Οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ιράν φαίνεται να πλησιάζουν σε μια συμφωνία, ορόσημο για τον τερματισμό του πολέμου και το αναζωογονητικό άνοιγμα των Στενών του Ορμούζ. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, δήλωσε τη Δευτέρα ότι οι διαπραγματεύσεις «προχωρούν καλά», επαναλαμβάνοντας ταυτόχρονα την αυστηρή προειδοποίησή του ότι οι συγκρούσεις θα κλιμακωθούν ξανά αν δεν επιτευχθεί συμφωνία. Ωστόσο, παραμένει ασαφές μέχρι στιγμής το ακριβές χρονοδιάγραμμα και η μέθοδος οριστικοποίησης της συμφωνίας, καθώς και η ημερομηνία έναρξης ισχύος των διαφόρων όρων της. Νεότερες πληροφορίες προέρχονται από δύο περιφερειακούς αξιωματούχους και έναν Αμερικανό αξιωματούχο, οι οποίοι μίλησαν στο Associated Press υπό το καθεστώς ανωνυμίας, λόγω της ευαίσθητης φύσης των συνεχιζόμενων διαπραγματεύσεων.
Μια ιρανική αντιπροσωπεία, επικεφαλής της οποίας ήταν ο πρόεδρος του κοινοβουλίου, Μοχαμάντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ, ταξίδεψε τη Δευτέρα στο Κατάρ, στο πλαίσιο των συνομιλιών. Παρόλο που δεν έγινε αμέσως σαφές ποια συγκεκριμένα θέματα θα τεθούν προς συζήτηση, η συνάντηση αυτή ακολουθεί τις ιστορικές απευθείας συνομιλίες του Γκαλιμπάφ με τον αντιπρόεδρο των ΗΠΑ, Τζέι Ντι Βανς, που έλαβαν χώρα στο Πακιστάν τον περασμένο μήνα.
Ο εκπρόσωπος του ιρανικού υπουργείου Εξωτερικών, Εσμαΐλ Μπαγκαεΐ, επισήμανε ότι, ενώ έχουν επιτευχθεί συγκλίσεις «σε μεγάλο μέρος των ζητημάτων», εξακολουθεί να υπάρχει σημαντική δουλειά που πρέπει να ολοκληρωθεί. «Το να πει κανείς ότι αυτό σημαίνει πως η συμφωνία είναι έτοιμη προς υπογραφή δεν είναι κάτι που μπορεί να ισχυριστεί οποιοσδήποτε», δήλωσε χαρακτηριστικά στους δημοσιογράφους.
Ο Πόλεμος Θα Τερματιστεί
Κατά τη διάρκεια των 12 εβδομάδων που έχουν παρέλθει από την έναρξη του πολέμου από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ, με επιθέσεις που οδήγησαν στον θάνατο του ανώτατου ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, και άλλων κορυφαίων αξιωματούχων, η Τεχεράνη επέμενε σταθερά ότι οποιαδήποτε συμφωνία πρέπει να επικεντρώνεται στον τερματισμό των συγκρούσεων σε όλα τα μέτωπα. Αυτό περιλαμβάνει και τον Λίβανο, όπου η φιλοϊρανική Χεζμπολάχ βρίσκεται σε σύγκρουση με το Ισραήλ από την πρώτη ημέρα του πολέμου.
Μια εύθραυστη εκεχειρία έχει τεθεί σε ισχύ από τις 7 Απριλίου, παρά τις κατά καιρούς επιθέσεις με drones και πυραύλους που έχουν σημειωθεί στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, καθώς και τις ανταλλαγές πυρών στα Στενά του Ορμούζ.
Μια πιο μόνιμη εκεχειρία θα επέτρεπε την επανεκκίνηση της παγκόσμιας ναυσιπλοΐας μέσω των στενών, από όπου διέρχεται περίπου το 20% του παγκόσμιου πετρελαίου, ενώ θα άνοιγε τον δρόμο και για την αποκατάσταση ενεργειακών και άλλων υποδομών στην ευρύτερη περιοχή. Και οι δύο περιφερειακοί αξιωματούχοι ανέφεραν ότι το προσχέδιο της συμφωνίας περιλαμβάνει τον τερματισμό του πολέμου μεταξύ Ισραήλ και Χεζμπολάχ, καθώς και μια δέσμευση μη παρέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις των χωρών της περιοχής.
Αυτό ερμηνεύεται ως αναφορά στη στήριξη που παρέχει το Ιράν σε συμμαχικές οργανώσεις, όπως οι Χούθι στην Υεμένη, η Χαμάς στη Γάζα και σιιτικές ένοπλες ομάδες στο Ιράκ. Σύμφωνα με έναν περιφερειακό αξιωματούχο, οι ΗΠΑ επιθυμούν το Ισραήλ να διατηρήσει ελευθερία κινήσεων απέναντι σε απειλές στον Λίβανο, μια θέση που απορρίπτει η Τεχεράνη. Ένας Αμερικανός αξιωματούχος, από την πλευρά του, ανέφερε ότι η συμφωνία θα εγγυάται το δικαίωμα του Ισραήλ να ενεργεί σε αυτοάμυνα έναντι άμεσων απειλών.
Τα Στενά του Ορμούζ Θα Ανοίξουν Σταδιακά
Οι αρχικοί στόχοι των ΗΠΑ και του Ισραήλ περιλάμβαναν τη διάλυση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, τον περιορισμό του πυραυλικού του προγράμματος και τον τερματισμό της στήριξης προς ένοπλες οργανώσεις στην περιοχή. Ωστόσο, ο έλεγχος του Ιράν στα Στενά του Ορμούζ εξελίχθηκε γρήγορα σε παγκόσμια ανησυχία, καθώς εκατοντάδες πλοία με πετρέλαιο, φυσικό αέριο, λιπάσματα και άλλα αγαθά εγκλωβίστηκαν, προκαλώντας εκρηκτική αύξηση των τιμών διεθνώς.
Σύμφωνα με τη συμφωνία που διαμορφώνεται, τα στενά θα ανοίξουν σταδιακά, παράλληλα με την άρση του αμερικανικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια, ο οποίος επιβλήθηκε στις 17 Απριλίου. Ο αποκλεισμός είχε περιορίσει σοβαρά τη δυνατότητα του Ιράν να εξάγει πετρέλαιο και να εξασφαλίζει συνάλλαγμα για την ήδη πιεσμένη οικονομία του. Οι ΗΠΑ θα επιτρέψουν στο Ιράν να πωλεί πετρέλαιο, μέσω εξαιρέσεων από τις κυρώσεις, σύμφωνα με αξιωματούχο που έχει ενημερωθεί για τις συνομιλίες. Η άρση κυρώσεων και η αποδέσμευση δισεκατομμυρίων δολαρίων ιρανικών κεφαλαίων που έχουν παγώσει θα αποτελέσουν αντικείμενο διαπραγμάτευσης εντός μιας περιόδου 60 ημερών.
Το Ιράν Θα Εγκαταλείψει τα Αποθέματα Υψηλά Εμπλουτισμένου Ουρανίου
Στον πυρήνα της έντασης βρίσκεται το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν και οι διεθνείς ανησυχίες ότι ενδέχεται να επιδιώκει την απόκτηση πυρηνικού όπλου. Οι ΗΠΑ και το Ισραήλ είχαν εξετάσει ακόμη και πολύπλοκες στρατιωτικές επιχειρήσεις για την καταστροφή των αποθεμάτων υψηλά εμπλουτισμένου ουρανίου της χώρας. Σύμφωνα με τη συμφωνία που εξετάζεται, η Τεχεράνη θα αποδεχθεί να εγκαταλείψει αυτά τα αποθέματα.
Αξιωματούχος με άμεση γνώση των συνομιλιών ανέφερε ότι ο τρόπος απομάκρυνσης του ουρανίου θα καθοριστεί σε νέες διαπραγματεύσεις εντός της περιόδου των 60 ημερών. Μέρος του υλικού πιθανόν να αραιωθεί και το υπόλοιπο να μεταφερθεί σε τρίτη χώρα. Η Ρωσία έχει ήδη προσφερθεί να το παραλάβει.
Αμερικανός αξιωματούχος επιβεβαίωσε την περίοδο των 60 ημερών και προειδοποίησε ότι αν το Ιράν δεν εγκαταλείψει τα αποθέματά του, δεν θα υπάρξει άρση κυρώσεων. Ο Εσμαΐλ Μπαγκαεΐ δήλωσε πάντως ότι «το επίκεντρο των συνομιλιών είναι ο τερματισμός του πολέμου» και ότι «σε αυτό το στάδιο δεν συζητούνται οι λεπτομέρειες του πυρηνικού ζητήματος».
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ατομικής Ενέργειας, το Ιράν διαθέτει 440,9 κιλά ουρανίου εμπλουτισμένου σε καθαρότητα 60%, δηλαδή πολύ κοντά στο επίπεδο 90% που απαιτείται για πυρηνικά όπλα. Η Τεχεράνη υποστηρίζει ότι έχει «αναφαίρετο δικαίωμα» στην πυρηνική τεχνολογία, επιμένοντας ότι το πρόγραμμά της είναι ειρηνικό. Την Κυριακή, ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, δήλωσε στην κρατική τηλεόραση ότι η χώρα είναι έτοιμη «να διαβεβαιώσει τον κόσμο ότι δεν επιδιώκει πυρηνικό όπλο».
Τι Φαίνεται να Λείπει από τη Συμφωνία
«Οι διαπραγματεύσεις με την Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν προχωρούν πολύ καλά!», έγραψε ο Τραμπ στα social media τη Δευτέρα. «Θα είναι είτε μια σπουδαία συμφωνία για όλους είτε καμία συμφωνία — και τότε επιστροφή στο πεδίο της μάχης και στους πυροβολισμούς, αλλά μεγαλύτερους και ισχυρότερους από ποτέ — και κανείς δεν το θέλει αυτό».
Παρά τις δηλώσεις περί προόδου, αρκετά ζητήματα φαίνεται να παραμένουν ανοιχτά, όπως το εάν το Ιράν θα μπορεί να συνεχίσει τον εμπλουτισμό ουρανίου και σε ποιο επίπεδο, καθώς και το μέλλον του πυραυλικού του προγράμματος, το οποίο το Ισραήλ θεωρεί μεγάλη απειλή. Επίσης, ενώ οι ΗΠΑ και το Ισραήλ είχαν εισέλθει στον πόλεμο ελπίζοντας ότι θα υπάρξει εσωτερική εξέγερση στο Ιράν μετά τις μεγάλες διαδηλώσεις των προηγούμενων μηνών, οποιαδήποτε συζήτηση για αλλαγή ηγεσίας στην Τεχεράνη φαίνεται πλέον να έχει εγκαταλειφθεί. Από την άλλη πλευρά, δεν υπάρχει επίσης αναφορά σε πιθανή αποχώρηση αμερικανικών δυνάμεων από την περιοχή ούτε σε αποζημιώσεις προς το Ιράν για τις ζημιές που προκάλεσε ο πόλεμος.