Η ποινική έρευνα του αμερικανικού υπουργείου Δικαιοσύνης που στράφηκε εναντίον της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των ΗΠΑ (Fed) και του προέδρου της, Τζερόμ Πάουελ, φαίνεται να τερματίζεται χωρίς να απαγγελθούν κατηγορίες. Ωστόσο, οι συνέπειες ίσως δεν είναι μόνο νομικές ή πολιτικές, αλλά κυρίως θεσμικές: η ανεξαρτησία της Fed τέθηκε υπό αμφισβήτηση σε μια κρίσιμη περίοδο αλλαγής ηγεσίας.
Εννέα μήνες μετά την απρόσμενη επίσκεψη του Ντόναλντ Τραμπ στα κεντρικά γραφεία της Fed στην Ουάσιγκτον, όπου είχε εκφράσει την πρόθεσή του να διερευνήσει την ανακαίνιση του κτιρίου, η υπόθεση που ακολούθησε βαίνει προς κλείσιμο χωρίς σημαντικό αποτέλεσμα. Οι εισαγγελικές αρχές, οι οποίες αρχικά υπαινίχθηκαν πιθανές ποινικές ευθύνες, αποχωρούν χωρίς να απαγγελθεί κατηγορητήριο.
Ωστόσο, όπως επισημαίνουν οι New York Times, αφήνουν πίσω τους ένα βαρύ κλίμα αβεβαιότητας πάνω από τον πιο σημαντικό θεσμό νομισματικής πολιτικής των Ηνωμένων Πολιτειών, καθώς και πάνω από τον άνθρωπο που ο ίδιος ο Τραμπ επέλεξε ως διάδοχό του.
Η έρευνα σταματά, αλλά… όχι απολύτως
Η αναδίπλωση αυτή απομακρύνει, προς το παρόν, τον άμεσο κίνδυνο περαιτέρω κλιμάκωσης εναντίον της Fed. Ταυτόχρονα, ενδέχεται να ανοίγει τον δρόμο για την επικύρωση του Κέβιν Γουόρς, προσώπου προτίμησης του Τραμπ για τη διαδοχή του Πάουελ, του οποίου η θητεία λήγει στις 15 Μαΐου.
Εντούτοις, θα είναι πολύ δυσκολότερο να αποκατασταθεί η εμπιστοσύνη ότι η κεντρική τράπεζα μπορεί να λειτουργεί ανεξάρτητα, ιδίως από έναν Λευκό Οίκο που έχει επιδείξει ελάχιστη αυτοσυγκράτηση στις πιέσεις του για μείωση των επιτοκίων.
Η Τζανίν Πίρο, εισαγγελέας της Περιφέρειας Κολούμπια, ανακοίνωσε το τέλος της έρευνας, προειδοποιώντας, ωστόσο, ότι «δεν θα διστάσει» να την επανενεργοποιήσει εάν κριθεί απαραίτητο. Μάλιστα, ζήτησε από τον γενικό επιθεωρητή της Fed να συνεχίσει τον έλεγχο, παρόλο που ο εσωτερικός αυτός μηχανισμός ήδη εξέταζε την υπόθεση από τον Ιούλιο.
Η εκπρόσωπος Τύπου του Λευκού Οίκου, Κάρολάιν Λέβιτ, δήλωσε την Παρασκευή ότι η έρευνα «συνεχίζεται», απλώς υπό «διαφορετική αρμοδιότητα».
«Μόνιμη ζημιά» στη Fed
Η Κάθριν Τζατζ, καθηγήτρια Νομικής στο Columbia Law School και πρώην συνεργάτιδα του Ανώτατου Δικαστηρίου, εξέφρασε στους Times τους φόβους της για «ζημιά διαρκείας» όχι μόνο για τη Fed, αλλά και για τη δημόσια διοίκηση γενικότερα. Εξήγησε ότι μέχρι σήμερα, οι αξιωματούχοι δεν ανησυχούσαν για αντίποινα όταν υπερασπίζονταν πολιτικές που δεν ευθυγραμμίζονταν με τις προεδρικές επιθυμίες.
Ακριβώς αυτό το είδος πίεσης αντιμετώπισε ο Πάουελ, καθώς ο Τραμπ απαιτούσε επιθετικές μειώσεις επιτοκίων. Η Fed προχώρησε σε μειώσεις πέρυσι, αλλά όχι στον βαθμό που ζητούσε ο πρόεδρος. Από τον Ιανουάριο, υιοθέτησε μια πιο προσεκτική στάση, μια επιφυλακτικότητα που ενισχύθηκε περαιτέρω μετά τον πόλεμο με το Ιράν και το επακόλουθο ενεργειακό σοκ.
«Η Fed μέχρι τώρα έχει αποδειχθεί ανθεκτική, κάτι που βοήθησε σημαντικά την οικονομία», δήλωσε η Τζατζ. Προειδοποίησε, όμως, ότι η χώρα «δεν πρέπει να θεωρεί δεδομένο» πως αυτή η ανθεκτικότητα θα συνεχιστεί, όσο δέχεται διαρκή χτυπήματα από την κυβέρνηση.
Η εμμονή Τραμπ με τα επιτόκια
Από την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο για δεύτερη θητεία, ο Τραμπ δεν έχει κρύψει την επιθυμία του να αποκτήσει μεγαλύτερο έλεγχο πάνω στη Fed. Η ανεξαρτησία της κεντρικής τράπεζας θεωρείται ζωτικής σημασίας για την ομαλή λειτουργία της οικονομίας, καθώς επιτρέπει τη λήψη αποφάσεων χωρίς πολιτικές σκοπιμότητες, με στόχο τον έλεγχο του πληθωρισμού και τη στήριξη της απασχόλησης.
Για ένα διάστημα, οι επιθέσεις του περιορίζονταν σε δηλώσεις, συνεντεύξεις Τύπου και αναρτήσεις στα κοινωνικά δίκτυα. Κάποια στιγμή, μάλιστα, υπαινίχθηκε ότι θα απέλυε τον Πάουελ, χωρίς τελικά να προβεί σε ενέργεια.
Η πραγματική κλιμάκωση σημειώθηκε τον Αύγουστο, όταν ο Τραμπ επιχείρησε να απομακρύνει τη Λίζα Κουκ από το Διοικητικό Συμβούλιο της Fed με ατεκμηρίωτες κατηγορίες περί στεγαστικής απάτης. Η υπόθεση βρίσκεται πλέον ενώπιον του Ανώτατου Δικαστηρίου.
Η έρευνα του υπουργείου Δικαιοσύνης κατά του Πάουελ, η οποία έγινε δημόσια τον Ιανουάριο, ξεπέρασε ένα ακόμη θεσμικό όριο και προκάλεσε κύμα αντιδράσεων.
Αντίδραση ακόμη και από Ρεπουμπλικανούς
Σε μια σπάνια δημόσια παρέμβαση μέσω βίντεο, ο Πάουελ κατηγόρησε ευθέως την κυβέρνηση ότι χρησιμοποιεί νομικές απειλές για να εξαναγκάσει τη Fed να μειώσει τα επιτόκια. Δημοκρατικοί αλλά και Ρεπουμπλικανοί στο Καπιτώλιο εξέφρασαν παρόμοιες ανησυχίες.
Ιδιαίτερα έντονος εμφανίστηκε ο γερουσιαστής Τομ Τίλις από τη Βόρεια Καρολίνα, μέλος της Επιτροπής Τραπεζικών Υποθέσεων της Γερουσίας. Προειδοποίησε ότι θα μπλοκάρει οποιονδήποτε μελλοντικό διορισμό στη Fed έως ότου ολοκληρωθεί η έρευνα κατά του Πάουελ. Με δεδομένο ότι οι Ρεπουμπλικανοί διαθέτουν οριακή πλειοψηφία 13-11 στην επιτροπή, ο Τίλις είχε τη δυνατότητα να δημιουργήσει σοβαρό πρόβλημα στον Λευκό Οίκο.
Έτσι, στην προσπάθεια αποδυνάμωσης του Πάουελ, η κυβέρνηση Τραμπ κινδύνευσε να δυσχεράνει την ίδια τη διαδικασία διαδοχής του.
Ο δύσκολος δρόμος του Κέβιν Γουόρς
Από τη στιγμή που εξασφάλισε το χρίσμα, ο Κέβιν Γουόρς βρέθηκε στο επίκεντρο της προσοχής για τον τρόπο που θα διοικήσει τη Fed και αν θα υπερασπιστεί την ανεξαρτησία της. Κατά την ακρόασή του στη Γερουσία την Τρίτη, αναγκάστηκε επανειλημμένα να διαψεύσει ότι θα λειτουργεί ως «μαριονέτα» του Τραμπ, δεδομένου ότι ο πρόεδρος είχε δηλώσει πως θα επέλεγε μόνο πρόσωπα υπέρ χαμηλότερων επιτοκίων.
Ο Τίλις είχε δηλώσει ότι στηρίζει τον Γουόρς, αλλά μόνο εάν αποσυρθούν οι «ψευδείς», όπως τις χαρακτήρισε, κατηγορίες κατά του Πάουελ. Μέχρι αργά την Παρασκευή, δεν είχε διευκρινίσει εάν η ανακοίνωση της Πίρο — με την επιφύλαξη επανέναρξης της έρευνας — τον κάλυπτε.
Θα παραμείνει ο Πάουελ έως το 2028;
Ο Πάουελ έχει δηλώσει ότι θα παραμείνει πρόεδρος έως ότου η Γερουσία εγκρίνει τον διάδοχό του. Το κύριο ερώτημα είναι εάν θα εξαντλήσει και τη θητεία του ως μέλος του Διοικητικού Συμβουλίου, η οποία λήγει τον Ιανουάριο του 2028. Εάν το πράξει, θα διατηρεί δικαίωμα ψήφου σε κάθε συνεδρίαση νομισματικής πολιτικής και ταυτόχρονα θα στερεί από τον Τραμπ μια κενή θέση, την οποία θα μπορούσε να καλύψει με πρόσωπο υπέρ επιθετικών μειώσεων επιτοκίων. Ο ίδιος είχε δηλώσει παλαιότερα ότι δεν θα αποχωρήσει «μέχρι η έρευνα να έχει πραγματικά και οριστικά κλείσει, με διαφάνεια και τελεσιδικία».
Η ανακοίνωση της Πίρο ίσως να μην πληροί αυτό το κριτήριο.
Ο Πίτερ Κόντι-Μπράουν, ειδικός στη διακυβέρνηση της Fed από το Πανεπιστήμιο της Πενσυλβάνια, δήλωσε στους Times ότι η επιμονή του Πάουελ για ένα καθαρό τέλος της υπόθεσης δεν αφορά μόνο την προσωπική του προστασία. «Αφορά την προστασία της ίδιας της Ομοσπονδιακής Τράπεζας», είπε. Και πρόσθεσε:
«Εάν αυτή γίνει μια δοκιμασμένη μέθοδος εκφοβισμού ενός κεντρικού τραπεζίτη, ώστε να εγκαταλείψει το αξίωμα, τότε θα το ξαναδούμε».
Κατά την εκτίμησή του, η ζημιά έχει ήδη ξεκινήσει. Η συνεχής πίεση μπορεί να οδηγήσει τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής της Fed να μην επιλέγουν τα καλύτερα εργαλεία για κάθε κρίση, αλλά εκείνα που προκαλούν τις λιγότερες πολιτικές αντιδράσεις. Και για μια κεντρική τράπεζα, αυτή ίσως είναι η πιο επικίνδυνη απώλεια.