Η Ελλάδα αναδεικνύεται σε πρωτοπόρο στην ψηφιακή μετάβαση των φορολογικών διοικήσεων εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης, χάρη σε μια σειρά μεταρρυθμίσεων που ξεκίνησαν σταδιακά από το 2010, με την είσοδο στα μνημόνια, και επιταχύνθηκαν από το 2018. Το αποτέλεσμα, σύμφωνα με έκθεση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ), είναι η μείωση της φοροδιαφυγής και η αύξηση των δημοσίων εσόδων.
Η έκθεση, με τίτλο «Πώς η Φορολογική Διοίκηση υποστήριξε την ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας», τονίζει ότι ο ψηφιακός μετασχηματισμός του φορολογικού συστήματος υλοποιήθηκε στο πλαίσιο μιας ευρύτερης πολιτικής για τον δημόσιο τομέα, με επιτάχυνση μετά το 2019. Στις αρχές του 2020, σχεδόν όλες οι συναλλαγές με την εφορία και τα τελωνεία ήταν εφικτές ηλεκτρονικά, ενώ η πανδημία του κορονοϊού λειτούργησε ως καταλύτης για την περαιτέρω ψηφιοποίηση.
Τα στατιστικά στοιχεία είναι εντυπωσιακά: η ηλεκτρονική υποβολή φορολογικών δηλώσεων έφτασε στο 100% για τις δηλώσεις ΦΠΑ το 2022 και στο 99,9% για τις δηλώσεις φορολογίας επιχειρήσεων ήδη από το 2021. Από το 2018 έως το 2023, τα ποσοστά ηλεκτρονικής υποβολής δηλώσεων για τον φόρο εισοδήματος (επιχειρήσεων και φυσικών προσώπων) και για τον ΦΠΑ ξεπέρασαν τον μέσο όρο τόσο της Ευρώπης όσο και των χωρών του ΟΟΣΑ, με τις δηλώσεις φυσικών προσώπων να παρουσιάζουν ιδιαιτέρως υψηλότερα ποσοστά.
Παράλληλα, η ηλεκτρονική πληρωμή των φόρων αυξήθηκε σημαντικά: από 86,6% το 2018 στο 99,2% το 2023, με ιδιαίτερα αξιοσημείωτη άνοδο μεταξύ 2021 (90,4%) και 2022 (98,8%).
Οι εφαρμοσθείσες πολιτικές και μεταρρυθμίσεις είχαν ως αποτέλεσμα τη δραστική μείωση της φοροδιαφυγής. Το «κενό ΦΠΑ» (το ποσοστό του οφειλόμενου ΦΠΑ που δεν εισπράττεται) μειώθηκε από 30% το 2011 σε 9% το 2024, σύμφωνα με ανάλυση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, γεγονός που χαρακτηρίζεται ως «σημαντικό επίτευγμα στον περιορισμό της μη συμμόρφωσης».
Η έκθεση εστιάζει στην καθιέρωση της ενοποιημένης ψηφιακής πλατφόρμας myAADE τον Σεπτέμβριο του 2021, η οποία αντικατέστησε την προηγούμενη myTAXISnet. Η myAADE παρέχει στους φορολογούμενους ολοκληρωμένη πρόσβαση σε όλες τις ψηφιακές υπηρεσίες της ΑΑΔΕ, συμπεριλαμβανομένων των φορολογικών δηλώσεων, ρυθμίσεων πληρωμών, φορολογίας ακινήτων και αυτοκινήτων, καθώς και των ηλεκτρονικών βιβλίων (myDATA). Η υποχρέωση όλων των επιχειρήσεων να μεταφέρουν τα λογιστικά τους στοιχεία στην πλατφόρμα myDATA αποτελεί μια σημαντική αλλαγή που συμβάλλει στην καταπολέμηση της φοροδιαφυγής.
Η συμμόρφωση των φορολογουμένων ενισχύθηκε περαιτέρω μέσω των προσυμπληρωμένων δηλώσεων ΦΠΑ και φόρου επιχειρήσεων. Η προσυμπλήρωση των δηλώσεων ΦΠΑ ξεκίνησε τον Δεκέμβριο του 2022, βασιζόμενη στα στοιχεία συναλλαγών που καταχωρούνταν στο myDATA. Από τον Ιανουάριο του 2025, δεν θα επιτρέπονται αποκλίσεις μεταξύ των δηλούμενων από τις επιχειρήσεις στοιχείων εσόδων και δαπανών. Η υποχρεωτική χρήση των POS από τις επιχειρήσεις και η σύνδεσή τους με τις ταμειακές μηχανές από τον Μάιο του 2024 ολοκληρώνουν την προσπάθεια επιβολής συμμόρφωσης σε πραγματικό χρόνο.
Η δημιουργία της ΑΑΔΕ, που τέθηκε σε λειτουργία την 1η Ιανουαρίου 2017, κρίνεται ως η πλέον σημαντική μεταρρύθμιση της περιόδου 2013-2017. «Η μεταρρύθμιση αυτή άλλαξε ριζικά τα κίνητρα και την αρμοδιότητα στη λήψη αποφάσεων, επιτρέποντας διαδοχικές προόδους στη μεταρρύθμιση αναφορικά με το προσωπικό, τη διαχείριση κινδύνου και την ψηφιοποίηση. Αποτελούσε μία αποφασιστική κίνηση προς μεγαλύτερη αυτονομία της φορολογικής διοίκησης, στοχεύοντας να θωρακίσει επιχειρησιακές αποφάσεις από πολιτικές παρεμβάσεις και να ενισχύσει τη διακυβέρνηση», αναφέρει η έκθεση.
«Συνολικά, οι μεταρρυθμίσεις της Ελλάδας δημιούργησαν έναν ενάρετο κύκλο: η καλύτερη φορολογική διακυβέρνηση επέτρεψε την ψηφιοποίηση, η οποία με τη σειρά της βελτίωσε τη συμμόρφωση. Τα υψηλότερα και πιο σταθερά έσοδα ενίσχυσαν την εμπιστοσύνη του κοινού και τη δημοσιονομική αξιοπιστία της χώρας».
Το 2025, ο λόγος των φορολογικών εσόδων προς το ΑΕΠ της Ελλάδας έφτασε στο 28%, από 20,5% το 2009. «Αν και η αύξηση των εσόδων αντανακλά και ευρύτερες οικονομικές μεταβολές και μεταβολές στην πολιτική, οι βελτιώσεις στη φορολογική διοίκηση διαδραμάτισαν κεντρικό ρόλο διευρύνοντας τη φορολογική βάση, ενισχύοντας την επιβολή και αυξάνοντας την εμπιστοσύνη στο σύστημα», σημειώνει το ΔΝΤ.
Η επόμενη πρόκληση, σύμφωνα με το ΔΝΤ, είναι η διασφάλιση της ανθεκτικότητας των πρόσφατων επιτευγμάτων. Αυτό περιλαμβάνει την ενσωμάτωση νέων τρόπων εργασίας στις καθημερινές διαδικασίες, τη χρήση ανάλυσης στοιχείων και τεχνητής νοημοσύνης για τη διαχείριση κινδύνων συμμόρφωσης, την περαιτέρω βελτίωση των υπηρεσιών και της εμπιστοσύνης των φορολογουμένων, καθώς και τη διασφάλιση ότι οι δεξιότητες και το προσωπικό συμβαδίζουν με τις ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις.
Το ΔΝΤ καταλήγει ότι «η ατζέντα των μεταρρυθμίσεων δεν έχει τελειώσει, αλλά η έκταση – και η εξέλιξη – της ανάκαμψης της Ελλάδας προσφέρει πολύτιμα διδάγματα για άλλες χώρες που επιδιώκουν φορολογική μεταρρύθμιση». (Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ)