Η ανίχνευση των κατασταλτικών ουσιών μιδαζολάμης και προποφόλης στον οργανισμό του Γιώργου Μαζωνάκη πυροδοτεί νέο κύκλο εξελίξεων στην υπόθεση του θανάτου του δημοφιλούς τραγουδιστή. Τα αδιαμφισβήτητα ιατρικά λάθη που αποκαλύπτονται διαδοχικά, ρίχνουν περισσότερο «φως» στις τελευταίες ώρες του αγαπημένου καλλιτέχνη και αναδεικνύουν τις πρακτικές του ιατρείου που λειτουργούσε για χρόνια στο Κολωνάκι.
Ο συνδυασμός προποφόλης και μιδαζολάμης για την καταστολή είναι μια συνηθισμένη ιατρική πρακτική, η οποία συνήθως δεν ενέχει κινδύνους, υπό την προϋπόθεση ότι διεξάγεται σε ασφαλές και οργανωμένο νοσοκομειακό περιβάλλον και υπό την επίβλεψη αναισθησιολόγου. Στην περίπτωση του Γιώργου Μαζωνάκη, φαίνεται πως αυτό δεν συνέβη. Η γιατρός φέρεται να χορήγησε τις δύο ουσίες αυθαίρετα, με σκοπό να πραγματοποιήσει πλασμαφαίρεση στον τραγουδιστή. Λίγο αργότερα, ο τραγουδιστής υπέστη ανακοπή και έχασε τη ζωή του. Η γιατρός, μέχρι σήμερα, αρνείται τη χορήγηση μέθης.
Το iatropedia.gr επικοινώνησε με την αναπληρώτρια Καθηγήτρια Αναισθησιολογίας, Ελένη Μόκα, η οποία, κρατώντας πάντα τις απαραίτητες αποστάσεις από τη συγκεκριμένη δικογραφία, παρουσιάζει τα επιστημονικά πρωτόκολλα της αναισθησιολογίας, τα οποία, όπως όλα δείχνουν, δεν τηρήθηκαν στην εν λόγω περίπτωση.
Εξηγεί λεπτομερώς ποια είναι η συνήθης και επιβεβλημένη ιατρική πρακτική κατά τη χορήγηση αναισθησίας για την επίτευξη καταστολής, πώς λειτουργούν οι αναισθητικές ουσίες όταν συνδυάζονται, και αποσαφηνίζει το αυστηρό νομικό πλαίσιο που απαγορεύει ρητά τη χορήγηση αναισθησίας σε μη οργανωμένους χώρους, όπως τα απλά ιατρεία.
Προποφόλη και μιδαζολάμη: Ο κίνδυνος της άπνοιας
Σύμφωνα με τα νεότερα στοιχεία, εκτός από την προποφόλη, ανιχνεύτηκε και δεύτερη αναισθητική ουσία στον οργανισμό του ασθενούς: η μιδαζολάμη, μια ισχυρή βενζοδιαζεπίνη.
Η κα Μόκα, εξηγώντας τη συνήθη ιατρική πρακτική στις καταστολές, διευκρινίζει ότι η μίξη φαρμάκων είναι θεμιτή και σχεδόν καθημερινή στα νοσοκομεία, υπό την προϋπόθεση ότι γίνεται αυστηρά από ειδικούς και σε ελεγχόμενο περιβάλλον, για την αποφυγή επιπλοκών.
«Είναι συμβατά φάρμακα, δεν είναι ανταγωνιστικά. Σε οργανωμένο περιβάλλον, για να κάνουμε μια καταστολή από ήπια έως βαθιά, κάνουμε μίξη φαρμάκων. Όταν δίνεις μικρές ποσότητες από διαφορετικά φάρμακα, που το καθένα έχει λίγο διαφορετική δράση, ουσιαστικά πετυχαίνεις καλύτερο αποτέλεσμα σε μια προσπάθεια να μειώσεις τις επιπλοκές», εξηγεί η Καθηγήτρια.
Όπως εκτιμά η ίδια, αξιολογώντας τα μέχρι στιγμής δεδομένα μέσα από την κλινική της εμπειρία, το πιθανότερο ιατρικό σενάριο είναι ότι χορηγήθηκε αρχικά μιδαζολάμη.
Όταν η γιατρός -η οποία δρούσε μόνη της, χωρίς την επιβεβλημένη παρουσία αναισθησιολόγου- διαπίστωσε ενδεχομένως ότι η δόση δεν επαρκούσε για να ηρεμήσει πλήρως ο ασθενής, έλαβε την αυθαίρετη απόφαση να προσθέσει και προποφόλη, με αποτέλεσμα ο συνδυασμός των δύο αυτών ουσιών – χωρίς πρωτόκολλο χορήγησης – να προκαλέσει πιθανότατα άπνοια.
Αν και η μίξη των φαρμάκων αποτελεί συνήθη πρακτική για τους αναισθησιολόγους, η απουσία εξειδικευμένης παρακολούθησης στην προκειμένη περίπτωση αποδείχθηκε μοιραία.
«Για να επιτύχεις το ίδιο αποτέλεσμα καταστολής με σκέτη προποφόλη, πρέπει να δώσεις μεγαλύτερη δόση. Άρα διακινδυνεύεις να κάνεις άπνοια. Να καταστείλεις, δηλαδή, την αναπνοή. Γι’ αυτό παίζει τεράστιο ρόλο το monitoring. Είμαστε από πάνω από τον ασθενή συνέχεια», σημειώνει.
Το χρόνιο έμφραγμα, η υποξυγοναιμία και το ιατρικό πρωτόκολλο της ασυστολίας
Σύμφωνα με κάποια πρώτα στοιχεία που έχουν διαρρεύσει στον τύπο από τις ιστολογικές εξετάσεις, στον ασθενή διαπιστώθηκε εκτεταμένη ισχαιμία του μυοκαρδίου – προϋπάρχουσα του θανάτου του – γεγονός που, εάν επαληθευτεί, μαρτυρά μια χρόνια επιβαρυμένη καρδιά.
Εάν αποδειχθεί ότι ισχύει, η γιατρός είχε στα χέρια της έναν άνθρωπο με εν εξελίξει έμφραγμα, τον οποίο – αντί για άμεση διακομιδή στο νοσοκομείο – επέλεξε να τον υποβάλει σε πλασμαφαίρεση, ενώ μάλιστα – σύμφωνα με τη δικογραφία – δεν είχαν περάσει ούτε 24 ώρες από την προηγούμενη υδροθεραπεία εντέρου.
Τον υπέβαλε σε δύο απανωτές επεμβατικές πράξεις, δηλαδή, οι οποίες φαίνεται να συνδυάστηκαν και με αναισθητικές ουσίες, που τον οδήγησαν σε άπνοια. Προς το παρόν, πρόκειται μόνο για σενάριο, που όμως, καθόλου δεν αποκλείεται να δίνει μια πιθανή πρώτη εξήγηση για τον μηχανισμό του θανάτου.
Μιλώντας γενικά για το πώς η υποξυγοναιμία (η έλλειψη οξυγόνου στο αίμα) επιδρά σε μια επιβαρυμένη καρδιά, η κα Μόκα εξηγεί τον κανόνα:
«Φανταστείτε ότι το μυοκάρδιο είναι ένα όργανο το οποίο είναι εξαιρετικά ευαίσθητο στην έλλειψη οξυγόνου. Αν είναι λίγο βουλωμένα τα στεφανιαία αγγεία, υπάρχει δηλαδή κάποια στένωση λόγω στεφανιαίας νόσου, κληρονομικότητας ή καπνίσματος, το λίγο οξυγόνο που φτάνει υπό φυσιολογικές συνθήκες, γίνεται λιγότερο. Γι’ αυτό και εμείς οι αναισθησιολόγοι πάντα λέμε πριν από μια επέμβαση, «να σε δει ο καρδιολόγος».
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ιατρική εξήγηση της Καθηγήτριας για τον μηχανισμό της ανακοπής. Σχολιάζοντας τις ίδιες πληροφορίες που αναφέρουν ότι ο θάνατος επήλθε από ασυστολία, η κα Μόκα ξεκαθαρίζει ποια είναι η ενδεδειγμένη ιατρική παρέμβαση, υπογραμμίζοντας πως σε αυτή τη συγκεκριμένη περίπτωση συνήθως δεν ενδείκνυται η χρήση απινιδωτή, αλλά απαιτείται φαρμακευτική υποστήριξη, με απανωτές ενέσεις αδρεναλίνης.
«Όλα μπορούν να συμβούν. Όταν έχεις υποξυγοναιμία, θα κάνεις ασυστολία. Στην ασυστολία δίνεις αδρεναλίνη, παρακολουθώντας συνέχεια στο μόνιτορ τα ζωτικά σημεία του ασθενή», αναφέρει χαρακτηριστικά, εξηγώντας πώς το μυοκάρδιο καταρρέει πλήρως:
«Μπορεί να χτυπάει και χίλιες φορές το λεπτό το μυοκάρδιο, άρα δεν προλαβαίνει να εξωθήσει αίμα. Εξ ου και η λέξη ανακοπή».
Όμως, τα όργανα για την παρακολούθηση των ζωτικών λειτουργιών του ασθενή, στην προκειμένη περίπτωση, δεν φαίνεται να υπήρχαν.
Η νομοθεσία, το monitoring και ο «αναισθησιολόγος με το βαλιτσάκι»
Ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα που αναδεικνύεται είναι η απουσία κατάλληλου εξοπλισμού σε απλά ιατρεία.
Η νομοθεσία (Υπουργική Απόφαση Υ4α/3592/1996 – ΦΕΚ 1044/Β/1997) ορίζει αυστηρές προδιαγραφές για την ασφαλή χορήγηση αναισθησίας (ακόμα και απλής καταστολής), οι οποίες είναι αδύνατον να τηρηθούν σε ένα απλό διαμέρισμα ή ιατρείο.
Η κα Μόκα περιγράφει με γλαφυρό τρόπο τα όρια της ειδικότητάς της:
«Δεν έχουμε ιατρείο να δίνουμε νάρκωση εμείς, να λέμε «γεια σας, Ιατρείο Μόκα που δίνει αναισθησίες, ελάτε εδώ». Το πρόβλημα είναι ο εξοπλισμός. Αναισθησιολόγος με «βαλιτσάκι» δεν υπάρχει. Πρέπει να κάνουμε τη δουλειά μας σε περιβάλλοντα οργανωμένα. Που να έχουν νοσηλεύτρια αναισθησίας για να σε βοηθήσει αν κάτι στραβώσει – να σου δώσει την αδρεναλίνη ή το αντίδοτο – που να έχουν κρεβάτι σκληρό και επίπεδο – όπως προβλέπει ο νόμος – για να κάνεις ΚΑΡΠΑ. Δεν την κάνεις την ΚΑΡΠΑ στο μαλακό στρώμα, δεν δρά αν δεν έχει σκληρή σανίδα από κάτω», εξηγεί.
Αναφορικά με το τι συνιστά πραγματική παρακολούθηση (monitoring) του ασθενούς, η Καθηγήτρια είναι κατηγορηματική, ξεκαθαρίζοντας πως ένα απλό οξύμετρο δακτύλου δεν αρκεί:
«Το μόνιτορ είναι καρδιογράφημα που δείχνει καρδιακή συχνότητα και ρυθμό, παλμικό οξύμετρο, πιεσόμετρο και καπνογράφος. Αυτά είναι τα βασικά. Υπάρχουν προδιαγραφές ασφαλούς χορήγησης αναισθησίας, νόμος του ελληνικού κράτους. Πρέπει να έχουμε οξυγόνο, ambu, αεραγωγούς, φάρμακα για την υπόταση, την ταχυκαρδία, απινιδωτή. Είναι ο τρόμος του αναισθησιολόγου να βρεθεί σε περιβάλλον που δεν υπάρχουν αυτά. Δεν είναι «έχω τα φάρμακα στην τσάντα, έλα να σε κοιμίσω στην κουζίνα του σπιτιού σου».
Η αναγκαιότητα του προεγχειρητικού ελέγχου
Κλείνοντας, η αναπληρώτρια Καθηγήτρια στέκεται ιδιαίτερα στην διαδικασία της «προαναισθητικής εξέτασης», ένα βήμα που κρίνει την ασφάλεια του ασθενούς πριν καν του χορηγηθεί το οποιοδήποτε φάρμακο, αλλά και στη συναίνεσή του, που απαιτείται σε κάθε στάδιο της διαδικασίας:
«Για οποιαδήποτε πράξη αναισθησιολογική, από καταστολή μέχρι γενική αναισθησία, χρειάζεσαι έγγραφη, ενημερωμένη συναίνεση του ασθενούς. Κάνουμε προαναισθητική εξέταση. Σταθμίζω τι φάρμακα παίρνει, το ιστορικό του, έχει περάσει έμφραγμα; Είναι παχύσαρκος; Πάντα ρωτάμε τι παίρνεις, τα πάντα. Από φάρμακα, μέχρι εξαρτησιογόνες ουσίες. Γιατί μπορεί ο ασθενής να παίρνει κάτι που να παρατείνει τον μεταβολισμό του αναισθητικού και να έχουμε καθυστέρηση στην αποβολή του από τον οργανισμό. Οι καταστολές είναι περίπλοκο και επικίνδυνο πράγμα», καταλήγει.