Το Ελεγκτικό Συνέδριο, με την έκθεση ελέγχου 5/2025 που δόθηκε σήμερα στη δημοσιότητα, θέτει σοβαρά ερωτήματα σχετικά με την πορεία υλοποίησης του Εθνικού Κτηματολογίου. Η έκθεση, με τίτλο «Γιατί καθυστερεί η κτηματογράφηση ολόκληρης της χώρας; Έχει αποδώσει η λειτουργία του Κτηματολογίου, όπου η κτηματογράφηση έχει ολοκληρωθεί;», αποκαλύπτει ότι ενώ ορισμένα μέτρα είχαν ως στόχο την επιτάχυνση της έναρξης της λειτουργίας του, ενδέχεται να προκαλέσουν παρατεταμένη αβεβαιότητα ως προς το ιδιοκτησιακό καθεστώς των ακινήτων.
Σύμφωνα με το πόρισμα του Ελεγκτικού Συνεδρίου, τρεις δεκαετίες μετά την αρχική νομοθετική πρόβλεψη, η ολοκλήρωση της κτηματογράφησης πλησιάζει. Ωστόσο, το χρονικό διάστημα που απαιτήθηκε κρίνεται αντικειμενικά υπερβολικά εκτεταμένο, ακόμη και για ένα τόσο σύνθετο εγχείρημα. Παρόλα αυτά, επισημαίνεται ότι σημαντική πρόοδος σημειώθηκε κατά την τελευταία δεκαετία.
Η έκθεση επισημαίνει επίσης ότι ένας σημαντικός αριθμός ακινήτων έχει καταχωρισθεί ως «αγνώστου ιδιοκτήτη». Επιπλέον, σε πολλές περιοχές η κτηματογράφηση ολοκληρώθηκε πρόωρα, χωρίς να έχει προηγηθεί η πλήρης εξέταση των αιτήσεων διόρθωσης και των ενστάσεων από τις αρμόδιες επιτροπές ή τον ανάδοχο.
Αναλυτικότερα, το Ελεγκτικό Συνέδριο στην έκθεσή του διερεύνησε τους παράγοντες που προκαλούν καθυστερήσεις και δυσλειτουργίες στην κτηματογράφηση, αξιολόγησε το σύστημα των πρώτων εγγραφών και εξέτασε την επάρκεια των μηχανισμών ενημέρωσης των κτηματολογικών εγγραφών. Τα βασικά πορίσματα του ελέγχου είναι τα εξής:
- Τρεις δεκαετίες μετά τη νομοθετική του πρόβλεψη, η κτηματογράφηση βρίσκεται κοντά στην ολοκλήρωσή της. Το απαιτούμενο χρονικό διάστημα κρίνεται αντικειμενικά υπέρμετρα εκτεταμένο, αν και παρατηρήθηκε αξιοσημείωτη πρόοδος την τελευταία δεκαετία.
- Ένας σημαντικός αριθμός ακινήτων έχει καταχωρισθεί ως αγνώστου ιδιοκτήτη. Οι καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση της κτηματογράφησης οφείλονται σε εγγενείς παράγοντες και χρόνιες δυσλειτουργίες (π.χ. ελλιπής καταγραφή δημόσιας περιουσίας, μη σύνταξη δασικών χαρτών), συχνές αλλαγές στο νομοθετικό πλαίσιο, καθώς και λειτουργικά προβλήματα (π.χ. καθυστερήσεις στη συλλογή δηλώσεων, δυσχέρειες στη συγκρότηση επιτροπών ενστάσεων, υποστελέχωση υπηρεσιών ποιοτικού ελέγχου).
- Σε πολλές περιοχές, η κτηματογράφηση περατώθηκε πρόωρα, χωρίς να έχει προηγηθεί η ολοκλήρωση της εξέτασης αιτήσεων διόρθωσης και ενστάσεων από τις αρμόδιες Επιτροπές ή τον ανάδοχο. Δεν έχει αξιοποιηθεί η δυνατότητα περάτωσης της κτηματογράφησης χωρίς προηγούμενη ανάρτηση. Επίσης, τέθηκαν ιδιαίτερα αυστηρές διαδικαστικές προϋποθέσεις για την εξέταση αιτήσεων διόρθωσης σε περιπτώσεις εκτοπισμού και γεωμετρικών μεταβολών. Αυτά τα μέτρα, ενώ επιταχύνουν την έναρξη λειτουργίας του Κτηματολογίου, μπορεί να οδηγήσουν σε παρατεταμένη αβεβαιότητα ως προς το ιδιοκτησιακό καθεστώς και σε επιβάρυνση του δικαστικού συστήματος, εάν δεν επιταχυνθεί η διεκπεραίωση των εκκρεμών αιτήσεων.
- Παρατηρείται μεγάλος αριθμός εκκρεμών εγγραπτέων πράξεων και αντιρρήσεων σε ορισμένα κτηματολογικά γραφεία και υποκαταστήματα, λόγω υποστελέχωσης. Η ψηφιοποίηση του αρχείου των υποθηκοφυλακείων προχωρά ικανοποιητικά, και η χρήση της τεχνητής νοημοσύνης έχει επιταχύνει τον νομικό έλεγχο των εγγραπτέων πράξεων, απαιτώντας όμως την πρόβλεψη κατάλληλων δικλίδων ασφαλείας. Παρά την ψηφιοποίηση, εντοπίζονται ορισμένες δυσλειτουργίες.
- Το νομοθετικό πλαίσιο που διέπει τη λειτουργία του Κτηματολογίου χρήζει επανεξέτασης. Υπάρχει νομοθετική ασάφεια ως προς το αν η οριστικοποίηση ανακριβών πρώτων εγγραφών συνεπάγεται πρωτότυπη κτήση κυριότητας. Επίσης, χρειάζεται επανεξέταση το καθεστώς αποζημιωτικής ευθύνης του Ελληνικού Κτηματολογίου για εσφαλμένες εγγραφές.