Η κυβέρνηση προωθεί ένα καινοτόμο μοντέλο χρηματοδότησης, εστιάζοντας στις μοναδικές ανάγκες της ορεινής Ελλάδας. Ο υφυπουργός παρά τω πρωθυπουργώ, Θανάσης Κοντογεώργης, παρουσίασε λεπτομέρειες του σχεδίου στο συνέδριο «Διάλογοι για την Ορεινότητα» στην ορεινή Ναυπακτία. Το πλάνο, που συνδιαμορφώνεται από το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και την Προεδρία της Κυβέρνησης, προβλέπει την ποσοστιαία κατανομή πόρων και την περαιτέρω εξειδίκευση του Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης 2026-2030, με ιδιαίτερη έμφαση στα περιφερειακά προγράμματα. Ο κεντρικός στόχος είναι οι ορεινοί δήμοι και οι τοπικές κοινωνίες να αποκτήσουν έναν θεσμοθετημένο, ξεχωριστό «κουμπαρά» για τις απαραίτητες υποδομές και αναπτυξιακά έργα, υπερβαίνοντας τις αόριστες υποσχέσεις.
Η Ευρωπαϊκή Διεκδίκηση για το «Εδαφικό Κόστος» και τα 2,3 εκατομμύρια Πολίτες
Παράλληλα με τις εγχώριες πρωτοβουλίες, η Ελλάδα εντείνει τις διαπραγματεύσεις στο πλαίσιο του νέου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου 2028-2034 της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η χώρα διεκδικεί ειδικά κονδύλια για την εδαφική συνοχή, δίνοντας έμφαση στον συνδυασμό ορεινότητας και νησιωτικότητας. Ο κ. Κοντογεώργης τόνισε τη θέση της Ελλάδας ανάμεσα στα πλέον ορεινά κράτη-μέλη της ΕΕ, υπογραμμίζοντας κρίσιμα σημεία:
- Αναγνώριση του «εδαφικού κόστους»: Η φυσική μορφολογία δημιουργεί αντικειμενικές δυσκολίες που πρέπει να αντιμετωπίζονται με χρηματοδοτικά κίνητρα.
- Ουσιαστική ισότητα: Η εφαρμογή κοινών κανόνων σε διαφορετικές γεωγραφικές και κοινωνικές πραγματικότητες δεν εξασφαλίζει ίση μεταχείριση.
- Πληθυσμιακή κάλυψη: Η διεκδίκηση αφορά 2,3 εκατομμύρια πολίτες (περίπου 20% του πληθυσμού) που ζουν σε αυτές τις ζωτικής σημασίας περιοχές, πέρα από τα παραδοσιακά κοινωνικοοικονομικά κριτήρια.
Η Στρατηγική «Περιφέρεια 2030» και το Πολυκεντρικό Μοντέλο Ανάπτυξης
Η κυβερνητική φιλοσοφία επικεντρώνεται στην ενίσχυση της περιφέρειας, με στόχο την άρση του περιθωριοποίησης που μπορεί να προκαλέσει η απόσταση από την πρωτεύουσα. Ο πυρήνας αυτής της προσπάθειας είναι το «δικαίωμα της παραμονής», που εξασφαλίζει στους πολίτες τη δυνατότητα να ζουν, να εργάζονται και να δημιουργούν στον τόπο τους υπό αξιοπρεπείς συνθήκες. Για την υλοποίηση ενός πολυκεντρικού μοντέλου ανάπτυξης, βρίσκεται σε εξέλιξη η Εθνική Στρατηγική «Περιφέρεια 2030», η οποία περιλαμβάνει 50 Τοπικά Σχέδια Ανάπτυξης (ένα για κάθε περιφερειακή ενότητα). Η διαδικασία βασίζεται σε:
- Ανάλυση επίσημων δεδομένων για κάθε περιοχή.
- Εκτενή διαβούλευση με την τοπική αυτοδιοίκηση, φορείς και την κοινωνία.
- Συγκρότηση ομάδων εργασίας με τη συμμετοχή περιφερειών, δήμων, βουλευτών, επιμελητηρίων και πανεπιστημίων.
- Ιεράρχηση έργων και διαμόρφωση σαφούς οδικού χάρτη με συγκεκριμένα ορόσημα.
Ο Εκτελεστικός Μηχανισμός και το Σχέδιο των 12 Πυλώνων
Για πρώτη φορά, έχει συσταθεί ένας μόνιμος συντονιστικός μηχανισμός: η Ειδική Γραμματεία Ορεινών Περιοχών στην Προεδρία της Κυβέρνησης. Αυτή η δομή συντονίζει ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα 12 πυλώνων, το οποίο καλύπτει:
- Χρηματοδοτικά εργαλεία: Αξιοποίηση των Ολοκληρωμένων Χωρικών Επενδύσεων (ΟΧΕ) και στοχευμένα έργα.
- Οικονομία & Επιχειρηματικότητα: Στήριξη του πρωτογενούς τομέα, ειδικά κίνητρα για την επιχειρηματικότητα και την απασχόληση, καθώς και ενίσχυση της κοινωνικής οικονομίας.
- Στέγαση & Υποδομές: Ειδικά στεγαστικά προγράμματα με ποσοστώσεις, κίνητρα εγκατάστασης νέων κατοίκων, καθώς και ενεργειακές και ψηφιακές διασυνδέσεις.
- Υγεία & Παιδεία: Ενίσχυση των δομών με κινητές μονάδες και οικονομικά κίνητρα για την προσέλκυση προσωπικού.
- Πολιτισμός & Περιβάλλον: Ανάπτυξη του ορεινού τουρισμού και προστασία του φυσικού και πολιτιστικού αποθέματος.
Η διαδικασία των «Διαλόγων για την Ορεινότητα» αποτελεί μια διαρκή διαβούλευση της Ειδικής Γραμματείας με τις τοπικές κοινωνίες. Μετά τη Δημητσάνα, ο κύκλος των συζητήσεων συνεχίστηκε στην ορεινή Ναυπακτία, με τη συμμετοχή στελεχών της αυτοδιοίκησης, τοπικών φορέων και πολιτών.