Αγώνας δρόμου για την αξιοποίηση των δανείων του Ταμείου Ανάκαμψης
Το οικονομικό επιτελείο και οι τράπεζες βρίσκονται σε εντατική προσπάθεια τις τελευταίες εβδομάδες για να μεγιστοποιήσουν την απορρόφηση των δανείων του Ταμείου Ανάκαμψης. Με την κρίσιμη προθεσμία για τη σύναψη νέων δανειακών συμβάσεων να είναι η 29η Μαΐου 2026, η Ελλάδα πρέπει να συμβασιοποιήσει δάνεια ύψους 8,1 δισεκατομμυρίων ευρώ, σύμφωνα με στοιχεία της Τράπεζας της Ελλάδος, σε ένα εξαιρετικά ασφυκτικό χρονικό πλαίσιο.
Από το συνολικό δανειακό πακέτο των 17,7 δισεκατομμυρίων ευρώ που έχει διατεθεί στην Ελλάδα, μέχρι τα μέσα Απριλίου 2026 είχαν δεσμευτεί σε συμβάσεις έργα ύψους 9,6 δισεκατομμυρίων ευρώ, όπως επισημαίνεται σε σημείωμα της ΤτΕ για την οικονομία. Η κάλυψη της διαφοράς των 8,1 δισεκατομμυρίων ευρώ σε λίγες μόνο εβδομάδες φαντάζει πρακτικά ανέφικτη για την αγορά και τον διοικητικό μηχανισμό.
Η Αναπτυξιακή Τράπεζα ως «σωσίβιο»
Αναγνωρίζοντας τη δυσκολία ολοκλήρωσης όλων των συμβάσεων με τους τελικούς δικαιούχους έως τα τέλη Μαΐου, η κυβέρνηση υιοθετεί μια στρατηγική κίνηση: τα δάνεια που δεν θα προλάβουν να αξιοποιηθούν θα μεταφερθούν στην Ελληνική Αναπτυξιακή Τράπεζα (HDB). Αυτή η ενέργεια διασφαλίζει ότι οι πόροι παραμένουν εντός της χώρας και στοχεύει στη διάθεσή τους στην πραγματική οικονομία και στις επιχειρήσεις σε βάθος χρόνου, έως το 2029, παρατείνοντας έτσι την αξιοποίησή τους πέραν της λήξης του ευρωπαϊκού προγράμματος.
Μόχλευση πόρων και ρόλος των τραπεζών
Η δυναμική του δανειακού σκέλους έχει ήδη συμβάλει σημαντικά στην τόνωση των επενδύσεων. Σύμφωνα με την ΤτΕ, μέχρι τον Μάρτιο του 2026, οι δανειακές συμβάσεις που έχουν συναφθεί μέσω των εμπορικών τραπεζών αφορούν επενδυτικά σχέδια συνολικού προϋπολογισμού 21,6 δισεκατομμυρίων ευρώ.
Αυτό το ποσό αποτελεί αποτέλεσμα ισχυρής μόχλευσης: 9,8 δισεκατομμύρια ευρώ προέρχονται από τα δάνεια του RRF, 6,9 δισεκατομμύρια ευρώ συμβάλλουν οι τράπεζες (συγχρηματοδότηση), ενώ τα υπόλοιπα 4,9 δισεκατομμύρια ευρώ είναι ίδια συμμετοχή των επενδυτών. Από την έναρξη του προγράμματος τον Ιούλιο του 2022, ο όγκος των τραπεζικών δανείων που συγχρηματοδοτούν έργα του RRF αντιστοιχεί περίπου στο 10% των συνολικών νέων τραπεζικών επιχειρηματικών δανείων σταθερής διάρκειας. Έως τον Απρίλιο του 2026, είχαν εκταμιευθεί στους τελικούς δικαιούχους δάνεια ύψους 5,8 δισεκατομμυρίων ευρώ.
«Οπισθοβαρής» εκτέλεση του σχεδίου
Η Ελλάδα διατηρεί υψηλή θέση στην Ευρώπη όσον αφορά την εισροή πόρων από το Ταμείο Ανάκαμψης, έχοντας ήδη εισπράξει 24,6 δισεκατομμύρια ευρώ (12,9 δισ. σε επιχορηγήσεις και 11,7 δισ. σε δάνεια), ποσοστό 68% του συνολικού φακέλου των 36 δισεκατομμυρίων ευρώ, υπερβαίνοντας τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (59%).
Ωστόσο, η χώρα έχει επιτύχει μόνο το 53% των συνολικών οροσήμων και στόχων. Η ΤτΕ παρατηρεί ότι η εκτέλεση του σχεδίου παρουσιάζει μια «οπισθοβαρή» (backloaded) πορεία σε σχέση με τον αρχικό προγραμματισμό, κυρίως λόγω του σημαντικού διοικητικού φόρτου, ένα φαινόμενο που παρατηρείται και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Αυτό οδήγησε και στην πρόταση αναθεώρησης του Εθνικού Σχεδίου «Ελλάδα 2.0» που υποβλήθηκε στην Κομισιόν τον Μάιο του 2026.
Στον τομέα των επιχορηγήσεων (συνολικού ύψους 18,2 δισ. ευρώ), έως τον Δεκέμβριο του 2025, είχαν κατευθυνθεί στην πραγματική οικονομία περίπου 8,9 δισεκατομμύρια ευρώ. Οι πόροι αυτοί υποστηρίζουν ένα ευρύ φάσμα παρεμβάσεων:
- Ενεργειακές αναβαθμίσεις κατοικιών, ηλεκτρικές διασυνδέσεις νησιών και μονάδες αποθήκευσης ενέργειας.
- Ψηφιακό μετασχηματισμό των Μικρομεσαίων Επιχειρήσεων (ΜμΕ), ψηφιοποίηση της εκπαίδευσης και προηγμένα δίκτυα τηλεπικοινωνιών (π.χ. μικροδορυφόροι).
- Ανακαινίσεις νοσοκομείων, ενίσχυση της Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας και προγράμματα επανακατάρτισης (upskilling/reskilling).
- Έργα υποδομών, όπως ο αυτοκινητόδρομος Κεντρικής Ελλάδας, έργα οδικής ασφάλειας, αναδασώσεις και διαχείριση υδάτινων πόρων.
- Κοινωνικές πολιτικές, όπως η οικονομική ενίσχυση για την απόκτηση πρώτης κατοικίας μέσω του προγράμματος «Σπίτι μου ΙΙ».
Η επόμενη ημέρα: Συνέχεια της ανάπτυξης (2027 – 2028)
Το κρίσιμο ερώτημα για το μακροοικονομικό περιβάλλον αφορά την πορεία μετά την επίσημη λήξη του Ταμείου Ανάκαμψης στο τέλος του 2026. Σύμφωνα με τις προβλέψεις της ΤτΕ, το επίπεδο των συνολικών επενδύσεων αναμένεται να παραμείνει σταθερό στα υψηλά επίπεδα του 2026 και το 2027. Αυτό θα επιτευχθεί καθώς οι εμπορικές τράπεζες (και πλέον και η Αναπτυξιακή Τράπεζα) θα συνεχίσουν να εκταμιεύουν δόσεις από τα εγκεκριμένα δάνεια του RRF στις επιχειρήσεις.
Παρόλο που οι δημόσιες επενδύσεις αναμένεται να μειωθούν το 2027 λόγω της διακοπής των ευρωπαϊκών επιχορηγήσεων, οι ιδιωτικές επενδύσεις –που εστιάζουν στην παραγωγική αναβάθμιση και υπερβαίνουν την απλή κατασκευή κατοικιών– θα συνεχίσουν να αυξάνονται, χάρη στο ισχυρό φαινόμενο προσέλκυσης (crowding-in effect).
Τη σκυτάλη της χρηματοδότησης θα αναλάβουν στη συνέχεια τα νέα ευρωπαϊκά ταμεία, όπως το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034 (49,2 δισ. ευρώ για την Ελλάδα) και οι πρόσθετοι πόροι 8 δισ. ευρώ από το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα (Social Climate Fund), το Ταμείο Εκσυγχρονισμού και το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νησιών. Με αυτά τα δεδομένα, η Τράπεζα της Ελλάδος προβλέπει ότι η ανάπτυξη θα διαμορφωθεί στο 1,9% για το 2026 και θα ενισχυθεί ελαφρώς στο 2,0% ετησίως για τη διετία 2027-2028.