Ενώ η ακρίβεια καλπάζει και η λαϊκή δυσφορία διογκώνεται, αίσθηση προκαλούν οι εκτιμήσεις της Τράπεζας της Ελλάδος (ΤτΕ), που υποστηρίζει ότι οι καταναλωτές – νοικοκυριά όχι μόνον δεν «υποφέρουν» από τη συρρίκνωση της αγοραστικής τους δύναμης και αναγκάζονται να περικόπτουν δαπάνες, αλλά τους… περισσεύουν χρήματα για αποταμίευση.
Η άποψη αυτή διατυπώνεται παρά το γεγονός ότι οι συνολικές καταθέσεις μειώθηκαν κατά το πρώτο τρίμηνο και το μόνο θετικό στοιχείο είναι ότι… επιβραδύνθηκε ο ρυθμός μείωσης.
Επικαλούμενη τα δικά της στοιχεία για την εξέλιξη των εισοδημάτων, της κατανάλωσης και της αποταμίευσης, η κεντρική τράπεζα τονίζει ότι οι Έλληνες καταναλωτές αποδεικνύονται ως τώρα… «ανθεκτικοί» στον πληθωρισμό που προκαλεί η παγκόσμια ενεργειακή κρίση:
- Το πρώτο τρίμηνο του έτους το διαθέσιμο εισόδημα αυξήθηκε ταχύτερα από την κατανάλωση, επιτρέποντας στα νοικοκυριά να αφήσουν χρήματα στην άκρη.
- Στο δεύτερο τρίμηνο ο ρυθμός αύξησης της ιδιωτικής κατανάλωσης επιταχύνθηκε και η εγχώρια ζήτηση έδωσε ισχυρή ώθηση στην ανάπτυξη.
Αυτά τα συμπεράσματα προκύπτουν από τα στοιχεία που παρουσιάζει η Τράπεζα της Ελλάδος (ΤτΕ) στο τελευταίο αγγλόφωνο σημείωμά της για την πορεία της οικονομίας.
«Ατμομηχανή» της οικονομίας η κατανάλωση
Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η ΤτΕ, η ιδιωτική κατανάλωση, σημείωσε ισχυρή επιτάχυνση το δεύτερο τρίμηνο του 2026, με ρυθμό αύξησης 1,7% σε ετήσια βάση, προσφέροντας θετική συνεισφορά +1,2 ποσοστιαίων μονάδων στην αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ.
Αυτό σημαίνει ότι η ανάπτυξη του δεύτερου τριμήνου προήλθε κατά τα δύο τρίτα (1,2% από το 1,8%) από την ιδιωτική κατανάλωση.
Παράλληλα, βελτιώθηκε η εικόνα της ιδιωτικής αποταμίευσης. Αν και ο σχετικός δείκτης παρέμεινε αρνητικός, υποδεικνύοντας ότι τα νοικοκυριά συνεχίζουν να «τρώνε» από τις αποταμιεύσεις για να καλύψουν την κατανάλωσή τους, ωστόσο έδειξε αρκετή βελτίωση. Η αρνητική αποταμίευση έπεσε στο -1,8% του ΑΕΠ το πρώτο τρίμηνο του 2026 από -2,2% το πρώτο τρίμηνο του 2025.
Αυτό οφείλεται στο γεγονός, όπως εξηγεί η ΤτΕ, ότι ο ρυθμός αύξησης του διαθέσιμου εισοδήματος (5,4%) ξεπέρασε τον ρυθμό επέκτασης της ιδιωτικής κατανάλωσης (4,9%). Έτσι, τα νοικοκυριά δεν χρειάσθηκε το πρώτο τρίμηνο να αντλήσουν περισσότερα από τις αποταμιεύσεις τους για να καλύψουν την κατανάλωσή τους, αλλά άφησαν κάποια χρήματα στους λογαριασμούς.
Σημειώνεται ότι το ονομαστικό διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών αυξήθηκε κατά 3,2% σε ετήσια βάση το πρώτο τρίμηνο του 2026, με κύρια κινητήρια δύναμη τη θετική συμβολή του εισοδήματος από την εργασία. Πάντως, το πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα (μετά την αφαίρεση του πληθωρισμού) παρουσίασε μείωση κατά 0,4%.
Πώς στηρίχθηκαν τα εισοδήματα
Πώς εξηγείται όμως αυτή η ανθεκτικότητα των εισοδημάτων σύμφωνα με την ΤτΕ; Η κεντρική τράπεζα αποδίδει την ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος σε ένα ευρύ σύνολο μέτρων που εφαρμόζονται από τις αρχές του 2026. Σε αυτά συγκαταλέγονται:
- Η μεταρρύθμιση του συστήματος φορολογίας εισοδήματος φυσικών προσώπων.
- Οι αυξήσεις μισθών για επιλεγμένες κατηγορίες υπαλλήλων του δημόσιου τομέα.
- Οι αναπροσαρμογές των συντάξεων, οι οποίες έχουν συνδεθεί με τον πληθωρισμό και τον δείκτη ΑΕΠ. Για το 2026, προβλέφθηκε ότι μόνο το 50% της αύξησης των συντάξεων θα συμψηφίζεται με την προσωπική διαφορά.
- Η εισαγωγή ενός νέου, χαμηλότερου ενδιάμεσου φορολογικού συντελεστή στο 25% (από 35%) για τα εισοδήματα από ενοίκια που κυμαίνονται μεταξύ 12.000 και 24.000 ευρώ.
«Πονοκέφαλος» ο πληθωρισμός
Αναφορικά με τον πληθωρισμό, ωστόσο, η κατάσταση παραμένει πιεστική. Αν και τα παραπάνω μέτρα ενίσχυσαν το εισόδημα, οι επίμονες πληθωριστικές πιέσεις μετά το ξέσπασμα του πολέμου στη Μέση Ανατολή εξακολουθούν να επιβαρύνουν τις αποταμιεύσεις των νοικοκυριών, διατηρώντας τες σε αρνητικό έδαφος, όπως σημειώνει η ΤτΕ.
Τους πρώτους οκτώ μήνες του 2026, ο γενικός πληθωρισμός αυξήθηκε κατά μέσο όρο κατά 3,6%, τροφοδοτούμενος κυρίως από τις μεγάλες αυξήσεις στις τιμές της ενέργειας και τον ισχυρό πληθωρισμό στις υπηρεσίες.
Τον Αύγουστο ο γενικός πληθωρισμός αναρριχήθηκε περαιτέρω στο 3,7% –αντιστρέφοντας την πτωτική τάση του Ιουλίου– ενώ και ο δομικός πληθωρισμός (χωρίς ενέργεια και τρόφιμα) έφτασε στο 3,5%. Σημαντικό ρόλο παίζει και ο εισαγόμενος πληθωρισμός τιμών, ο οποίος, ακολουθώντας τις εξελίξεις στην ενέργεια, εκτοξεύθηκε στο 10,0% τον Ιούλιο (από 6,9% τον Ιούνιο).
Η ΤτΕ σημειώνει, τέλος, ότι η άνοδος του κόστους των εισαγωγών κατά το δεύτερο τρίμηνο του 2026, καθώς και τα υψηλότερα κέρδη ανά μονάδα προϊόντος, αποτέλεσαν τους βασικούς παράγοντες που ενέτειναν τις πιέσεις στις τιμές.