Ένας από τους μεγαλύτερους πονοκεφάλους για τα κομματικά επιτελεία εν όψει των επόμενων εκλογών είναι η «αόρατη» δεξαμενή των πολιτών που έχουν απομακρυνθεί από την εκλογική διαδικασία. Τα στατιστικά στοιχεία της τελευταίας δεκαετίας δείχνουν μια συνεχή μείωση της συμμετοχής, δημιουργώντας ένα πολιτικό περιβάλλον όπου η αποχή κινδυνεύει να γίνει ο καθοριστικός παράγοντας των συσχετισμών.
Εκλογές: Το χρονικό της φυγής
Η αρχή της φθίνουσας πορείας εντοπίζεται τον Ιανουάριο του 2015, όταν η έντονη πολιτική αντιπαράθεση οδήγησε 6.330.318 πολίτες στις κάλπες, με τη συμμετοχή να φτάνει στο 63,94%. Ωστόσο, η γρήγορη διάψευση των προσδοκιών και η υπογραφή του τρίτου μνημονίου από την τότε κυβέρνηση του ΣΥΡΙΖΑ προκάλεσαν άμεσα, τον Σεπτέμβριο του 2015, την πρώτη σημαντική αποσυσπείρωση: 5.567.930 ψηφοφόροι προσήλθαν τότε, με τη συμμετοχή να πέφτει στο 56,16% – μια απώλεια άνω των 760.000 ψήφων μέσα σε λίγους μήνες.
Το newsletter του webreporter καθημερινά στο inbox σου. Κάνε εγγραφή εδώ.
Η εικόνα παρουσίασε προσωρινά σημάδια βελτίωσης τον Ιούλιο του 2019 (5.769.644 ψηφοφόροι, 57,78%) και κυρίως τον Μάιο του 2023, όταν προσήλθαν 6.061.098 πολίτες (61,10%). Η μεγάλη ανατροπή, όμως, καταγράφηκε μόλις έναν μήνα αργότερα. Τον Ιούνιο του 2023, η αίσθηση ενός προκαθορισμένου αποτελέσματος, σε συνδυασμό με τη διεξαγωγή των εκλογών με λίστα (χωρίς την αγωνία του σταυρού), οδήγησαν σε μια πρωτοφανή εκλογική «καθίζηση».
Μόλις 5.273.699 πολίτες άσκησαν το εκλογικό τους δικαίωμα, σπάζοντας κάθε αρνητικό ρεκόρ, με τη συμμετοχή να υποχωρεί στο 53,74%. Μέσα σε λίγες εβδομάδες, σχεδόν 787.000 ψηφοφόροι επέλεξαν την αποχή, διευρύνοντας τη συνολική «μαύρη τρύπα» σε σύγκριση με το 2015 σε πάνω από 1,05 εκατομμύριο πολίτες.
Το «καμπανάκι» της πρώτης Κυριακής
Στα κομματικά επιτελεία, η αγωνία είναι μεγάλη, καθώς η ανάλυση της αποχής δεν είναι μονοδιάστατη. Όπως εξηγούν έμπειροι αναλυτές, αρχικά, η διαμαρτυρία μέσω της αποχής δεν φαίνεται να είναι η πρώτη επιλογή για ψηφοφόρους που τοποθετούνται κοντά στη ΝΔ. Ωστόσο, η συνεχής πίεση της ακρίβειας, οι δυσκολίες της καθημερινότητας και η κόπωση από την εξουσία μπορεί να οδηγήσουν κάποιους δυσαρεστημένους ψηφοφόρους της ΝΔ να στείλουν ένα ηχηρό μήνυμα στην κυβέρνηση μέσω της αποχής, την πρώτη Κυριακή. Δηλαδή, να αξιοποιήσουν την πρώτη Κυριακή ως μέσο ανέξοδης διαμαρτυρίας – ένα ενδεχόμενο που το κυβερνητικό επιτελείο προσπαθεί πάση θυσία να αποτρέψει.
Την ίδια στιγμή, ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ αντιλαμβάνονται ότι αν δεν καταφέρουν να εμπνεύσουν αυτό το 46% που επιλέγει την αποχή στις εκλογές, η ανατροπή των πολιτικών ισορροπιών παραμένει άσκηση επί χάρτου. Το εμπόδιο, ωστόσο, είναι ο βαθύς δείκτης απογοήτευσης. Όταν οι πολίτες νιώθουν ότι οι κομματικές διαμάχες διεξάγονται εκτός της δικής τους πραγματικότητας, η κάλπη φαντάζει στα μάτια τους ως μια διαδικασία χωρίς ουσία.
Το κρίσιμο ερώτημα που πλανάται πλέον είναι αν το πολιτικό σύστημα διαθέτει τα αντανακλαστικά και το αφήγημα για να επανασυνδεθεί με ένα ακροατήριο που νιώθει συστηματικά παραγκωνισμένο. Όποιος καταφέρει να αποκωδικοποιήσει τη δυσπιστία αυτής της σιωπηλής πλειοψηφίας και να την «σηκώσει» από τον καναπέ, θα κρατά στα χέρια του το πραγματικό «κλειδί» για τους μελλοντικούς συσχετισμούς εξουσίας.