Ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης τόνισε την επιτακτική ανάγκη για τη δημιουργία ενός νέου ευρωπαϊκού μηχανισμού έκτακτης ανάγκης, ικανού να αντιμετωπίσει την εργαλειοποίηση των μεταναστευτικών ροών. Προειδοποίησε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή υβριδική απειλή, η οποία υπερβαίνει κατά πολύ τα παραδοσιακά πλαίσια διαχείρισης της μετανάστευσης. Όπως ανέλυσε σε άρθρο του στο Politico, το σημερινό ευρωπαϊκό περιβάλλον ασφαλείας έχει μετασχηματιστεί ριζικά. Πέρα από τις συμβατικές στρατιωτικές απειλές και τις κυβερνοεπιθέσεις, η ΕΕ καλείται πλέον να αντιμετωπίσει τη σκόπιμη χρήση της μετανάστευσης ως εργαλείου γεωπολιτικής πίεσης. Κρατικοί και μη κρατικοί δρώντες επιδιώκουν να δοκιμάσουν τα όρια αντοχής της Ευρώπης, να αποσταθεροποιήσουν την εσωτερική της συνοχή και να επιτύχουν πολιτικές παραχωρήσεις.
Υποστήριξε ότι το υφιστάμενο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο δεν επαρκεί για την αντιμετώπιση τέτοιων κρίσεων. Παρόλο που εισάγει μηχανισμούς αλληλεγγύης και μεγαλύτερης ευελιξίας, αυτοί έχουν σχεδιαστεί για διαχειρίσιμες μεταναστευτικές πιέσεις και όχι για περιπτώσεις όπου οι μεταναστευτικές ροές οργανώνονται ή ενισχύονται σκόπιμα για να ασκηθεί πίεση στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης πρότεινε τη σύσταση ενός εξειδικευμένου ευρωπαϊκού πλαισίου έκτακτης ανάγκης. Αυτό θα ενεργοποιείται βάσει σαφών και αντικειμενικών κριτηρίων, τα οποία θα λαμβάνουν υπόψη την ταχύτητα και το μέγεθος των αφίξεων σε σχέση με τις δυνατότητες κάθε κράτους-μέλους, καθώς και την ύπαρξη ενδείξεων συντονισμού ή εμπλοκής τρίτων χωρών και οργανωμένων εγκληματικών δικτύων.
Στο πλαίσιο αυτό, ο Πρωθυπουργός επισήμανε ότι, σε εξαιρετικές περιπτώσεις μαζικής και δυσανάλογης πίεσης, τα κράτη-μέλη θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα, υπό ένα συγκεκριμένο ευρωπαϊκό καθεστώς έκτακτης ανάγκης, να αναστέλλουν προσωρινά την υποβολή νέων αιτήσεων ασύλου. Παράλληλα, θα πρέπει να επιταχύνονται οι διαδικασίες επιστροφής για όσους δεν δικαιούνται διεθνούς προστασίας. Όπως διευκρίνισε, αυτή η δυνατότητα θα εφαρμόζεται μόνο υπό αυστηρές προϋποθέσεις και με πλήρη συμμόρφωση προς το ευρωπαϊκό και διεθνές δίκαιο.
«Δεν πρόκειται για εγκατάλειψη των ευρωπαϊκών αξιών, αλλά για αναγκαία προσαρμογή στις νέες πραγματικότητες», τόνισε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι η προστασία των εξωτερικών συνόρων και η διατήρηση της εσωτερικής σταθερότητας αποτελούν θεμελιώδεις προϋποθέσεις για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των πολιτών προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Ο Πρωθυπουργός αναγνώρισε ότι οι ταχύρρυθμες διαδικασίες ασύλου πρέπει να παραμείνουν μέρος του ευρωπαϊκού οπλοστασίου, ιδιαίτερα για υπηκόους χωρών με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης διεθνούς προστασίας. Ωστόσο, εκτίμησε ότι οι διαδικασίες αυτές καθίστανται ανεπαρκείς όταν οι αφίξεις είναι μαζικές, αιφνίδιες και συντονισμένες.
Αναφερόμενος σε πρόσφατες εξελίξεις, όπως αυτές στη Θέουτα της Ισπανίας, σημείωσε ότι, παρόλο που τα αίτια της συγκεκριμένης κρίσης δεν έχουν ακόμη αποσαφηνιστεί πλήρως, παρόμοιες καταστάσεις έχουν ήδη σημειωθεί στα ευρωπαϊκά σύνορα. Υπενθύμισε την κρίση στον Έβρο το 2020, καθώς και τα γεγονότα στα σύνορα της Λιθουανίας, της Πολωνίας και της Λετονίας με τη Λευκορωσία το 2021, όπου οι μεταναστευτικές ροές χρησιμοποιήθηκαν, σύμφωνα με την ευρωπαϊκή εκτίμηση, ως μέσο άσκησης πολιτικής πίεσης. Σύμφωνα με τον ίδιο, υπό αυτές τις συνθήκες, τα εθνικά συστήματα ασύλου και υποδοχής κινδυνεύουν να παραλύσουν, η εμπιστοσύνη των πολιτών μειώνεται και τίθεται σε δοκιμασία ακόμη και η εύρυθμη λειτουργία της Ζώνης Σένγκεν.
Παράλληλα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης τόνισε ότι οποιοδήποτε έκτακτο μέτρο θα πρέπει να είναι αυστηρά προσωρινό, αναλογικό και να συνοδεύεται από ισχυρές δικλείδες προστασίας. Όπως υπογράμμισε, ο σεβασμός του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του ευρωπαϊκού δικαίου και της αρχής της μη επαναπροώθησης παραμένει αδιαπραγμάτευτος.
Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε επίσης στην ανάγκη ουσιαστικής ευρωπαϊκής αλληλεγγύης, τονίζοντας ότι κανένα κράτος πρώτης γραμμής δεν πρέπει να αντιμετωπίζει μόνο του τέτοιες κρίσεις. Κατά την άποψή του, με την ενεργοποίηση ενός ευρωπαϊκού μηχανισμού θα πρέπει να κινητοποιούνται αυτομάτως επιχειρησιακή υποστήριξη από τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς, συντονισμένες επιστροφές, καθώς και οικονομική και τεχνική βοήθεια.
Κλείνοντας, ο Πρωθυπουργός προειδοποίησε ότι, χωρίς ένα τέτοιο κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο, τα κράτη πρώτης γραμμής θα παραμείνουν ευάλωτα, θα αυξηθούν τα κίνητρα όσων επιδιώκουν να εργαλειοποιήσουν τη μετανάστευση για γεωπολιτικούς σκοπούς και θα ενταθούν οι εσωτερικές διαιρέσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Όπως επισήμανε, η Ευρώπη οφείλει να προσαρμόσει τη μεταναστευτική της πολιτική στις νέες συνθήκες, αναγνωρίζοντας ότι η μετανάστευση μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως μέσο υβριδικής πίεσης. Εξοπλίζοντας την Ένωση με τα απαραίτητα νομικά και επιχειρησιακά εργαλεία, μπορεί να προστατεύσει τα εξωτερικά της σύνορα, με τρόπο νόμιμο, αποφασιστικό και συλλογικό.