Δύο μήνες μετά την έναρξη της σύγκρουσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ, το Ιράν φαίνεται να διανύει μια νέα εποχή διακυβέρνησης, όπου οι Ιρανοί Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) πρωταγωνιστούν στις στρατηγικές αποφάσεις, υποβαθμίζοντας τον ρόλο του Ανώτατου Ηγέτη.
Το τέλος της μονοπρόσωπης ηγεσίας
Η τραγική απώλεια του Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ την πρώτη ημέρα της σύγκρουσης τερμάτισε ένα καθεστώς δεκαετιών, όπου ένας μόνο ηγέτης κατείχε τον απόλυτο έλεγχο. Τη θέση του διαδέχθηκε ο υιός του, Μοτζτάμπα Χαμενεΐ. Ωστόσο, σύμφωνα με πληροφορίες, ο ρόλος του είναι πλέον περισσότερο τυπικός παρά ουσιαστικός, όπως αναφέρει δημοσίευμα του Reuters.
Πηγές με γνώση των εσωτερικών εξελίξεων επισημαίνουν ότι ο ίδιος «νομιμοποιεί» αποφάσεις που λαμβάνονται από στρατιωτικούς και αξιωματούχους ασφαλείας, αντί να είναι ο καθοριστικός παράγοντας.
Οι Φρουροί της Επανάστασης στο τιμόνι
Η πραγματική εξουσία φαίνεται να έχει μετατοπιστεί προς έναν κλειστό κύκλο, ο οποίος περιλαμβάνει το Ανώτατο Συμβούλιο Εθνικής Ασφάλειας, το γραφείο του ηγέτη και, κυρίως, τους Φρουρούς της Επανάστασης. Οι IRGC διαχειρίζονται πλέον τόσο τη στρατιωτική στρατηγική όσο και κρίσιμες πολιτικές αποφάσεις, διαμορφώνοντας τη στάση της Τεχεράνης στις διαπραγματεύσεις με την Ουάσινγκτον.
Καθυστερήσεις και έλλειψη συντονισμένης δράσης
Ανώτερος αξιωματούχος της πακιστανικής κυβέρνησης, ο οποίος εμπλέκεται στις διαμεσολαβητικές προσπάθειες, δήλωσε:
«Οι Ιρανοί αντιδρούν εξαιρετικά αργά. Φαίνεται ότι δεν υπάρχει ενιαία δομή λήψης αποφάσεων. Κάποιες φορές χρειάζονται 2 με 3 ημέρες για να απαντήσουν».
Σκληρή γραμμή χωρίς εσωτερικές διαφωνίες
Παρά τις πιέσεις, αναλυτές τονίζουν ότι δεν υπάρχουν ενδείξεις εσωτερικών συγκρούσεων στην ηγεσία. Αντιθέτως, ένας ενιαίος, σκληροπυρηνικός πυρήνας φαίνεται να χαράζει την πολιτική, απορρίπτοντας κάθε πιθανότητα υποχώρησης προς τις ΗΠΑ. Η κύρια διαφορά με την Ουάσινγκτον αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα, με το Ιράν να προτείνει σταδιακές συνομιλίες χωρίς άμεση αναφορά στο θέμα, κάτι που οι ΗΠΑ δεν αποδέχονται.
Καθοριστικός ρόλος των στρατιωτικών
Στο διπλωματικό επίπεδο, τον κύριο ρόλο επιτελεί ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί, ενώ σημαντική επιρροή ασκεί και ο πρόεδρος της Βουλής, Μοχάμεντ Μπαγκέρ Καλιμπάφ, πρώην διοικητής των Φρουρών. Ωστόσο, στο επιχειρησιακό πεδίο, κρίσιμος θεωρείται ο διοικητής των IRGC, Αχμάντ Βαχίντι, ο οποίος φέρεται να είχε κεντρικό ρόλο ακόμη και κατά τη νύχτα ανακοίνωσης της εκεχειρίας.
Αόρατος ο Μοτζτάμπα Χαμενεΐ
Ο νέος Ανώτατος Ηγέτης, ο οποίος τραυματίστηκε σοβαρά στις αρχικές επιθέσεις, δεν έχει εμφανιστεί δημόσια και επικοινωνεί μέσω συνεργατών ή μέσω περιορισμένων ηχητικών μηνυμάτων, για λόγους ασφαλείας.
Μετατόπιση ισχύος προς τον στρατό
Αναλυτές κάνουν λόγο για μια ιστορική αλλαγή, με την εξουσία να μεταφέρεται από το θρησκευτικό κατεστημένο στον στρατιωτικό μηχανισμό. Όπως δήλωσε ο πρώην Αμερικανός διαπραγματευτής Άαρον Ντέιβιντ Μίλερ: «Περάσαμε από τη θεϊκή εξουσία στη σκληρή ισχύ. Από την επιρροή των κληρικών στην επιρροή των Φρουρών της Επανάστασης».
Στρατηγική: αποφυγή πλήρους πολέμου, διατήρηση πίεσης
Παρά τις εντάσεις, το Ιράν φαίνεται να επιδιώκει την αποφυγή μιας γενικευμένης σύγκρουσης, διατηρώντας παράλληλα διαπραγματευτικά «χαρτιά», όπως ο έλεγχος των Στενών του Ορμούζ. Η συνολική στρατηγική, σύμφωνα με αναλυτές, είναι να αναδειχθεί ισχυρότερο πολιτικά, οικονομικά και στρατιωτικά μετά τη σύγκρουση, χωρίς να υποκύψει σε εξωτερικές πιέσεις.