Νέα στοιχεία που ενδέχεται να ανατρέψουν την μέχρι σήμερα κατανόησή μας για μία από τις σπουδαιότερες φυσικές καταστροφές της προϊστορίας, την κολοσσιαία έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης, έρχονται στο φως μέσω της αρχαιολογικής έρευνας.
Στον αρχαιολογικό χώρο του Τσεσμέ, πλησίον της σημερινής Σμύρνης, ανακαλύφθηκαν λείψανα που συνδέονται άμεσα με την προϊστορική έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης, ένα γεγονός με παγκόσμιες επιπτώσεις, που δεν περιορίστηκε μόνο στο Αιγαίο και την ανατολική Μεσόγειο.
Ανάμεσα στα σημαντικά ευρήματα περιλαμβάνεται ο σκελετός ενός 15χρονου εφήβου, ο οποίος βρέθηκε στον συγκεκριμένο αρχαιολογικό χώρο.
Οι αρχαιολόγοι διαπίστωσαν ότι ο νεαρός βρέθηκε θαμμένος μέσα σε στρώματα άμμου, λάσπης και θαλάσσιων υλικών, τα οποία αποτελούν κατάλοιπα των κυμάτων του τσουνάμι.
Η θέση του σώματος και τα γεωλογικά δεδομένα υποδεικνύουν ότι ο θάνατός του οφείλεται αποκλειστικά στο τσουνάμι, καθώς παρασύρθηκε και καταπλακώθηκε από τα τεράστια κύματα.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, το εύρημα αυτό αποτελεί την πρώτη άμεση απόδειξη ανθρώπινου θύματος που μπορεί να συνδεθεί με τα τσουνάμι που προκλήθηκαν από την έκρηξη της Θήρας.
Νεότερες δημοσιεύσεις, αντλώντας πληροφορίες από την ίδια έρευνα, αναφέρουν ότι η χρονολόγηση των οστών του εφήβου τοποθετεί τον θάνατό του περίπου στο 1500 π.Χ. Αυτή η χρονολόγηση διαφέρει από την ευρέως αποδεκτή χρονολογία του 1600 π.Χ. για την έκρηξη της Θήρας.
Εάν επιβεβαιωθεί, η νέα αυτή χρονολόγηση μπορεί να οδηγήσει σε αναθεώρηση της χρονολόγησης της έκρηξης.
Η κινητική αναπηρία του 15χρονου
Από την εξέταση των οστών προκύπτει ότι ο 15χρονος έφηβος πιθανότατα αντιμετώπιζε κινητικό πρόβλημα ή αναπηρία στο ένα του πόδι.
Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι αυτό θα μπορούσε να εξηγήσει γιατί δεν κατάφερε να απομακρυνθεί εγκαίρως, ενώ άλλοι κάτοικοι ενδεχομένως είχαν ήδη εγκαταλείψει την περιοχή.
Οι ανασκαφές αποκάλυψαν ότι το τσουνάμι δεν ήταν ένα μοναδικό γεγονός. Η περιοχή φαίνεται να έχει πληγεί από διαδοχικά κύματα.
Μετά το πρώτο κύμα, κάποιοι άνθρωποι επέστρεψαν για να αναζητήσουν επιζώντες ή να περισυλλέξουν αντικείμενα.
Στη συνέχεια όμως ακολούθησαν νέα, ακόμη ισχυρότερα κύματα, τα οποία προκάλεσαν περισσότερους θανάτους και εκτεταμένες καταστροφές.
Το συμπέρασμα αυτό βασίζεται στη διαδοχή των στρωμάτων καταστροφής που εντόπισαν οι αρχαιολόγοι.
«Πομπηία του Αιγαίου»
Οι «Times» αναφέρονται στον οικισμό του Ακρωτηρίου Σαντορίνης (που συχνά χαρακτηρίζεται ως «Πομπηία του Αιγαίου») και επαναλαμβάνουν μία από τις επιστημονικές εκδοχές:
Το γεγονός ότι, σε αντίθεση με την Πομπηία της Ιταλίας, στο Ακρωτήρι δεν έχουν βρεθεί ανθρώπινοι σκελετοί, οδηγεί «τους περισσότερους αρχαιολόγους στο συμπέρασμα ότι οι κάτοικοι είχαν αντιληφθεί τα προειδοποιητικά σημάδια της επικείμενης έκρηξης – όπως οι σεισμοί – και εγκατέλειψαν τον οικισμό πριν από την τελική καταστροφή».
Όσον αφορά στη χρονολόγηση της έκρηξης: Η ακριβής ημερομηνία αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής διαφωνίας εδώ και δεκαετίες.
Η νέα ανάλυση του σκελετού, μέσω ραδιοχρονολόγησης, φαίνεται να τοποθετεί το γεγονός περίπου στο 1500 π.Χ., δηλαδή νωρίτερα από ορισμένες προηγούμενες εκτιμήσεις που έκαναν λόγο για το 1600 π.Χ.
Το άρθρο εξετάζει επίσης τη σχέση της έκρηξης με την παρακμή του μινωικού πολιτισμού.
Οι περισσότεροι επιστήμονες δεν θεωρούν πλέον ότι η έκρηξη προκάλεσε αυτή καθ’ αυτή την κατάρρευση της μινωικής Κρήτης. Ωστόσο, κρίνουν ότι οι οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες ήταν οδυνηρές.
Η καταστροφή των παράκτιων εγκαταστάσεων, η απώλεια του εμπορικού στόλου και οι ζημιές στα εμπορικά δίκτυα πιθανότατα αποδυνάμωσαν τον μινωικό κόσμο, διευκολύνοντας αργότερα τη μυκηναϊκή επικράτηση στην Κρήτη.
Τα νεότερα στοιχεία της έρευνας πρόκειται να παρουσιαστούν σε ντοκιμαντέρ του National Geographic, το οποίο βασίζεται σε επιστημονική εργασία που βρίσκεται ακόμη υπό αξιολόγηση από ειδικούς.
Οι ίδιοι οι ερευνητές επισημαίνουν ότι απαιτούνται πρόσθετες μελέτες πριν τα συμπεράσματα θεωρηθούν οριστικά.
Το ντοκιμαντέρ «Lost Treasures Of Ancient Greece: Pompeii’s Lost Twin», στο οποίο παρουσιάζονται τα νέα στοιχεία, θα προβληθεί από το National Geographic την Κυριακή 9 Αυγούστου.