Μια επίμονη παθογένεια της νομοθετικής διαδικασίας στην Ελλάδα, η οποία ωστόσο έχει ενταθεί σημαντικά επί διακυβέρνησης της ΝΔ, αναδεικνύει νέα μελέτη του ΚΕΦΙΜ (Κέντρο Φιλελεύθερων Μελετών) με τίτλο «Τι ώρες έρχονται οι τροπολογίες στη Βουλή;». Τα ευρήματα, παρά τις επιμέρους βελτιώσεις στην ποιότητα της νομοθέτησης, καταδεικνύουν ότι η κατάθεση άσχετων και ουσιαστικά εκπρόθεσμων τροπολογιών παραμένει μια σταθερή πρακτική που πλήττει τη διαφάνεια.
Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της έρευνας, η οποία μελέτησε δεδομένα από 2.064 τροπολογίες της περιόδου 2014–2026, αφορά το χρονικό σημείο κατάθεσής τους. Συγκεκριμένα, στην παρούσα κοινοβουλευτική περίοδο (Ιούλιος 2023 – Μάιος 2026), το 81% των τροπολογιών της τελευταίας στιγμής – δηλαδή αυτών που κατατίθενται μόλις μία ημέρα πριν από την ψήφισή τους – εισήχθησαν στη Βουλή μεταξύ 21:00 το βράδυ και 01:00 τα ξημερώματα.
Οι τροπολογίες της… νύχτας
Σύμφωνα με το ΚΕΦΙΜ, η μελέτη καταγράφει τα εξής:
- Από το 2021 και μετά, η κατάθεση τροπολογιών έχει μετατοπιστεί έντονα στις νυχτερινές ώρες. Ενώ πριν από το 2020 μόλις το 2%–12% των κατατιθέμενων τροπολογιών υποβάλλονταν μετά τις 21:00, το ποσοστό αυτό ξεπέρασε το 70% κατά την περίοδο 2023–2025.
- Στην παρούσα κοινοβουλευτική περίοδο, από τον Ιούλιο του 2023 έως τον Μάιο του 2026, το 76% των τροπολογιών κατατέθηκε μεταξύ 21:00 και 01:00, ενώ περισσότερες από τις μισές κατατέθηκαν στο δίωρο 22:00–23:59.
- Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο στις τροπολογίες της τελευταίας στιγμής. Στην παρούσα κοινοβουλευτική περίοδο, το 81% όσων κατατέθηκαν μόλις μία ημέρα πριν από την ψήφισή τους εισήχθησαν στη Βουλή μεταξύ 21:00 και 01:00 τα ξημερώματα.
- Το 2026, παρά τη μερική αποκλιμάκωση στο σύνολο των τροπολογιών, οι τροπολογίες που κατατίθενται μία ημέρα πριν από την ψήφισή τους παραμένουν σχεδόν αποκλειστικά νυχτερινό φαινόμενο, καθώς το 88,9% κατατέθηκε μετά τις 21:00.
Πιο «φορτωμένες» οι τροπολογίες
Ένα ακόμη αξιοσημείωτο εύρημα είναι ότι, παρόλο που ο συνολικός αριθμός των τροπολογιών έχει μειωθεί σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, καθεμία από αυτές περιλαμβάνει πλέον περισσότερες διατάξεις.
Το 2025 αντιστοιχούσαν σχεδόν τέσσερα άρθρα ανά τροπολογία (αριθμός διπλάσιος σε σχέση με το 2019), γεγονός που αποδεικνύει την αυξανόμενη χρήση των λεγόμενων «ερανιστικών» τροπολογιών. Παράλληλα, η εξάλειψη της πρακτικής κατάθεσης τροπολογιών την ίδια ημέρα της ψήφισης (κάτι που ίσχυε μέχρι το 2019) δεν αύξησε τον χρόνο επεξεργασίας. Στην πράξη, οι τροπολογίες απλώς μεταφέρθηκαν λίγες ώρες νωρίτερα – ημερολογιακά την προηγούμενη ημέρα, αλλά αργά το βράδυ. Έτσι, το 2026, ένας βουλευτής έχει κατά μέσο όρο μόλις 11 ώρες ανά άρθρο τροπολογίας για να μελετήσει το περιεχόμενο, να διαβουλευτεί και να αποφασίσει την ψήφο του.
Γιατί το ζήτημα με τις τροπολογίες μας αφορά όλους
Το ζήτημα με τις νυχτερινές τροπολογίες αποτελεί ένα από τα πιο σοβαρά ζητήματα λειτουργίας του κοινοβουλίου.
Όπως εξηγεί το ΚΕΦΙΜ:
Οι τροπολογίες μπορούν να αλλάζουν κανόνες που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών και τη λειτουργία των επιχειρήσεων. Όταν κατατίθενται αργά τη νύχτα και ψηφίζονται λίγες μόλις ώρες αργότερα, δεν υπάρχει επαρκής χρόνος για μελέτη, δημόσιο διάλογο και κοινοβουλευτικό έλεγχο. Όταν περιλαμβάνουν πολλές ή άσχετες μεταξύ τους διατάξεις, μειώνεται η διαφάνεια και δυσκολεύεται η κατανόηση και ο έλεγχος του περιεχομένου τους. Η καλή νομοθέτηση σημαίνει σαφέστερους, σταθερότερους και εφαρμόσιμους νόμους, λιγότερη αβεβαιότητα και μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στους θεσμούς.
«Πρακτική που περιορίζει τον διαθέσιμο χρόνο για ουσιαστικό κοινοβουλευτικό έλεγχο»
Σχολιάζοντας τα ευρήματα, το ΚΕΦΙΜ υπογραμμίζει ότι «το πρόβλημα δεν περιορίζεται σε μεμονωμένες περιπτώσεις. Πρόκειται για μια διαχρονική πρακτική που περιορίζει τον διαθέσιμο χρόνο για ουσιαστικό κοινοβουλευτικό έλεγχο και αποδυναμώνει τη διαφάνεια της νομοθετικής διαδικασίας».
«Η βελτίωση της ποιότητας της νομοθέτησης προϋποθέτει την τήρηση του Συντάγματος και του θεσμικού πλαισίου, την ουσιαστική διαβούλευση επί του συνόλου των προτεινόμενων ρυθμίσεων, την επαρκή τεκμηρίωσή τους και την αποφυγή άσχετων διατάξεων σε νομοσχέδια διαφορετικού αντικειμένου», συμπληρώνει το ΚΕΦΙΜ.
Ο Πρόεδρος του ΚΕΦΙΜ, Νίκος Ρώμπαπας, δήλωσε σχετικά: «Οι τροπολογίες μπορούν να εξυπηρετούν πραγματικές και επείγουσες ανάγκες. Όταν, όμως, κατατίθενται συστηματικά αργά τη νύχτα, περιλαμβάνουν άσχετες διατάξεις και ψηφίζονται λίγες μόλις ώρες αργότερα, περιορίζουν τον ουσιαστικό κοινοβουλευτικό έλεγχο και υπονομεύουν την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς. Παρά τη σημαντική βελτίωση που τα τελευταία χρόνια έχει καταγραφεί, μεταξύ άλλων και στην πρόσφατη έρευνα του δικτύου EPICENTER, στην ποιότητα της νομοθέτησης, η Κυβέρνηση και η Βουλή οφείλουν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά την πρακτική των ουσιαστικά εκπρόθεσμων και άσχετων τροπολογιών».
Διαβάστε αναλυτικά την έρευνα του ΚΕΦΙΜ για τις νυχτερινές τροπολογίες.