Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκονται οι εντατικές έρευνες των αρχών με στόχο να διαλευκανθούν πλήρως τα αίτια της σοκαριστικής συντριβής του Phantom κατά την Athens Flying Week στην Τανάγρα, ένα τραγικό συμβάν που στοίχισε τη ζωή στους δύο χειριστές, Ιωάννη Μπλέσια και Δημήτρη Πέτρου. Καθώς τα ερωτήματα για το τι οδήγησε στο δυστύχημα πληθαίνουν, η κεντρική απορία παραμένει: ήταν αποτέλεσμα ανθρώπινου λάθους ή τεχνικής βλάβης;
Κεντρικό σημείο της έρευνας αποτελούν τα τελευταία δευτερόλεπτα της πτήσης του F-4E Phantom II στην Athens Flying Week της Τανάγρας. Όλα τα πιθανά σενάρια για την αιτία της συντριβής αναμένεται να εξεταστούν διεξοδικά.
Η πτήση, από την απογείωση έως την πτώση του μαχητικού, διήρκεσε λιγότερο από δύο λεπτά και έχει καταγραφεί από σημαντικό αριθμό βίντεο, τα οποία θα μελετηθούν εξονυχιστικά. Παράλληλα, εξετάζονται και οι καταγεγραμμένες επικοινωνίες του πληρώματος με τον πύργο ελέγχου.
Τα συντρίμμια, τα τεχνικά δεδομένα, οι επικοινωνίες, το ιστορικό συντήρησης του αεροσκάφους, καθώς και το πλούσιο οπτικό υλικό από τις δεκάδες κάμερες που κατέγραφαν την αεροπορική επίδειξη, αποτελούν κρίσιμα στοιχεία για την πορεία των ερευνών.
Μέχρι την ολοκλήρωση της διερεύνησης, οποιαδήποτε αναφορά σε συγκεκριμένο αίτιο του δυστυχήματος θεωρείται υπόθεση εργασίας. Ωστόσο, έμπειροι Ιπτάμενοι με χιλιάδες ώρες πτήσης στο F-4, σε συνομιλία με το OnAlert, εξηγούν τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του Phantom και τονίζουν πόσο απαιτητική μπορεί να είναι μια στροφή μεγάλης κλίσης με αυξημένα g σε χαμηλό ύψος για το συγκεκριμένο μαχητικό.
A HAF F-4 Phantom II just crashed at the Athens Fling Week airshow. We can only hope for the best, but I saw no parachutes. He hit the ground coming out of a turn. pic.twitter.com/JtW4YdPJ5x
— Sova🇧🇬 (@sovva11)
Το Σενάριο της Επίδειξης
Σύμφωνα με πληροφορίες του OnAlert, το πρόγραμμα της επίδειξης είχε σχεδιαστεί με συγκεκριμένες παραμέτρους, προκαθορισμένα ύψη και ταχύτητες.
Μετά την απογείωση, το Phantom προβλεπόταν να περάσει κάθετα πάνω από τον διάδρομο και στη συνέχεια να ανέλθει στα 2.000 πόδια. Από εκεί, θα ξεκινούσε την κάθοδο, εκτελώντας ελιγμό με δεξιά στροφή, ώστε να επανέλθει στην πορεία του διαδρόμου. Πράγματι, το μαχητικό πέρασε με εντυπωσιακή ισχύ κάθετα πάνω από τον διάδρομο και στράφηκε δεξιά.
Το επόμενο στάδιο της επίδειξης προέβλεπε ένα ιδιαίτερα εντυπωσιακό πέρασμα. Το F-4 θα ευθυγραμμιζόταν με τον διάδρομο και θα περνούσε πάνω από αυτόν σε ύψος περίπου 300 ποδών (περίπου 100 μέτρα), με ταχύτητα περίπου 550 μιλίων την ώρα, με σκοπό να πραγματοποιήσει ταχεία άνοδο.
Το δυστύχημα σημειώθηκε πριν ολοκληρωθεί αυτή η διαδικασία. Το αεροσκάφος βρισκόταν στη δεξιά στροφή, στο κατερχόμενο τμήμα του ελιγμού, όταν η τροχιά του το οδήγησε προς το έδαφος. Βίντεο που καταγράφουν τη συντριβή δείχνουν το Phantom σε χαμηλό ύψος και με σημαντική κλίση λίγο πριν την πρόσκρουση.
Η «Ενέργεια» του Phantom και η Κρίσιμη Δεξιά Στροφή
Ιπτάμενοι, που έχουν αφιερώσει μεγάλο μέρος της καριέρας τους στο cockpit του Phantom, επισημαίνουν στο OnAlert ότι για την κατανόηση ενός τέτοιου ελιγμού, είναι απαραίτητη η κατανόηση της έννοιας της «ενεργειακής κατάστασης» του αεροσκάφους.
Στα μαχητικά, η ταχύτητα και το ύψος είναι ουσιαστικά δύο παράμετροι που ανταλλάσσονται συνεχώς. Ένα αεροσκάφος μπορεί να μετατρέψει ταχύτητα σε ύψος και αντίστροφα. Ωστόσο, σε μια στροφή μεγάλης κλίσης, η κατάσταση γίνεται πολύ πιο περίπλοκη.
Όσο αυξάνεται η κλίση, τόσο μεγαλύτερη άντωση πρέπει να παραχθεί για τη διατήρηση του ύψους. Αυτό μεταφράζεται σε μεγαλύτερη φόρτιση σε g και, ανάλογα με τις παραμέτρους της πτήσης, σε αύξηση της απαιτούμενης γωνίας προσβολής.
«Το Phantom απαιτεί να γνωρίζεις συνεχώς την ενεργειακή σου κατάσταση», είναι ο τρόπος με τον οποίο το περιγράφουν χειριστές με μεγάλη εμπειρία στον τύπο. Σε έναν ελιγμό που εκτελείται σε μεγάλο ύψος, υπάρχει περιθώριο. Σε ύψος μερικών εκατοντάδων ποδών, όμως, κάθε απώλεια ύψους αποκτά διαφορετική, κρίσιμη σημασία.
Το Phantom Δεν Συγχωρεί Εύκολα
Το F-4 είναι ένα αεροσκάφος με εξαιρετικές επιδόσεις, τεράστια ισχύ και μοναδική επιχειρησιακή ιστορία. Παράλληλα, παρουσιάζει συγκεκριμένες αεροδυναμικές ιδιαιτερότητες, τις οποίες οι χειριστές του γνωρίζουν άριστα.
Το ίδιο το εγχειρίδιο πτήσης του F-4E αναφέρει ότι, όσο αυξάνεται η γωνία προσβολής, μεταβάλλεται σημαντικά η συμπεριφορά του αεροσκάφους, με χαρακτηριστικά όπως το adverse yaw και το έντονο dihedral effect να αποκτούν ιδιαίτερη σημασία. Σε υψηλές γωνίες προσβολής, οι εντολές στα πηδάλια δεν οδηγούν πάντα στο αναμενόμενο αποτέλεσμα.
Παλαιοί χειριστές Phantom περιγράφουν ότι σε υψηλό angle of attack, η χρήση των ailerons μπορεί να προκαλέσει εκτροπή της μύτης αντίθετα από την επιθυμητή κατεύθυνση. Γι’ αυτόν τον λόγο, το rudder αποκτά καθοριστικό ρόλο στον έλεγχο της κλίσης. Πρόκειται για μια από τις πιο γνωστές ιδιομορφίες του F-4.
Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι αυτό το φαινόμενο προκάλεσε το χθεσινό δυστύχημα. Ωστόσο, υπογραμμίζει ότι οι παράμετροι της γωνίας προσβολής, της κλίσης, των g, της ταχύτητας και του ύψους στα τελευταία δευτερόλεπτα αποτελούν κρίσιμα δεδομένα για τους ερευνητές.
WATCH: F-4 Phantom jet crashes during Athens Flying Week at Tanagra Air Base near Athens, Greece pic.twitter.com/ShgC105jVD
— Klaxon Wire (@KlaxonWire)
Οι ερευνητές θα επιχειρήσουν ουσιαστικά να δημιουργήσουν μια χρονική ακολουθία δευτερόλεπτο προς δευτερόλεπτο. Σε ποιο ύψος μπήκε το Phantom στη στροφή, με ποια ταχύτητα, πόσο bank χρησιμοποίησε, πώς μεταβλήθηκε ο ρυθμός καθόδου και σε ποιο σημείο η τροχιά έπαψε να επιτρέπει ασφαλή ανάκτηση. Επίσης, οι 2 κινητήρες J-79A έχουν το χαρακτηριστικό μαύρο καπνό όταν δεν είναι σε λειτουργία μετάκαυσης.
Το Κρίσιμο Ερώτημα της Εγκατάλειψης
Ένα ακόμη από τα ερωτήματα είναι γιατί οι δύο Ιπτάμενοι δεν εγκατέλειψαν το αεροσκάφος. Η απάντηση πιθανότατα συνδέεται άμεσα με τον εξαιρετικά περιορισμένο χρόνο που είχαν στη διάθεσή τους.
Σε ένα μαχητικό που κινείται με εκατοντάδες κόμβους, ένα δευτερόλεπτο αντιστοιχεί σε τεράστια απόσταση. Εάν το πλήρωμα αντιλήφθηκε ότι η τροχιά δεν ήταν πλέον ανακτήσιμη σε πολύ μικρό ύψος και με μεγάλη κλίση, το χρονικό περιθώριο για απόφαση και ενεργοποίηση του συστήματος εγκατάλειψης μπορεί να ήταν ελάχιστο.
Και εδώ όμως απαιτούνται τα στοιχεία της έρευνας. Θα εξεταστεί το σύστημα εκτίναξης, η κατάσταση των καθισμάτων και κάθε στοιχείο που μπορεί να δείξει εάν υπήρξε προσπάθεια εγκατάλειψης ή εάν απλώς ο χρόνος εξαντλήθηκε πριν το πλήρωμα αποκτήσει αυτή τη δυνατότητα.
Χιλιάδες Ώρες Εμπειρίας απέναντι σε Λίγα Δευτερόλεπτα
Αυτό που επιμένουν να τονίζουν οι έμπειροι χειριστές Phantom είναι ότι δεν πρέπει να επιχειρείται μια εύκολη ερμηνεία της τραγωδίας μέσα από ένα βίντεο μερικών δευτερολέπτων.
Η πτήση ενός F-4 σε χαμηλό ύψος, με μεγάλη κλίση και σημαντική φόρτιση, αποτελεί ένα εξαιρετικά δυναμικό περιβάλλον. Μεταβολές λίγων κόμβων, μερικών μοιρών ή λίγων δεκάδων ποδών μπορούν να μεταβάλουν δραματικά το αποτέλεσμα.
Οι ίδιοι γνωρίζουν καλύτερα από οποιονδήποτε ότι το Phantom είναι ένα μαχητικό το οποίο απαιτεί σεβασμό. Για περισσότερες από πέντε δεκαετίες, το F-4 υπηρετεί την Πολεμική Αεροπορία, πετάει αμέτρητες αποστολές αναχαίτισης και κρούσης και εκπαιδεύει γενιές Ελλήνων Ιπταμένων.
 και τελικά <em>departure</em> από την ελεγχόμενη πτήση. Εδώ βρίσκεται η τεράστια διαφορά μεταξύ ενός αντίστοιχου περιστατικού στα 10.000 πόδια και ενός περιστατικού με το έδαφος ελάχιστα δευτερόλεπτα μακριά.</p><p>Το εγχειρίδιο του Phantom είναι σαφές ως προς τη λογική ανάκτησης από κατάσταση χαμηλής ταχύτητας και υψηλής γωνίας προσβολής: απαιτείται μείωση της γωνίας προσβολής και επανάκτηση της απαιτούμενης ταχύτητας πριν επιχειρηθεί η πλήρης αποκατάσταση της πτήσης. Όμως, μια τέτοια διαδικασία χρειάζεται ύψος. Σε ύψος μερικών εκατοντάδων ποδών, αυτό το ύψος απλά μπορεί να μην υπάρχει.</p><h3>Το Ένστικτο και η Αεροδυναμική</h3><p>Υπάρχει επιπλέον ένας παράγοντας που οι έμπειροι χειριστές γνωρίζουν καλά. Όταν το έδαφος πλησιάζει, η φυσική ανθρώπινη αντίδραση είναι να τραβήξει κανείς το χειριστήριο προς τα πίσω και να προσπαθήσει να «ξεδιπλώσει» το αεροσκάφος ώστε να κερδίζει άντωση. Όμως, σε μια κατάσταση υψηλής γωνίας προσβολής, αυτή η κίνηση μπορεί να επιδεινώσει δραματικά το πρόβλημα λόγω του φαινομένου <em>adverse yaw</em>, όπου τα πηδάλια κλίσης δεν συμπεριφέρονται σωστά.</p><p>Η σωστή αεροδυναμικά αντίδραση σε μια εξελισσόμενη απώλεια στήριξης είναι η μείωση της γωνίας προσβολής ή/και ο συνδυασμός πηδαλίων διεύθυνσης (<em>rudder</em>). Αυτό πρακτικά μπορεί να σημαίνει ότι ο χειριστής πρέπει αρχικά να επιτρέψει στο ρύγχος να κινηθεί χαμηλότερα, ώστε το αεροσκάφος να ανακτήσει την απαραίτητη ροή αέρα και τον πλήρη έλεγχο.</p><p>Σε μεγάλο ύψος, υπάρχει χώρος για αυτή τη διαδικασία. Όταν όμως το αεροσκάφος βρίσκεται ήδη χαμηλά και κατεβαίνει, δημιουργείται μια εξαιρετικά δύσκολη κατάσταση: η ενέργεια πρέπει να αποκατασταθεί με τίμημα πρόσθετη απώλεια ύψους, την ώρα που το έδαφος βρίσκεται ήδη πολύ κοντά.</p><h3>Εξετάζεται Κάθε Τεχνικό Ενδεχόμενο</h3><p>Η διερεύνηση, ωστόσο, δεν μπορεί να περιοριστεί στην αεροδυναμική συμπεριφορά του Phantom ή στις ενέργειες του πληρώματος.</p><p>Θα εξεταστεί εξονυχιστικά το ίδιο το αεροσκάφος. Το F-4E είναι δικινητήριο, διαθέτει υδραυλικά συστήματα ελέγχου πτήσης και σειρά συστημάτων ευστάθειας. Μια βλάβη ή δυσλειτουργία σε οποιοδήποτε κρίσιμο σύστημα, ειδικά όταν το αεροσκάφος βρίσκεται σε μεγάλο <em>bank angle</em> και υπό φόρτιση, μπορεί να έχει πολύ σοβαρές συνέπειες.</p><p>Οι ερευνητές αναμένεται να εξετάσουν τους δύο κινητήρες J79, την τροφοδοσία καυσίμου, τα υδραυλικά, τα χειριστήρια πτήσης, τα συστήματα <em>stability augmentation</em>, καθώς και κάθε εξάρτημα που μπορεί να ανακτηθεί και να δώσει πληροφορίες.</p><figure>
<img decoding=)