Η συνεχής αύξηση του δημόσιου χρέους παγκοσμίως ενδέχεται να οδηγήσει αναπόφευκτα σε μια κρίση στην αγορά ομολόγων, εφόσον οι κυβερνήσεις συνεχίσουν να αναβάλλουν τις αναγκαίες λήψεις δύσκολων αποφάσεων, τόνισε ο Τζέιμι Ντάιμον, επικεφαλής της JPMorgan Chase και μια από τις πλέον επιδραστικές προσωπικότητες του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Σε ομιλία του σε επενδυτικό συνέδριο που διοργανώθηκε από το κρατικό επενδυτικό ταμείο της Νορβηγίας – το μεγαλύτερο στον κόσμο – ο Ντάιμον περιέγραψε ένα σύνθετο τοπίο, όπου πολλαπλοί κίνδυνοι διαπλέκονται ταυτόχρονα. Αυτοί περιλαμβάνουν γεωπολιτικές συγκρούσεις, την εκρηκτική άνοδο των τιμών της ενέργειας, σημαντικά δημοσιονομικά ελλείμματα και μια αυξανόμενη αβεβαιότητα σχετικά με την πορεία της παγκόσμιας οικονομικής ανάπτυξης.
«Με τον τρόπο που εξελίσσονται τα πράγματα τώρα, θα υπάρξει κάποιου είδους κρίση ομολόγων και τότε θα πρέπει να την αντιμετωπίσουμε», δήλωσε χαρακτηριστικά ο Ντάιμον.
Η προειδοποίηση αυτή από τον ηγέτη της μεγαλύτερης τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών έρχεται σε μια περίοδο που πολλές κυβερνήσεις έχουν δει τα χρέη τους να διογκώνονται σημαντικά, μετά από χρόνια πανδημίας, ενεργειακής κρίσης, πολεμικών συγκρούσεων και περιβάλλοντος υψηλών επιτοκίων. Μια κρίση ομολόγων συνήθως εκδηλώνεται όταν οι επενδυτές αρχίζουν να αμφισβητούν την βιωσιμότητα του χρέους ενός κράτους ή την ικανότητα της κεντρικής τράπεζάς του να διαχειριστεί τις πιέσεις. Σε τέτοιες συνθήκες, οι αποδόσεις των ομολόγων εκτοξεύονται, οι τιμές τους καταρρέουν και η ρευστότητα εξαφανίζεται, καθώς όλοι επιθυμούν να πουλήσουν, ενώ ελάχιστοι είναι διατεθειμένοι να αγοράσουν.
Σε τέτοιες κρίσιμες στιγμές, οι κεντρικές τράπεζες συχνά αναγκάζονται να παρέμβουν ως «αγοραστές ύστατης ανάγκης», με στόχο την αποτροπή της μετάδοσης της κρίσης στο τραπεζικό σύστημα και στην πραγματική οικονομία. Ο Ντάιμον, παρότι δεν εξέφρασε απαισιοδοξία για την ικανότητα των αρχών να διαχειριστούν ένα τέτοιο σοκ, τόνισε την σπουδαιότητα της πρόληψης έναντι της αντιμετώπισης.
«Δεν ανησυχώ τόσο ότι δεν θα μπορέσουμε να το αντιμετωπίσουμε. Πιστεύω όμως πως η ωριμότητα επιβάλλει να δράσουμε πριν συμβεί, όχι αφού συμβεί», ανέφερε.
Το παράδειγμα της Βρετανίας και ο φόβος της μετάδοσης
Η αγορά είναι πλήρως ενήμερη για το πώς τέτοιου είδους επεισόδια μπορούν να ξεσπάσουν απροσδόκητα. Ένα πρόσφατο χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η κρίση στα βρετανικά κρατικά ομόλογα το 2022. Τότε, η απότομη απώλεια εμπιστοσύνης στο δημοσιονομικό σχέδιο της τότε κυβέρνησης προκάλεσε έκρηξη των αποδόσεων και ανάγκασε την Τράπεζα της Αγγλίας να παρέμβει επειγόντως.
Ο Ντάιμον υπέδειξε ότι οι τρέχουσες πιέσεις είναι πιο σύνθετες και σε παγκόσμιο επίπεδο. Δεν αφορά μόνο το χρέος των Ηνωμένων Πολιτειών, αλλά ένα παγκόσμιο οικοσύστημα όπου οι αγορές συνδέονται στενά και οι αναταράξεις μεταδίδονται με ιλιγγιώδη ταχύτητα.
«Το επίπεδο των παραγόντων που αυξάνουν τον κίνδυνο είναι υψηλό — γεωπολιτική, πετρέλαιο, κυβερνητικά ελλείμματα», επεσήμανε. «Μπορεί να υποχωρήσουν, μπορεί και όχι. Και δεν γνωρίζουμε ποιος συνδυασμός γεγονότων θα προκαλέσει το πρόβλημα».
Προειδοποίηση και για τις πιστώσεις
Στην ίδια συζήτηση, ο τραπεζίτης επεκτάθηκε στον πιστωτικό κύκλο, τονίζοντας ότι οι αγορές ενδεχομένως υποτιμούν το πόσο επώδυνη μπορεί να είναι η επόμενη ύφεση στον δανεισμό.
Ενώ δεν θεωρεί ότι η αγορά ιδιωτικής πίστωσης, ύψους περίπου 1,7 τρισ. δολαρίων, αποτελεί από μόνη της συστημικό κίνδυνο για την αμερικανική οικονομία, προειδοποίησε ότι μια συνολική επιδείνωση σε όλες τις μορφές δανεισμού θα μπορούσε να αποδειχθεί πολύ πιο σοβαρή από ό,τι εκτιμούν σήμερα οι επενδυτές.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε:
«Έχουμε να δούμε πιστωτική ύφεση εδώ και πολύ καιρό. Όταν έρθει, θα είναι χειρότερη απ’ όσο νομίζει ο κόσμος. Μπορεί να είναι τρομερή»
Το μήνυμα προς κυβερνήσεις και αγορές
Πέρα από τις δηλώσεις του Ντάιμον, κρύβεται ένα σαφές μήνυμα: η εποχή του φθηνού χρήματος έχει παρέλθει και τα κράτη δεν μπορούν πλέον να βασίζονται στην υπόθεση ότι οι αγορές θα συνεχίσουν επ’ αόριστον να χρηματοδοτούν μεγάλα ελλείμματα χωρίς σοβαρές συνέπειες.
Για την Ευρώπη, όπου πολλές οικονομίες εξακολουθούν να βρίσκονται σε μια λεπτή ισορροπία μεταξύ ανάπτυξης και δημοσιονομικής πειθαρχίας, η προειδοποίηση αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Σε ένα περιβάλλον αυξημένων αμυντικών δαπανών, ενεργειακών αβεβαιοτήτων και ακριβότερου χρήματος, η επόμενη κρίση ίσως να μην ξεκινήσει από τις τράπεζες, αλλά από τα ίδια τα κρατικά χαρτοφυλάκια χρέους.