Ενδυνάμωση του Τομέα Κατασκευών στην Ελλάδα: Προοπτικές και Προκλήσεις

Μια πρόσφατη μελέτη του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ) αναδεικνύει την εντυπωσιακή ανάπτυξη του τομέα κατασκευών στη χώρα μας, καθώς και τις θετικές προοπτικές που διαγράφονται για τα επόμενα χρόνια, παρά τις σημαντικές αβεβαιότητες που παραμένουν. Η μελέτη φέρει τον τίτλο «Τάσεις, προκλήσεις και προοπτικές ανάπτυξης των Κατασκευών στην Ελλάδα – 2025».

Η παρουσίαση της μελέτης πραγματοποιήθηκε σε ειδική εκδήλωση την Τρίτη από το Ταμείο Μηχανικών Εργοληπτών Δημοσίων Έργων (ΤΜΕΔΕ),το Ινστιτούτο ΤΕΕ-ΤΜΕΔΕ και το ΙΟΒΕ. Σύμφωνα με τα ευρήματα, ο κλάδος των κατασκευών έχει γνωρίσει μια μεγάλη άνθηση, με την αξία του να έχει υπερδιπλασιαστεί από το 2020 έως το 2024, φτάνοντας τα 15,7 δισεκατομμύρια ευρώ. Οι προσδοκίες είναι ότι η ανάπτυξη αυτή θα συνεχιστεί μέχρι το 2026 χάρη στους εθνικούς και ευρωπαϊκούς πόρους.

Ωστόσο, οι επενδύσεις στον κλάδο αντιμετωπίζουν δυσκολίες κυρίως στον τομέα των κατοικιών λόγω της αναμονής νέων νομοθετικών αλλαγών καθώς και της ολοκλήρωσης χωροταξικού σχεδιασμού. Αυτή η αβεβαιότητα πηγάζει από τις αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτE) σχετικά με τον Νέο Οικοδομικό Κανονισμό (ΝΟΚ) αλλά και τους περιορισμούς για τη δόμηση εκτός σχεδίου.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του ΙΟΒΕ,οι πόροι που θα κινητοποιηθούν μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ),σε συνδυασμό με τους διαθέσιμους πόρους από το ΕΣΠΑ 2021-2027 αλλά και ιδιωτικές επενδύσεις – συμπεριλαμβανομένων αυτών στις κατοικίες – αναμένονται να ξεπεράσουν τα 31 δισεκατομμύρια ευρώ κατά την περίοδο 2025-2026.

Η ανάγκη για έναν εθνικό στρατηγικό σχεδιασμό υπογραμμίζεται στη μελέτη ως κρίσιμη για τη διασφάλιση μιας θετικής πορείας στο κατασκευαστικό πεδίο. Επιπλέον επισημαίνεται η σημασία των περιβαλλοντικών προκλήσεων καθώς επίσης οι τεχνολογικές εξελίξεις που διαμορφώνουν τον κλάδο.

Τοποθέτηση Στελεχών

Κατά τη διάρκεια της παρουσίασης της έρευνας ο Πρόεδρος του ΤΜΕΔE κ. Κωνσταντίνος Μακέδος δήλωσε: «Για έκτη συνεχόμενη χρονιά επιβεβαιώνονται οι πολλαπλασιαστές δυναμικής που προσφέρει ο τεχνικός κλάδος στην ελληνική οικονομία». Υπογράμμισε ότι πρέπει να ενισχυθεί αυτή η αναπτυξιακή κατεύθυνση ενώ επισήμανε τις σημαντικές προκλήσεις όπως η χρηματοδότηση έργων κι η έλλειψη εξειδικευμένου προσωπικού.

Από την πλευρά του ο Γενικός Διευθυντής του ΙΟΒE καθηγητής Νίκος Βέττας τόνισε πως «η έρευνα αποτυπώνει τη δυναμική των κατασκευών μέσα από νέες ευκαιρίες αλλά κι εμπόδια», σημειώνοντας ότι οι τρέχουσες συνθήκες στις διεθνείς αγορές μπορεί να έχουν σοβαρές συνέπειες στον κλάδο στο άμεσο μέλλον.

Aποτύπωματα Στον Κλάδο

S σύμφωνα πάντα με τη συγκεκριμένη ανάλυση, η παραγωγή στον συγκεκριμένο χώρο υπολογίζεται στα 15,7 δισ. ευρώ για το έτος 2024 ενώ απασχολεί περίπου 210 χιλιάδες εργαζόμενους – αύξηση κατά περίπου 8% σε σύγκριση με πέρυσι.

Mεγάλος αριθμός οικοδομών έχει λάβει άδειες μεταξύ των ετών αυτών συμβάλλοντας έτσι στη στήριξη νέας κατοικίας ωστόσο παρατηρείται ήδη μια κάμψη στις οικοδομές λόγω αβεβαιοτήτων γύρω από νομοθεσίες που έχουν ακυρωθεί πρόσφατα.

Η Κατασκευαστική Δραστηριότητα και οι Προοπτικές Ανάπτυξης

Η οικοδομική δραστηριότητα επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες, όπως το κόστος τροποποίησης οικονομικών όρων συμβάσεων, ενδεχόμενες ζημίες για τους συμβαλλομένους, καθυστερήσεις στην κατασκευή κτιρίων και έξοδα αναθεώρησης μελετών.

Προοπτικές Ανάπτυξης

Σύμφωνα με την ανάλυση των δράσεων του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΕΣΑΑ), προβλέπεται ότι κατά τη διετία 2025-2026 θα διατεθούν επιχορηγήσεις και δάνεια συνολικού ύψους 6,3 δισ. ευρώ σε έργα που σχετίζονται άμεσα με τις κατασκευές. Αυτές οι χρηματοδοτήσεις αναμένεται να κινητοποιήσουν συνολικά πόρους ύψους 8,7 δισ. ευρώ, συμπληρώνοντας άλλες επενδύσεις μέσω του ΕΣΠΑ καθώς και δημόσιων ή ιδιωτικών πηγών.

Για την εξέλιξη της κατασκευαστικής δραστηριότητας εξετάστηκαν δύο σενάρια που διαφοροποιούνται ως προς τις επιπτώσεις στις επενδύσεις κατοικιών λόγω της κατάργησης κινήτρων του Ν.Ο.Κ.καθώς και των πολεοδομικών αλλαγών που αφορούν τη δόμηση εκτός σχεδίου. Στο βασικό (αρνητικό) σενάριο, οι συνολικές επενδύσεις στην Κατασκευή αναμένονται να αυξήσουν το ποσοστό τους στο ΑΕΠ στο 7,2% το 2026 από 6% το 2024, ενώ η αξία παραγωγής έργων υποδομών και κατοικιών θα αγγίξει τα 18 δισ. ευρώ.

Ωστόσο, σύμφωνα με αυτό το σενάριο οι επενδύσεις σε κατοικίες θα μειωθούν στο 2,4% του ΑΕΠ το 2026 (σε σύγκριση με το αισιόδοξο σενάριο όπου ήταν στο 2,8%), ενώ η αξία παραγωγής θα είναι χαμηλότερη από αυτήν του προηγούμενου έτους φθάνοντας τα 6 δισ. ευρώ (έναντι των προγραμματισμένων 6,9 δισ.).

Εκτίμηση Αναγκών Χρηματοδότησης

Το υπόλοιπο των δανείων προς τον κλάδο των Κατασκευών από εγχώρια χρηματοπιστωτικά ιδρύματα ανέρχεται σε περίπου 3,3 δισ. ευρώ για το έτος 2024 αποτελώντας ποσοστό της τάξεως του 4,7% επί συνόλου χρηματοδότησης προς μη χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις.

Οι νέες πιστώσεις στον κλάδο αυξήθηκαν σταδιακά φτάνοντας τα 555 εκατ.ευρώ για το έτος αυτό από μόλις349 εκατ. ευρώ προηγουμένως.

Οι Προκλήσεις για τον Κλάδο

The σημαντικές ελλείψεις εργατικού δυναμικού καθώς επίσης η δυσκολία στη χρηματοδότηση έχουν αρνητική επίδραση στην κατασκευαστική δραστηριότητα.
Κατά τις εκτιμήσεις της μελέτης ο αριθμός εργαζομένων στον κλάδο μπορεί να φτάσει τους περίπου236 χιλιάδες μέχρι την περίοδο μεταξύ2015-2016 , σημειώνοντας αύξηση κατά26 χιλιάδες συγκριτικά με τον αριθμό εργαζομένων που παρατηρήθηκε κατά τη διάρκειατου2024 .

The πιστοποιήσεις δεξιοτήτων είναι κρίσιμες , όπως αυτές που παρέχονται από οργανώσεις όπως Ινστιτούτο ΤΕΕ-ΤΜΕΔΕ , διασφαλίζουν ποιότητα υπηρεσιών στα τεχνικά έργα .

Kαινοτόμες Λύσεις μετά την ολοκλήρωση Έργων Ταμείου Ανάκαμψης

The ολοκλήρωση έργων Ταμείου Ανάκαμψης μέχρι2030 μπορεί να δημιουργήσει ένα “διάλειμμα” στην εγχώρια αγορά κατασκευών .

“Υπάρχει ωστόσο ένα αποθεματικό έργων υποδομών ύψους περίπου10 δις ευρω στους οδικούς , σιδηροδρομικούς , ενεργειακούς δικτύου.”

Aνακαινίσειs & Eνεργειακές Aναβαθμίσειs

“H αναβάθμιση & ενεργειακή βελτίωση μετάτο2030 μπορούννα προσφέρουν σημαντική ώθηση.”

Aνάγκη στρατηγικής σχεδίασης Υποδομών & Κατασκευών :

“Η σύνταξη εθνικής στρατηγικής σχεδιασμού υποδομών είναι απαραίτητη προκειμένου να καθορίζονται προτεραιότητες.”