Η Χίος πενθεί για μια γυναίκα που έγινε σύμβολο ενός ολόκληρου τόπου. Η Σμαράγδα Παπαστυλιανού, η μοναδική μόνιμη κάτοικος του ιστορικού οικισμού του Αναβάτου, έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 85 ετών, προκαλώντας βαθιά συγκίνηση σε όσους είχαν την τύχη να τη γνωρίσουν και να αγαπήσουν την ξεχωριστή ιστορία της. Για πολλές δεκαετίες, η Χίος είχε στο πρόσωπό της μια κάτοικο που αρνήθηκε να εγκαταλείψει τον Ανάβατο. Επέστρεψε στο χωριό του πατέρα της πριν από περίπου 35 χρόνια και πήρε τη συνειδητή απόφαση να ζήσει εκεί μόνιμα, κρατώντας ζωντανό έναν τόπο που η συντριπτική πλειοψηφία είχε ήδη εγκαταλείψει.
Η Σμαράγδα Παπαστυλιανού νοσηλευόταν το τελευταίο διάστημα στο Σκυλίτσειο Νοσοκομείο, όπου άφησε την τελευταία της πνοή το βράδυ της Τρίτης 10 Ιουνίου. Η εξόδιος ακολουθία θα τελεστεί το Σάββατο 13 Ιουνίου στις 17:00 στον αγαπημένο της Ανάβατο, εκεί όπου έζησε τα πιο σημαντικά χρόνια της ζωής της.
Η κυρά Σμαράγδα, όπως την αποκαλούσαν με σεβασμό, έζησε στον Ανάβατο, το χωριό του πατέρα της, τα τελευταία 35 χρόνια, έχοντας επιστρέψει από τον Πειραιά όπου ζούσε και ασκούσε με επιτυχία το επάγγελμα της διακοσμήτριας. Με συνοδοιπόρους 3000 δίσκους βινυλίου και κοντά 4000 CD, καθώς και τους αγαπημένους της σκύλους, η Σμαράγδα είχε επιλέξει την καστροπολιτεία ως μόνιμο τόπο διαμονής, χαίρονταν την τζαζ μουσική και επισκεπτόταν την πόλη μία φορά το μήνα αποκλειστικά για αγορές. Δικαιολογούσε συχνά αυτή τη μοναχική ζωή της λέγοντας, μεταξύ άλλων: «Γιατί, δεν βλέπεις και πολλούς ανθρώπους οπότε μιλάς και σου μιλάνε λιγότερο. Κι όλα καλά…».
Για τους επισκέπτες που ανέβαιναν στο ιστορικό χωριό, η Σμαράγδα δεν ήταν απλώς μια ηλικιωμένη γυναίκα που ζούσε μόνη της. Ήταν η ψυχή του Αναβάτου. Ήταν το πρόσωπο που καλωσόριζε τον κόσμο, μιλούσε για την πλούσια ιστορία του τόπου και διατηρούσε ζωντανές τις μνήμες ενός χωριού άρρηκτα συνδεδεμένου με μερικές από τις πιο συγκλονιστικές στιγμές της Χίου.
Ερήμωσε ο «Μυστράς του Αιγαίου»
Ο Ανάβατος, περίπου 16 χιλιόμετρα από την πόλη της Χίου, δεσπόζει στην κορυφή ενός βράχου, σαν φυσικό οχυρό. Το μεσαιωνικό και βυζαντινό αυτό χωριό, γνωστό και ως «Μυστράς του Αιγαίου», κουβαλά μια βαριά ιστορία που παραμένει ζωντανή μέχρι σήμερα. Εδώ διαδραματίστηκαν σημαντικά γεγονότα της ιστορίας του νησιού κατά την Επανάσταση του 1821 και τις Σφαγές της Χίου το 1822. Ο Ανάβατος υπήρξε τόπος θυσίας και αντίστασης, γι’ αυτό και πολλοί τον παρομοιάζουν με το «Ζάλογγο της Χίου», καθώς συνδέθηκε με δραματικά γεγονότα και ηρωικές πράξεις αυτοθυσίας.
Ακόμη και σήμερα, τα πέτρινα σπίτια, τα στενά καλντερίμια, οι αψίδες και τα τόξα δημιουργούν μια ανεπανάληπτη εικόνα. Ο επιβλητικός Ταξιάρχης, το «Τριώροφο» με το λιοτρίβι, το παλιό διδακτήριο, η δεξαμενή και η εκκλησία της Παναγίας μαρτυρούν τη σπουδαία ιστορία του οικισμού και τη σημασία που είχε ανά τους αιώνες.
Με τον θάνατο της Σμαράγδας Παπαστυλιανού, κλείνει ένα ξεχωριστό κεφάλαιο για τον Ανάβατο. Η γυναίκα που επέλεξε να μείνει όταν όλοι οι άλλοι έφυγαν, αφήνει πίσω της μια σπάνια παρακαταθήκη αγάπης για τον τόπο της. Για πολλούς, δεν ήταν απλώς η τελευταία κάτοικος του χωριού, αλλά η ζωντανή σύνδεση ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν αυτού του ιστορικού οικισμού.