Η Άγκυρα προχωρά ένα ακόμα βήμα στη δημιουργία σκηνικού έντασης στο Αιγαίο, μέσω του νομοσχεδίου που προωθεί για την ενσωμάτωση του αφηγήματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» στο εσωτερικό της χώρας. Η κίνηση αυτή της Τουρκίας στοχεύει σε τρία επίπεδα:
Αρχικά, απευθύνεται στο εσωτερικό ακροατήριο, όπου η κυβέρνηση παρουσιάζεται ως υπερασπιστής των «θαλάσσιων συνόρων» και των συμφερόντων της Άγκυρας. Κατά δεύτερον, σε διπλωματικό επίπεδο, η Τουρκία επιδιώκει να οικοδομήσει ένα θεσμικό αφήγημα για τις διεκδικήσεις της, παρουσιάζοντας τις μονομερείς θέσεις της ως δήθεν οργανωμένο νομικό πλαίσιο. Τέλος, σε επιχειρησιακό επίπεδο, μια τέτοια νομοθετική πρωτοβουλία θα μπορούσε να λειτουργήσει ως βάση για μελλοντικές ενέργειες στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, όπως η έκδοση NAVTEX, η χορήγηση αδειών, η διεξαγωγή ερευνών, οι παρενοχλήσεις ή οι αμφισβητήσεις δραστηριοτήτων τρίτων και ελληνικών φορέων.
Το νομοσχέδιο, αναμένεται να κατατεθεί στην τουρκική Εθνοσυνέλευση μετά τη λήξη του Μπαϊραμιού, δηλαδή τον Ιούνιο. Προβάλλεται ως προσπάθεια «νομικής προστασίας» των δικαιωμάτων και συμφερόντων της χώρας στις θαλάσσιες ζώνες της. Ωστόσο, η «Γαλάζια Πατρίδα» δεν συνιστά μια ουδέτερη νομική έννοια, αλλά ένα αναθεωρητικό δόγμα που συνδέεται άμεσα με τουρκικές διεκδικήσεις στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Έτσι, το νομοσχέδιο θα επιδιώξει να συγκεντρώσει σε ένα ενιαίο πλαίσιο ζητήματα που σήμερα είτε ρυθμίζονται από διαφορετικές νομοθεσίες, είτε, κατά την τουρκική προσέγγιση, παρουσιάζουν νομικά κενά.
Στο επίκεντρο του σχεδιασμού βρίσκονται:
- Η Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ)
- Η υφαλοκρηπίδα
- Τα όρια των θαλάσσιων ζωνών
- Τα διεθνή ύδατα
- Το καθεστώς νησιών, νησίδων και βραχονησίδων που η Τουρκία χαρακτηρίζει «γκρίζες ζώνες»
Η Τουρκία επιμένει ότι με τον «Νόμο της Γαλάζιας Πατρίδας» θα καθοριστούν τα νομικά πρότυπα που θα εφαρμόζει στις θαλάσσιες περιοχές τις οποίες θεωρεί δική της δικαιοδοσία. Πρακτικά, μια τέτοια κίνηση μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εργαλείο εσωτερικής νομιμοποίησης των τουρκικών διεκδικήσεων, ιδίως στο Αιγαίο.
Στο μικροσκόπιο οι «γκρίζες ζώνες»
Ιδιαίτερη σημασία έχει η αναφορά στις λεγόμενες «γκρίζες ζώνες», δηλαδή σε νησιά, νησίδες και βραχονησίδες των οποίων το καθεστώς η Τουρκία επιχειρεί κατά διαστήματα να αμφισβητήσει. Οι τουρκικές πηγές επιμένουν ότι το καθεστώς αυτών των γεωγραφικών σχηματισμών θα εξεταστεί στο πλαίσιο των αρχών του Διεθνούς Δικαίου της Θάλασσας. Ωστόσο, η Αθήνα αντιμετωπίζει με δυσπιστία τέτοιες διατυπώσεις, δεδομένης της μακράς ιστορίας της Άγκυρας στην επιλεκτική επίκληση του διεθνούς δικαίου, ειδικά όσον αφορά το Αιγαίο.
Η ενσωμάτωση των «γκρίζων ζωνών» σε ένα νομοθέτημα για τη «Γαλάζια Πατρίδα» χαρακτηρίζεται ως κίνηση υψηλού συμβολισμού. Δεν σχετίζεται μόνο με την εσωτερική τουρκική νομοθεσία, αλλά επιδιώκει τη δημιουργία ενός πολιτικού και νομικού αφηγήματος, το οποίο θα μπορεί στη συνέχεια να αξιοποιηθεί διπλωματικά και επιχειρησιακά.
Τουρκία: Ρύθμιση αρμοδιοτήτων στις θαλάσσιες ζώνες
Το Υπουργείο Εθνικής Άμυνας της Τουρκίας αναφέρθηκε στην πορεία σύνταξης του «Νόμου για τις Περιοχές Θαλάσσιας Δικαιοδοσίας», γνωστού και ως «Νόμος της Γαλάζιας Πατρίδας», τονίζοντας ότι η προτεινόμενη νομοθεσία θα καθορίσει τις ευθύνες εντός των περιοχών θαλάσσιας δικαιοδοσίας της Τουρκίας και θα αντιμετωπίσει τα κενά στις εγχώριες νομικές ρυθμίσεις. Το υπουργείο επανέλαβε επίσης ότι οι Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις θα συνεχίσουν να προστατεύουν τα δικαιώματα και τα συμφέροντα της Τουρκίας στις περιοχές θαλάσσιας δικαιοδοσίας της.
Μετά την εβδομαδιαία ενημέρωση Τύπου του υπουργείου, ο Αντιναύαρχος Ζεκί Ακτούρ, σύμβουλος Τύπου και Δημοσίων Σχέσεων και εκπρόσωπος του υπουργείου, απάντησε σε ερωτήσεις δημοσιογράφων σχετικά με το σχέδιο νόμου.
Το νομοσχέδιο βρίσκεται ακόμη υπό προετοιμασία
Πηγές του υπουργείου περιέγραψαν τη νομοθεσία ως νόμο-πλαίσιο που αποσκοπεί στη ρύθμιση των αρμοδιοτήτων στις θαλάσσιες ζώνες της Τουρκίας. «Ο Νόμος περί Περιοχών Θαλάσσιας Δικαιοδοσίας είναι ένας νόμος-πλαίσιο που θα καθορίσει τις αρμοδιότητες εντός των περιοχών θαλάσσιας δικαιοδοσίας μας και θα αντιμετωπίσει τις ελλείψεις στην εσωτερική μας νομοθεσία», ανέφεραν οι πηγές. Το υπουργείο δήλωσε ότι έχει συμβάλει στη νομοθετική διαδικασία σε στρατιωτικό, τεχνικό, ακαδημαϊκό και νομικό επίπεδο. «Το υπουργείο μας έχει συμμετάσχει στο νομοθετικό έργο σε στρατιωτικό, τεχνικό, ακαδημαϊκό και νομικό επίπεδο και οι συνεισφορές μας έχουν διαβιβαστεί στους αρμόδιους θεσμούς. Οι τελικές εργασίες επί του σχεδίου νόμου συνεχίζονται από τους αρμόδιους θεσμούς της χώρας μας», πρόσθεσαν οι πηγές.
Το υπουργείο επανέλαβε ότι οι Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις θα συνεχίσουν να διασφαλίζουν τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της Τουρκίας. «Οι Τουρκικές Ένοπλες Δυνάμεις μας θα συνεχίσουν, όπως πάντα, να προστατεύουν αποφασιστικά τα δικαιώματα και τα συμφέροντα της χώρας μας στις περιοχές θαλάσσιας δικαιοδοσίας της», ανέφεραν οι πηγές. Πρόσθεσαν ότι οι πρόσφατες περιφερειακές και παγκόσμιες εξελίξεις στον τομέα της ασφάλειας έχουν αυξήσει τη σημασία της αμυντικής συνεργασίας μεταξύ συμμαχικών και φιλικών χωρών.
Άγκυρα: Ελλάδα – Κύπρος «επιδιώκουν μαξιμαλιστικές θαλάσσιες αξιώσεις»
Τα σχόλια αυτά ήρθαν μετά από δημοσίευμα του Bloomberg την περασμένη Παρασκευή, σύμφωνα με το οποίο η Τουρκία ετοιμάζεται να καταθέσει νομοθεσία στο κοινοβούλιο που θα διεκδικεί θαλάσσια δικαιοδοσία σε αμφισβητούμενες περιοχές του Αιγαίου και της Μεσογείου. Επικαλούμενο ανώνυμες πηγές, το Bloomberg ανέφερε ότι η προτεινόμενη νομοθεσία θα αποτελέσει το πρώτο επίσημο βήμα της Άγκυρας για την κωδικοποίηση των θαλάσσιων αξιώσεών της και την επίσημη δήλωση δικαιοδοσίας επί των πιθανών πόρων φυσικού αερίου. Τα τουρκικά ΜΜΕ αναφέρουν ότι η «διαμάχη στην Ανατολική Μεσόγειο» εντάθηκε μετά από σημαντικές ανακαλύψεις φυσικού αερίου κοντά στην Κύπρο, την Αίγυπτο και το Ισραήλ κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 2010.
Η Τουρκία υποστηρίζει ότι η Ελλάδα και η ελληνοκυπριακή διοίκηση επιδιώκουν «μαξιμαλιστικές» θαλάσσιες αξιώσεις που επιχειρούν να περιορίσουν την Άγκυρα σε μια στενή παράκτια περιοχή, παρά το γεγονός ότι η Τουρκία κατέχει τη μεγαλύτερη ηπειρωτική ακτογραμμή της περιοχής. Η Άγκυρα δηλώνει επίσης ότι οι Τουρκοκύπριοι αποκλείονται από τα έσοδα από υδρογονάνθρακες και τα περιφερειακά ενεργειακά έργα. Αντίθετα, η Ελλάδα υποστηρίζει ότι τα νησιά δικαιούνται να δημιουργήσουν δικαιώματα υφαλοκρηπίδας και Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) βάσει του διεθνούς δικαίου. Η Τουρκία απορρίπτει αυτή την ερμηνεία, υποστηρίζοντας ότι τα θαλάσσια όρια θα πρέπει κυρίως να καθορίζονται από τις ηπειρωτικές ακτές και όχι από τα νησιά.
Η απάντηση της Αθήνας
Απέναντι σε όλα αυτά, ελληνικές διπλωματικές πηγές ξεκαθαρίζουν ότι η Αθήνα έχει καταστήσει σαφή την ανησυχία της στην Τουρκία, διαμηνύοντας ότι τέτοιες κινήσεις δεν συμβάλλουν στο κλίμα των «ήρεμων νερών». Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η κατάσταση είναι διαχειρίσιμη και «έχουν λειτουργήσει οι δίαυλοι επικοινωνίας».
«Καταδικασμένη να αποτύχει κάθε μονομερής ενέργεια»
Ο Υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης, μίλησε στο συνέδριο Energy Transition Summit που διοργανώνουν οι Financial Times και η «Καθημερινή», σε συζήτηση με τον καθηγητή του American College of Greece και αρθρογράφο της εφημερίδας Κωνσταντίνο Φίλη.
"Εάν οποιαδήποτε χώρα επιλέξει να λάβει μονομερώς μέτρα, τα οποία, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο, θα έπρεπε να οργανωθούν σε πολυμερές ή διμερές επίπεδο, αυτά έχουν μόνο εσωτερική ισχύ και δεν έχουν διεθνή εφαρμογή", τόνισε χαρακτηριστικά, απαντώντας σε ερωτήσεις σχετικά με δημοσιεύματα που φέρουν την Τουρκία να ετοιμάζει νομοσχέδιο στο πλαίσιο του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας».
"Για να έχουμε βιώσιμη ειρήνη, πρέπει να συνεργαστούμε", προσέθεσε. Ανέφερε μάλιστα πως υπάρχουν πολλοί τρόποι για να αντιδράσει η Ελλάδα σε αυτό, σημείωσε όμως πως προτιμούμε να ενεργούμε παρά να αντιδρούμε. Η Ελλάδα είναι μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και βρίσκεται στον πυρήνα των Ηνωμένων Εθνών, υπάρχουν πολλά φόρα για να εκφράσει πιθανές διαμαρτυρίες.
"Έχουμε καταβάλει σημαντικές προσπάθειες με την Τουρκία και πιστεύω ότι έχουμε σημειώσει σημαντική πρόοδο, και θα ήταν απόλυτη σπατάλη να έχουμε οπισθοδρόμηση", ανέφερε. "Η Ελλάδα θα είναι πάντα ένας πολύ ισχυρός και ένθερμος υποστηρικτής της ειρήνης και της ευημερίας".
Το σχόλιο για τη «Γαλάζια Πατρίδα»
Επισήμανε πως "η νέα εποχή της εξωτερικής πολιτικής χαρακτηρίζεται από το γεγονός ότι δεν μπορούμε να κάνουμε καμία ουσιαστική πρόβλεψη, καθώς υπάρχουν τόσες πολλές παράμετροι που είναι εντελώς ασαφείς και ευάλωτες. Αυτό που κάνεις στην πραγματικότητα είναι να διαμορφώνεις απαντήσεις για όλα τα πιθανά σενάρια. Και αυτό ακριβώς κάνουμε τώρα όσον αφορά την τουρκική νομοθεσία σχετικά με τη νομιμοποίηση της ”Γαλάζιας Πατρίδας”".
"Το διεθνές δίκαιο πρέπει απλώς να υπερισχύει των εσωτερικών μας προθέσεων, σκοπών ή οραμάτων. Και έτσι λειτουργούν οι διμερείς μας σχέσεις. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να λάβουμε υπόψη το δίκαιο της θάλασσας. Η Τουρκία έχει σκόπιμα απέχει από την υπογραφή και την κύρωση της UNCLOS, αλλά αυτές οι διατάξεις αποτελούν μέρος του διεθνούς δικαίου, πράγμα που σημαίνει ότι είναι ουσιαστικά δεσμευτικές για όλα τα κράτη, τόσο τα υπογράφοντα όσο και τα μη υπογράφοντα", τόνισε.
Υπογράμμισε τη σημασία διατήρησης των σχέσεων καλής γειτονίας με όλους τους γείτονές, όχι μόνο όσον αφορά την Τουρκία, αλλά και τη Λιβύη και τα Δυτικά Βαλκάνια. Η Ελλάδα αναλαμβάνει άλλωστε μια σειρά πρωτοβουλιών σε όλες αυτές τις περιοχές, ως μεσολαβητής, αλλά και ως ηγετική δύναμη στην Ανατολική Μεσόγειο.
Όσον αφορά την Τουρκία, σημείωσε πως ελήφθη μια θεμελιώδης απόφαση με τον πρωθυπουργό πριν από τρία χρόνια να προσπαθήσουμε να επαναπροσδιορίσουμε τη σχέση μας με την Τουρκία. "Έχουμε κάποια απτά αποτελέσματα, συμπεριλαμβανομένης της σημαντικής μείωσης των παραβιάσεων του ελληνικού εναερίου χώρου, αλλά και της τεράστιας μείωσης του απόλυτου αριθμού των παράνομων εισόδων μεταναστών στην Ελλάδα. Όλοι κατανοούμε ότι υπάρχει μια σημαντική διαφορά που κάνει τα πράγματα ακόμη πιο δύσκολα, η οποία είναι η οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών, και ειδικότερα της υφαλοκρηπίδας και της ΑΟΖ. Είναι πεποίθησή μου ότι, αν δεν λύσουμε αυτό το πρόβλημα, δεν μπορεί να υπάρξει πραγματικά μακροπρόθεσμη και βιώσιμη ειρήνη και ευημερία. Επομένως, προσπαθούμε να εργαστούμε πάνω σε αυτό".
"Δεν έχουμε συμφωνήσει ως προς το πεδίο εφαρμογής αυτής της συζήτησης, αλλά πιστεύω ότι είναι σημαντικό να διατηρούμε ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας", προσέθεσε. "Το όραμά μου είναι μια γειτονιά ειρήνης και ηρεμίας", ανέφερε χαρακτηριστικά.
"Το ίδιο ισχύει και για τη Λιβύη, όπου τα τελευταία δύο χρόνια, αντιμετωπίσαμε σημαντικές δυσκολίες στις σχέσεις μας, αλλά έχουμε δημιουργήσει μια πολύ λειτουργική σχέση και με τις δύο πλευρές της Λιβύης".
Ταυτόχρονα, επισήμανε, η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά στη συζήτηση σχετικά με τη φάση προ-ένταξης των Δυτικών Βαλκανίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση. "Αναλάβαμε μια σειρά πρωτοβουλιών, συμπεριλαμβανομένης της δήλωσης των Δελφών, με την οποία εκφράζουμε τη δέσμευσή μας στην ευρωπαϊκή πορεία των Δυτικών Βαλκανίων. Η Ελλάδα είναι πλέον παντού".