Η Τουρκία βρίσκεται σε τροχιά αναβάθμισης της στρατηγικής της «Γαλάζιας Πατρίδας», θέτοντας ως επίσημη κρατική πολιτική μια αμφισβήτηση της υφιστάμενης τάξης πραγμάτων στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Αυτή η εξέλιξη έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό στην Αθήνα και τις Βρυξέλλες. Η «Γαλάζια Πατρίδα» αποτελεί ένα αναθεωρητικό δόγμα που θέτει υπό αμφισβήτηση τα ισχύοντα θαλάσσια σύνορα στην ευρύτερη περιοχή της νοτιοανατολικής Μεσογείου. Στην περίπτωση που το προτεινόμενο νομοσχέδιο εγκριθεί, η Τουρκία θα αμφισβητήσει επισήμως την κυριαρχία άνω των 150 νησιών στο Αιγαίο.
Η Άγκυρα προτείνει την οριοθέτηση των θαλάσσιων συνόρων στο Αιγαίο βάσει μιας μέσης γραμμής που θα τέμνει τις αποστάσεις μεταξύ της ελληνικής ηπειρωτικής χώρας και των τουρκικών ακτών. Η κεντρική της θέση είναι ότι τα ελληνικά νησιά που γειτνιάζουν με την τουρκική ενδοχώρα δεν θα πρέπει αυτομάτως να δικαιούνται πλήρεις Αποκλειστικές Οικονομικές Ζώνες (ΑΟΖ), οι οποίες θεσπίζουν δικαιώματα επί των θαλάσσιων πόρων. Η κλιμάκωση αυτή έρχεται σε μια περίοδο που υπάρχουν αναφορές για σημαντικά αποθέματα φυσικού αερίου και πετρελαίου στην περιοχή, προσελκύοντας το ενδιαφέρον και των ΗΠΑ. Παράλληλα, οι επικείμενες εκλογές τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Τουρκία αυξάνουν την εσωτερική πολιτική πίεση στις κυβερνήσεις.
Σύμφωνα με δημοσιεύματα του Euractiv, η Τουρκία αμφισβητεί επίσης το δικαίωμα της Ελλάδας να επεκτείνει τα χωρικά της ύδατα από έξι σε 12 ναυτικά μίλια, σύμφωνα με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Η Άγκυρα προειδοποιεί ότι μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να εκληφθεί ως αιτία πολέμου (casus belli). Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ελλάδα είναι συμβαλλόμενο μέρος της UNCLOS, σε αντίθεση με την Τουρκία.
Μια Διχασμένη Ευρωπαϊκή Ένωση
Οι εντάσεις αυτές εντείνονται σε μια κρίσιμη γεωπολιτική στιγμή για την Ευρώπη, η οποία αντιμετωπίζει ολοένα και πιο περιθωριοποιημένο ρόλο στη Μέση Ανατολή.
Το τουρκικό νομοσχέδιο, το οποίο σύμφωνα με ελληνικές διπλωματικές πηγές αναμένεται στις αρχές Ιουνίου, έχει ήδη συζητηθεί σε υψηλό επίπεδο εντός της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ένας Ευρωπαίος διπλωμάτης τόνισε στο Euractiv ότι η τουρκική αμφισβήτηση «πολύ αναγκαίων ενεργειακών πόρων» για την Ευρώπη έχει προκαλέσει ανησυχίες, αν και η Επιτροπή δεν έχει προβεί σε επίσημο σχόλιο. Οι εξελίξεις αυτές αναδεικνύουν επίσης την απροθυμία της ΕΕ να αντιμετωπίσει μια δυνητικά εκρηκτική κρίση με την Τουρκία, με έναν άλλο διπλωμάτη της ΕΕ να εκφράζει την άποψη ότι «η Ελλάδα σύντομα θα ανακαλύψει ποιοι είναι οι πραγματικοί της φίλοι στην ΕΕ».
Οι διαιρέσεις έγιναν εμφανείς τον Απρίλιο, όταν η Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τοποθέτησε την Τουρκία στο ίδιο πλαίσιο με τη Ρωσία και την Κίνα, ως πηγές αρνητικής επιρροής. Ο πρώην Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Σαρλ Μισέλ, αντέδρασε έντονα, χαρακτηρίζοντας την Τουρκία ως βασικό σύμμαχο του ΝΑΤΟ και σημαντικό εταίρο στο μεταναστευτικό. Τα σχόλια του προκάλεσαν δυσαρέσκεια στην Αθήνα, δεδομένου ότι ο Μισέλ ήταν επικεφαλής του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου όταν η Τουρκία άνοιξε τα σύνορά της το 2020, κατευθύνοντας χιλιάδες μετανάστες προς την Ελλάδα.
Ο Υπουργός Εξωτερικών του Βελγίου, Μαξίμ Πρεβό, δήλωσε επίσης νωρίτερα αυτόν τον μήνα ότι δεν νοείται ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφάλειας χωρίς την Τουρκία, σχόλια που προκάλεσαν ανησυχία στην Ελλάδα. Παράλληλα, η Βασίλισσα Ματθίλδη ηγήθηκε σημαντικής οικονομικής αποστολής στην Τουρκία την περασμένη εβδομάδα, η οποία κατέληξε σε 40 εμπορικές και επενδυτικές συμφωνίες.
«Πολλές χώρες της ΕΕ τείνουν να βλέπουν τις σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας κυρίως μέσα από οικονομικό πρίσμα, παραβλέποντας τις συνέπειες στην ασφάλεια», δήλωσε ο Τζορτζ Τζογκόπουλος, ανώτερος ερευνητής στο Ελληνικό Ίδρυμα Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής. Πρόσθεσε ότι αν οι απειλές της Τουρκίας κατά της Αθήνας και της Λευκωσίας αγνοηθούν, θα είναι δύσκολο για την Ευρώπη να αναπροσαρμόσει τη συνεργασία της με την Τουρκία σε ένα μεταβαλλόμενο γεωπολιτικό περιβάλλον.
Η Ισπανία μπορεί να αποτελέσει άλλη μια πρόκληση για την Αθήνα. Η Μαδρίτη ήταν ο μεγαλύτερος εξαγωγέας όπλων της ΕΕ προς την Τουρκία μεταξύ 2020 και 2024, ενώ το διμερές εμπόριο έφτασε σε ρεκόρ 17,5 δισ. ευρώ το 2025. Η Γερμανία, από την πλευρά της, διατηρεί παραδοσιακά μια πιο επιφυλακτική στάση στις ελληνοτουρκικές διαφορές. Στον τομέα της άμυνας, αρχικά προμήθευσε την Ελλάδα με προηγμένα υποβρύχια Type 214 και αργότερα, παρά τις ελληνικές αντιρρήσεις, παρείχε παρόμοιες δυνατότητες στην Τουρκία. Η μετανάστευση, και ειδικότερα οι ροές προσφύγων και μεταναστών που προσπαθούν να φτάσουν στην Ευρώπη μέσω Τουρκίας, παραμένει επίσης βασικός παράγοντας.
Η Γαλλία θεωρείται στην Αθήνα ως πιο αξιόπιστος εταίρος στο ζήτημα. Το Παρίσι και η Αθήνα ανανέωσαν πρόσφατα μια αμυντική συμφωνία που περιλαμβάνει ρήτρα αμοιβαίας συνδρομής.
Το Ισραήλ στην Εξίσωση
Διπλωματικές πηγές στην Αθήνα αναφέρουν ότι η στρατηγική ευθυγράμμιση της Ελλάδας με το Ισραήλ παίζει σημαντικό ρόλο στους υπολογισμούς της Τουρκίας. «Με αυτό το νομοσχέδιο θέλουν να αποκαταστήσουν την τάξη», ανέφεραν οι πηγές. Η Άγκυρα υποστηρίζει ότι ο άξονας Ελλάδας–Ισραήλ–Κύπρου αποσταθεροποιεί την περιοχή και έχει κατηγορήσει το Ισραήλ για γενοκτονία στη Γάζα. Το Ισραήλ, από την πλευρά του, κατηγορεί την Τουρκία ότι επιδιώκει περιφερειακή ηγεμονία. Ένα κρίσιμο σημείο αναμένεται να είναι η σύνοδος κορυφής του ΝΑΤΟ στις 7-8 Ιουλίου στην Άγκυρα, καθώς και το εάν ο Ντόναλντ Τραμπ θα επισκεφθεί την Αθήνα πριν ο Πρόεδρος των ΗΠΑ παραστεί στη συνάντηση.
Και οι δύο χώρες έχουν δηλώσει ότι δεν επιθυμούν εξωτερική διαμεσολάβηση στις διμερείς τους διαφορές.