Λίγο πριν την έναρξη της συζήτησης για τη Συνταγματική Αναθεώρηση, πέντε βουλευτές της Νέας Δημοκρατίας, με μια δημόσια επιστολή τους στην εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ», θέτουν υπό αμφισβήτηση την αποτελεσματικότητα του «επιτελικού κράτους» σε περιόδους κανονικότητας και ζητούν την υιοθέτηση ενός νέου μοντέλου διακυβέρνησης.
Οι βουλευτές Αθανάσιος Ζεμπίλης (Εύβοια), Ανδρέας Κατσανιώτης (Αχαΐα), Ξενοφών Μπαραλιάκος (Πιερία), Γιάννης Οικονόμου (Φθιώτιδα) και Ιωάννης Παππάς (Δωδεκάνησα) τονίζουν την ανάγκη για ουσιαστική ενίσχυση του ρόλου του κοινοβουλίου, υπογραμμίζοντας ότι η εξουσία πρέπει να απομακρυνθεί από ένα «αθηνοκεντρικό» μοντέλο και να επαναπροσεγγίσει την κοινωνία των πολιτών.
Η επιστολή των πέντε βουλευτών της ΝΔ, με τίτλο «Για ένα νέο μοντέλο διακυβέρνησης, που θα φέρει τα κέντρα λήψης αποφάσεων πιο κοντά στην κοινωνία των πολιτών!», έρχεται ως απάντηση σε πρόσφατα γεγονότα, όπως η υπόθεση του ΟΠΕΚΕΠΕ, οι παραιτήσεις υπουργών και υφυπουργών, και τα αιτήματα άρσης ασυλίας βουλευτών. Αυτά τα γεγονότα υπενθυμίζουν την υιοθέτηση του «Επιτελικού Κράτους» από την πρώτη στιγμή της αυτοδύναμης διακυβέρνησης της Νέας Δημοκρατίας. Το μοντέλο αυτό, παρά τις επικρίσεις, λειτούργησε και συνεχίζει να λειτουργεί. Ωστόσο, οι βουλευτές αναρωτιούνται εάν μπορεί να βελτιωθεί και να ενισχυθεί η δομή ενός σύγχρονου και λειτουργικού κράτους, που να ανταποκρίνεται στις τρέχουσες ανάγκες. Ο αναστοχασμός στο επιτελικό κράτος και τον τρόπο λειτουργίας του, μετά από περίπου επτά χρόνια, οδηγεί στο συμπέρασμα ότι, ενώ είναι αποτελεσματικό σε περιόδους κρίσης, δεν αποδεικνύεται εξίσου αποτελεσματικό σε περιόδους κανονικότητας. Επιπλέον, δημιουργεί θεσμικές ανισορροπίες που δεν συμβαδίζουν με μια ώριμη κοινοβουλευτική δημοκρατία, όπως αυτή διαμορφώθηκε μεταπολιτευτικά, με βάση τις αρχές της παράταξης.
Ο νόμος 4622/2019 για το «Επιτελικό Κράτος» αποτέλεσε μια σημαντική διοικητική μεταρρύθμιση για τον συντονισμό, την ταχύτητα και τη λογοδοσία. Ωστόσο, είναι γεγονός ότι οδήγησε σε υπερσυγκέντρωση εξουσιών σε στενούς κύκλους, μεταφέροντας την κύρια βαρύτητα στο κέντρο, ενισχύοντας τον στενό πυρήνα γύρω από την ηγεσία της Κυβέρνησης και περιορίζοντας την αυτοτέλεια των υπουργείων, αλλά και της κοινοβουλευτικής ομάδας. Η συγκέντρωση εξουσίας έγινε στο όνομα της αποτελεσματικότητας, αλλά, όπως τονίζεται, ο τρόπος με τον οποίο γίνεται κάτι είναι εξίσου σημαντικός με το ίδιο το αποτέλεσμα, ειδικά στη δημοκρατία. Οι θεσμοί πρέπει να είναι αποτελεσματικοί, χωρίς να αφήνουν περιθώρια για δυσλειτουργίες. Το πιο ανησυχητικό είναι ότι το επιτελικό κράτος δεν κατάφερε να ελέγξει πλήρως τα φαινόμενα διαφθοράς.
Υπάρχει μια αντίφαση: το επιτελικό κράτος διεκδικεί τον απόλυτο έλεγχο και τις επιτυχίες, αλλά σε περιπτώσεις παθογενειών, η ευθύνη διαχέεται προς τα κάτω, ιδιαίτερα προς τους βουλευτές. Αυτή η πρακτική δεν συνάδει με τις αρχές της ηγεσίας. Σε μια περίοδο κατά την οποία η ίδια η Κυβέρνηση προχωρά σε διορθωτικές κινήσεις, υπό την πίεση εξελίξεων, η συζήτηση για το επιτελικό κράτος είναι επιτακτική, προτού καν υπάρξει διάλογος για τη συνταγματική αναθεώρηση.
Στόχος είναι η δημιουργία νέας δυναμικής, καθώς η κοινωνία πιστεύει ότι μόνο η ΝΔ και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης μπορούν να εγγυηθούν σταθερότητα και ευημερία. Οι αρρυθμίες στο διοικητικό μοντέλο δεν πρέπει να επηρεάσουν την κοινοβουλευτική λειτουργία. Σε μια φιλελεύθερη κοινοβουλευτική δημοκρατία, η κυβέρνηση διατηρεί την εμπιστοσύνη της Βουλής. Τα προνόμια του Πρωθυπουργού και τα καθήκοντα των βουλευτών βρίσκονται σε διαλεκτική σχέση. Οι βουλευτές, ως φορείς της λαϊκής εντολής, ελεγκτές της εκτελεστικής εξουσίας και εκφραστές της περιφέρειας, φορτώνονται αδίκως το στίγμα του φαύλου και κινδυνεύουν να υποβιβαστούν σε απλούς μεταφορείς αποφάσεων. Μια τέτοια εξέλιξη θα επιδεινώσει τα προβλήματα.
Σε σχέση με το επιχείρημα ότι οι τεχνοκράτες υπουργοί δεν επιβαρύνονται από τη φθορά του βουλευτικού γραφείου και τις πελατειακές πιέσεις, είναι άδικο να μετακυλίεται η ευθύνη σε αυτούς που εκλέγουν οι πολίτες. Κανείς βουλευτής δεν επιθυμεί να μετατρέπεται σε διαχειριστή αιτημάτων. Η λύση δεν είναι η παράκαμψη της κοινοβουλευτικής αντιπροσώπευσης από ένα κλειστό κέντρο τεχνοκρατικής διαχείρισης, το οποίο δεν είναι ούτε αποτελεσματικό σε περιόδους ομαλότητας, ούτε θεσμικά υπεύθυνο, ούτε σε επαφή με τους πολίτες.
Αυτό που απαιτείται είναι ένας νέος ρόλος για τον βουλευτή, όχι ως «ρουσφετάκιας» ή μεσάζοντας, αλλά ως φορέας θεσμικής πίεσης, κοινοβουλευτικού ελέγχου, πολιτικής συνδιαμόρφωσης και ουσιαστικής εκπροσώπησης της κοινωνίας, ιδίως της περιφέρειας. Ένας βουλευτής που δεν θα μετρά την επιρροή του από τις υποθέσεις που «διευκόλυνε», αλλά από την ικανότητά του να αλλάζει πολιτικές, να επιβάλλει λογοδοσία και να φέρνει τη φωνή της πραγματικής χώρας στο κέντρο λήψης αποφάσεων. Η ελληνική περιφέρεια αποδυναμώνεται όταν χάνει τη θεσμική της δυνατότητα να επηρεάζει τη χάραξη πολιτικής, όταν δεν συμμετέχει ισότιμα στη διανομή του πλούτου και όταν οι αποφάσεις λαμβάνονται μακριά από τους ανθρώπους που γνωρίζουν το πεδίο. Η εμπειρία της παραγωγής και της τοπικής οικονομίας πρέπει να αποτελούν ζωντανό παράγοντα διαμόρφωσης της πολιτικής.
Η χώρα χρειάζεται ανανέωση του μοντέλου διακυβέρνησης. Ο Πρωθυπουργός, Κυριάκος Μητσοτάκης, δίνει έμφαση στους θεσμούς από το 2016. Η επαναξιολόγηση του επιτελικού κράτους, που μέχρι σήμερα αξιολογείται από τον εαυτό του με ποσοτικούς δείκτες, είναι απαραίτητη. Η Νέα Δημοκρατία χρειάζεται μια πιο αποκεντρωμένη και θεσμικά ισορροπημένη αρχιτεκτονική, με ισχυρά υπουργεία, ενισχυμένο κοινοβουλευτικό έλεγχο, πραγματική συμμετοχή της περιφέρειας, σαφείς αρμοδιότητες και πολιτική ευθύνη. Η Ελλάδα χρειάζεται ένα κράτος που συντονίζεται χωρίς να ασφυκτιά και κυβερνά χωρίς να αποκόπτεται από την κοινωνία των πολιτών.
Οι βουλευτές υπάρχουν για να υπερασπίζονται το εθνικό και λαϊκό συμφέρον, νομοθετώντας και ελέγχοντας την εκτελεστική εξουσία, όχι για να υπηρετούν το επιτελείο.
ΖΕΜΠΙΛΗΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ, ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ Π.Ε. ΕΥΒΟΙΑΣ
ΚΑΤΣΑΝΙΩΤΗΣ ΑΝΔΡΕΑΣ, ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ Π.Ε. ΑΧΑΪΑΣ
ΜΠΑΡΑΛΙΑΚΟΣ ΞΕΝΟΦΩΝ, ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ Π.Ε. ΠΙΕΡΙΑΣ,
ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΓΙΑΝΝΗΣ, ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ Π.Ε. ΦΘΙΩΤΙΔΑΣ,
ΠΑΠΠΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ, ΒΟΥΛΕΥΤΗΣ Π.Ε. ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΟΥ.