αυτές τις δυνατότητες που παράγουν απτά αποτελέσματα”.
Ο κ. Αλέξανδρος Μπένος, CFO της Cenergy Holdings, υπογράμμισε: “Η Ευρώπη οφείλει να επιτύχει μια ισορροπία μεταξύ απανθρακοποίησης και ενεργειακής ασφάλειας, μέσα από στοχευμένες επενδύσεις της ενεργειακές υποδομές (δίκτυα και διασυνδέσεις) και ένα αποτελεσματικό ρυθμιστικό πλαίσιο (ενιαία ενεργειακή αγορά και ευέλικτους κανόνες), διαμορφώνοντας ταυτόχρονα μια ρεαλιστική μεταβατική λύση με βάση τα αέρια καύσιμα και ενισχύοντας τη βιομηχανική της βάση”. Και σημείωσε: “Όλοι συμφωνούμε στο «τι» πρέπει να γίνει· το κρίσιμο ερώτημα είναι το «πώς» και το «πότε». Η ενεργειακή μετάβαση απαιτεί επενδύσεις στη βιομηχανική βάση, στις δεξιότητες, και σε μια ανθεκτική εφοδιαστική αλυσίδα, καθώς και έργα που να παραδίδονται με συνέπεια. Απαιτεί επίσης μια Ευρώπη που θα προστατεύει έμπρακτα τη βιομηχανία της απέναντι στον αθέμιτο ανταγωνισμό και στις στρεβλωτικές κρατικές επιδοτήσεις τρίτων χωρών.”
Ο κ. Pierre-Arthur Lestrade, Vice President Europe της EDF Power Solutions, δήλωσε: “Μια ενιαία ευρωπαϊκή προσέγγιση που συνδυάζει στρατηγική, πολιτικές και συνεργασίες είναι απαραίτητη για τη διασφάλιση της ενεργειακής ανθεκτικότητας και προσαρμοστικότητας σε ένα ταχέως μεταβαλλόμενο περιβάλλον. Σε αυτό το πλαίσιο, η στρατηγική συνεργασία Ελλάδας και Γαλλίας στον τομέα της ενεργειακής ασφάλειας ενισχύεται διαρκώς. Η αύξηση των επενδύσεων στις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, στην αποθήκευση ενέργειας και στις διασυνδέσεις των δικτύων θα συμβάλει στην παροχή αξιόπιστης, ανταγωνιστικής και βιώσιμης ηλεκτρικής ενέργειας στους Ευρωπαίους καταναλωτές”.
Στο πλαίσιο του Forum, παρουσία των Υπουργών Οικονομίας Ελλάδας και Γαλλίας, πραγματοποιήθηκε, επίσης, η υπογραφή συμφωνίας ανάπτυξης μεταξύ των εταιρειών Akuo, Jasper Energy και AirEnergy. Η συμφωνία αφορά σε επτά αιολικά πάρκα, συνολικής ισχύος 166 MW, με συνολικό ύψος επένδυσης άνω των 215 εκατ. ευρώ.
Οι εργασίες του Forum ολοκληρώθηκαν με τις καταληκτικές τοποθετήσεις του Πρωθυπουργού της Ελληνικής Δημοκρατίας, κ. Κυριάκου Μητσοτάκη, και του Προέδρου της Γαλλικής Δημοκρατίας, κ. Emmanuel Macron, οι οποίοι υπογράμμισαν τη σημασία της εμβάθυνσης της ελληνογαλλικής συνεργασίας και τον καθοριστικό της ρόλο στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής συνοχής και στρατηγικής αυτονομίας.